न हातपादयोः सञ्चलनं, न अन्यदेशगमनम्, न अत्यधिकं तपः, न तीर्थसेवनम् आवश्यकम्। केवलं मनःजयेन, एकस्मिन्नेव प्रयत्नेन, मानवजीवनस्य एकमेव सत्यलक्ष्यं साध्यते। विवेकस्य बलात्, दृढनिश्चयस्य अन्वेषणेन, दुःखजालस्य परित्यागेन तद्वस्तु लभ्यते। सुखासीनः स्वयमेव तस्य चिन्तनं कृत्वा, तदवस्थानं प्राप्य, न शोच्यः न पुनर्जन्मः। तद् एव आर्यैः सर्वसुखसारस्य परमसीम्नि ज्ञायते; तद् अमृतधारां परममविच्छिन्नाम् आहुः। यतो दिवि भूमौ च सर्वावस्थाः नित्यनाशिनीः, तत्र न खलु सुखं—मृगमरीचिकायां जलमिव। अतः मनःजयः चिन्तनीयः, शमसन्तोषाभ्यां स उपलभ्यते; अनन्तशान्तिसुखास्वादनात् परमं सुखं लभ्यते। यः जीवन्, सञ्चरन्, भ्रमन्, पतन् वा—राक्षसः, देवः, दैत्यः, मानवः वा—यः मनःशमसमुत्थं परमं सुखं प्राप्नोति, स विवेकफलम् लभते, शान्तिकुसुमस्य पूर्णविकासमिव। संसारव्यापारे स्थितः, कर्मसमूहं न अन्वेषयन्, न परित्यक्तः न स्पृहीतः, दिवाकरो यथा आकाशे स्थितः। मनः पूर्णशान्तम्, निर्मलम्, विश्रान्तम्, विमूढरहितम्, निराशम्, निराकाङ्क्षम्—न किञ्चित् इच्छति न किञ्चित् त्यजति। मोक्षद्वारे द्वारपालान् अनुक्रमेण शृणु; तेषु कस्यापि अनुरागेण मोक्षद्वारस्य प्रवेशः लभ्यते। संसारमृगतृष्णायाः दुःखदोषपूर्णे दीर्घमरुभूमौ, शान्तिजलधारया जीवः शीतलतां प्राप्नोति। शमेन परमं श्रेयः लभ्यते; शमः एव परमावस्था—शमः शुभः, शमः शान्तिः, शमः भ्रान्तिनाशकः। यः शमेन तुष्टः, शुद्धः, शीतलस्वभावः, यस्य मनः शमे रमते—even शत्रुः मित्रत्वं प्राप्नोति। येषां चित्तानि शमचन्द्रेण शोभितानि, तेषां परमशुद्धिः समुद्रमन्थनात् उद्भूतमिव। येषां हृदयकमलानि शमविकसितानि, त एव श्रीहरेः द्वौ कमलहृदयानि, सत्पुरुषेषु पूर्णविकसितानि। येषां वदनानि शमसौन्दर्येण कलङ्करहितानि, त एव कुलनाथाः, पूज्याः, शीतरश्मिना अपि श्रेयांसः। शान्तिसम्पदः त्रैलोक्यहृदये स्थिताः, ताः भोग्याः न, राज्यसंपदामिव। शान्तचित्तेषु सर्वदुःखानि, सर्वतृष्णाः, सर्वदुःसहदुःखानि, सूर्यस्याग्रे तमः यथा, नश्यन्ति। मनः सर्वेषां शान्तिम् अनुसरति; शान्तपुरुषः जनानां मध्ये चन्द्रात् अपि अधिकं विस्मयम् जनयति। यः शान्तिपरः, सर्वभूतहिते स्थितः, तस्मिन् परमार्थः स्वयमेव प्रकटते। यथा मातरि, सर्वाणि भूतानि—कोपयुक्तानि वा सौम्यानि वा—शान्तपुरुषे विश्वासं स्थापयन्ति। न अमृतपानात्, न भाग्यालिङ्गनात्, तादृशं सुखं लभ्यते, यथा आन्तरशान्तिना। राघव, मनः, सर्वरोगैः पीडितम्, तृष्णासूत्रैः बद्धम्, शान्त्यामृतधारया सान्त्वय। यद्यद् करोति, यद्यद् खादति, शान्तचित्तेन कृतं तदेव परममधुरं भवति—not otherwise, मनसि। राघव, यदा मनः शान्त्यामृतस्नानं कृत्वा तुष्टिं प्राप्नोति, तदा छिन्नाङ्गानि अपि पुनः सम्यक् मिलन्ति इति मे मतिः। न भूताः, न राक्षसाः, न दैत्याः, न शत्रवः, न व्याघ्राः, सर्पादयः, शान्तस्थितं प्रति वैरं न कुर्वन्ति। यः शान्त्यामृतकवचेन पूर्णतः रक्षितः, तं दुःखानि न विदारयन्ति, यथा वज्रपाषाणं शराः। राजा अपि मन्त्रिभिः, अन्तःपुरस्त्रीभिः परिवृतः, तावत् न शोभते, यावत् शान्तिसौन्दर्येन, स्थिराचार्येन शोभितः। जनाः, प्राणात् अपि प्रियं वस्तुं दृष्ट्वा, तावद् आनन्दं न अनुभवन्ति, यावत् शान्तसंपन्नं जनं पश्यन्ति। यः शान्तचित्तः, शुद्धाचार्यः, स एव संसारमध्यम् जीवति, सर्वैः पूज्यः—अन्यः न। यः नम्रशान्तचित्तः, यत् सत्कर्म करोति, तस्मिन्सर्वभूतानि हर्षं अनुभवन्ति। यः श्रोत्रे, स्पर्शे, दृष्टे, भोज्ये, गन्धे च—सुखे वा दुःखे वा—न हर्षं न विषादं अनुभवति, स शान्तः इति कथ्यते। यः सर्वावस्थासु समः, न इच्छति, न त्यजति, इन्द्रियजयः यत्नेन यस्य, स शान्तः इति कथ्यते। यस्य मनः शरदिन्दुमण्डलवत् निर्मलम्, अकम्पितम्, मृत्यौ, उत्सवे, युद्धे अपि, स शान्तः इति कथ्यते। यः स्थानस्थः अपि, स्थिरः न इव, न हर्षितः, न कुपितः, यस्य मनः निद्रायामिव विश्रान्तम्, स शान्तः इति कथ्यते। यस्य दृष्टिः, अमृतधारावत् रम्या, सर्वजनान् प्रति स्नेहेन प्रवर्तते, स शान्तः इति कथ्यते। यस्य कर्माणि, अन्तर्ये बहिर्ये च, निर्मलचित्तेन दृश्यन्ते, स शान्तः इति कथ्यते। यस्य मनः तुच्छम्, अप्रभावितम्, महाप्रलये, विपत्तिषु, सर्वदाहे अपि, स शान्तः इति कथ्यते। एवं शान्तिसंपन्नस्य जीवनम्, सुखम्, सौन्दर्यम्, पूज्यत्वम्, परमार्थप्राप्तिः, सर्वेषाम् आदर्शः, सर्वदुःखनाशः च, शान्तिः एव सर्वसाधनम्।