राघव, शान्तः पुरुषः सर्वेषु जनेषु अद्भुतं आकर्षणं जनयति; यथा चन्द्रमा न विस्मयं आवहति, तथा शान्तः पुरुषः सर्वेषां मनांसि स्वाभाविकं आकर्षति। यस्य मनः सर्वभूतहिते स्थिरं तिष्ठति, तस्य आत्मनः परमसत्यं स्वयमेव प्रकाशते। यथा मातरि सर्वे जनाः, मृदु वा कठोराः, विश्वासं स्थापयन्ति, तथा शान्ते पुरुषे अपि सर्वे प्राणी विश्वासं स्थापयन्ति। न हि रसायनपानात्, न भाग्यालिङ्गनात्, तादृशं सुखं लभ्यते यथा शान्तिमनसः पुरुषस्य अन्तःसुखम्। राघव, कामपाशैः बद्धं, विविधरोगैः पिडितं मनः शान्तिरसधारया सान्त्वय। यत् किमपि करोति, यत् किमपि भुङ्क्ते, शान्तमना यः तद् एव परममधुरं अनुभवति, न तु अशान्तमना। राघव, शान्तरसस्नातं मनः यदा तुष्टिं प्राप्नोति, तदा अङ्गानि अपि छिन्नानि पुनः संहतानि स्युः इति मम विश्वासः। न भूता: न दानवाः न दैत्याः न रिपवः न व्याघ्राः न सर्पाः च, शान्ते पुरुषे द्वेषं धारयन्ति। यदा शान्तिरसकवचेन सम्यक् रक्षितः तिष्ठति, तदा दुःखानि तं न विदारयन्ति यथा वज्रपाषाणं शराः न विदारयन्ति। राजा अपि मन्त्रिभिः अन्तःपुरस्त्रिभिः परिवृतः न तादृशं शोभते यथा शान्तिसौन्दर्ये स्थिराचारः पुरुषः। प्रियं जीवितादपि वस्तु दृष्ट्वा जनाः न तादृशं हर्षं अनुभवन्ति यथा शान्तं पुरुषं दृष्ट्वा। यः शान्ताचारः सम्यक् जीवति, स एव लोके जीवति, सर्वैः पूज्यते, अन्यः न। यः शान्तमना नम्रः, तस्य शुभकर्मणि सर्वे प्राणी हर्षं अनुभवन्ति। यः श्रवणे स्पर्शे दर्शनं भोजने वा गन्धे, प्रियाप्रिये, न हर्षं न विषादं अनुभवति, स शान्तः उच्यते। यः सर्वस्मिन् स्थितः, न इच्छति न त्यजति, यः यत्नेन इन्द्रियाणि जितवान्, स शान्तः उच्यते। यः मनः शरदिन्दुशकलवत् निर्मलम् अविकृतम् तिष्ठति, मृत्यौ उत्सवे संग्रामे च, स शान्तः उच्यते। यः स्थाने स्थितः अपि न स्थिरः इव दृश्यते, न हर्षं न क्रोधं अनुभवति, यः निद्रावद् मनः सुखं तिष्ठति, स शान्तः कथ्यते। यः दृष्टिः अमृतधारावत् सर्वेषु जनेषु स्नेहेन प्रवहति, स शान्तः कथ्यते। यः क्रिया अन्तः बहिः च, निर्मलमनसा दृश्यते, स शान्तः। यः मनः तुच्छम् अविकृतम् तिष्ठति, आपत्तिषु युगान्ते वा सर्वे दह्यमाने अपि, स शान्तः। यः अन्तःशीतलः, मनोवृत्तिषु न निमज्जति, संसारे अक्लिष्टः तिष्ठति, स शान्तः। यः स्वकर्मणि मनः नित्यं व्यग्रं, आकाशवत् निर्मलम्, स शान्तः। यत् तपस्विषु, विद्वत्सु, यजुषु, राजसु, बलिषु, धर्मिष्ठेषु, शान्तिसम्पन्नः एव शोभते। महात्मनां मनसि, गुणसंपन्नेषु, शान्तिसंन्यस्तेषु, तुष्टिः चन्द्रकिरणवत् चेतनात् उत्पद्यते। समता सर्वगुणसीमा, पुरुषत्वस्य भूषणम्, आपत्तिषु निर्भयस्थानम्, उज्ज्वलते। राम, यथा महात्मनः अमृतसमता आश्रित्य परमपदं प्राप्तवन्तः, तथा त्वं अपि तां मार्गं अनुवर्तस्व, तव सिद्धये। यः कारणानि जानाति, शास्त्रनिर्मलमनः संयमेन युक्तः, स विचारेण आरम्भः कुर्यात्। विचारेण बुद्धिः तीक्ष्णा भवति, परमपदं पश्यति; विचारः संसाररोगस्य महौषधम्। कामरूपैः पोषितं आपत्तिवनम् विचारकुठारैः छिन्नं पुनः न वर्धते। मोहेषु, बन्धुहानौ, क्लेशेषु, भ्रमेषु, विवेकविचारः एव पण्डितानां मार्गः। विचारं विना, परमशान्त्याः साधनं नास्ति; विचारेण साधुजनः अशुभं त्यजति, शुभं प्राप्नोति। बलं, बुद्धिः, तेजः, विवेकः, कर्मफलम्—एते सर्वे विवेकिनां विचारेण एव जाताः। विवेकदीपेन, यः योग्यायोग्यं विवज्य सर्वकामान् पूरयति, स संसारसागरं विचारेण तिर्यात्। निर्मलमनः विवेकसिंहः, तं मोहगजं विदारयति, यस्य हृदयकमलं न विदीर्णम्। ये मोहिताः, कालवशात् परमपदं प्राप्तवन्तः, स विचारदीपस्य उत्तमः प्रकाशः। राज्यं, धनसमृद्धिः, भोगविस्तारः, मोक्षः च—एते राघव, विवेककल्पवृक्षस्य फलानि। महात्मनां विवेकनिष्ठा चिन्ता आपत्तिषु न निमज्जति, यथा कुम्भाः जलं न निमज्जन्ति। ये विवेकप्रभया मनः प्रकाशिताः, ते उत्तमफलप्राप्त्यर्थं पात्राणि भवन्ति। दुःखलता मूर्खाणां हृदये वर्धते, यत्र आशा निःस्रता, विवेकवृक्षा न सन्ति। राघव, अविचाररूपा निद्रा, कज्जलवत् कृष्णा, मद्यवत् मोदिनी, तव नाशं यातु। एवं राघव, शान्तिसम्पन्नस्य पुरुषस्य महिमा, विवेकविचारस्य महत्वं च, श्रुत्वा तां मार्गं नित्यं अनुवर्तस्व; तदा तव जीवनं सुखमयम्, तव मनः निर्मलम्, तव कर्म शुभम्, तव बुद्धिः तेजस्विनी भविष्यति।