राजा आगतमृषिं दृष्ट्वा, सस्नेहम् अभिवाद्य प्रणम्य च, पुनः स्वान्तरेऽपि प्रणामं चकार—यथा सागरः स्वप्रतिबिम्बितचन्द्रमसेव नमति। स तं मुनिं सन्मान्य, ‘‘येन कारणेन त्वमिहागतः, हे मुनिश्रेष्ठ, तत्सर्वं सिद्धमेव मन्यस्व; मया त्वं मह्यं मह्यं पूजितः,’’ इत्युक्त्वा, ‘‘स्वधर्ममात्मनः विचिन्त्य, हे कौशिक, यत्किमपि त्वया कर्तव्यं, तत्सर्वं साध्यं ते; त्वं हि महात्मा, कृत्येषु त्वया किञ्चिदप्यसाध्यं नास्ति। धर्मानुसारं च कार्यमिदं विचिन्त्य, अहं तव सर्वथा दासः, त्वं च मे परदेवता,’’ इत्यन्यथा निश्चयमकरोत्। एवं गुणसम्पन्नस्य राज्ञः मधुराणि, श्रोतृसुखानि, विनययुक्तानि, विवेकपूर्णानि च वचनानि श्रुत्वा, स मुनिश्रेष्ठः परमां प्रीतिमभजत्। ततः राज्ञः वचनानि, विशालानि, अद्भुतानि च श्रुत्वा, महातेजाः महर्षिः विश्वामित्रः, पुलकितगात्रः, वाक्यमिदं प्रोवाच— ‘‘एवं तव योग्यं, नृसिंह, महाकुलसम्भूतस्य, वसिष्ठमार्गानुगस्य च। यद्यपि मम हृदयस्थितं कार्यमस्ति, तस्य यथोचितं निर्णयं त्वं कर्तव्यो धर्मसंहितम्। सिद्ध्यर्थं व्रतं मया कृतम्, नृश्रेष्ठ, तत्र दारुणा राक्षसाः विघ्नकर्तारः समुत्थिताः। यदा यदा देवसंघाय यज्ञं करोमि, तदा तदा रात्रिचराः ते राक्षसाः यज्ञं मम नाशयन्ति। तेषां राक्षसानां प्रमुखैः बहुशः यज्ञाः तत्र कृताः, स्थले मांसरुधिरार्पणेन। एवं दूषिते तस्मिन् यज्ञस्थले, श्रान्तः, क्लान्तः च अहं तस्मात् प्रदेशात् निर्गतः। न च मे मनसि क्रोधः, नृप, न च तत्र शापः युक्तः; एवं महायज्ञे मम सहिष्णुता, तव प्रसादेन विघ्नरहितः फलमुत्तमं प्राप्नुयाम्। अहं शरणागतः क्लान्तः, त्वया रक्षितव्यः; शरणागतस्य परित्यागः साधूनां निन्द्यः। अस्ति तव पुत्रः, वीर्यवान् सिंहविक्रमः, इन्द्रसमः, रामः राक्षसान्तकः। सः पुत्रः, सत्यपराक्रमे स्थितः, कृष्णकेशः, ज्येष्ठः, रामः, स मे दातव्यः। सः मया रक्षितः, स्वतेजसा युक्तः, तान् दुष्टान् राक्षसान् निग्रहीतुं समर्थः। अहं तस्मै अनन्तं, नानाविधान् वरं दास्यामि, येन सः त्रिषु लोकेषु पूजितः भविष्यति। रात्रिचराः तं दृष्ट्वा न तिष्ठेयुः, यथा सिंहं कुपितं मृगाः रणभूमौ न तिष्ठन्ति। काकुत्स्थात् अन्यः कोऽपि तेषां संगरं न कर्तुं समर्थः, यथा सिंहः मदोन्मत्तैः गजेभ्यः। ते दुष्टाः, बलवत्याः, खरदूषणसेवकाः, युद्धे विषवत् घोराः, मृत्युसमाः। रामस्य शराः तैः न सह्याः, यथा धूलिः वर्षधाराभिः मेघात् न तिष्ठति। पुत्रस्नेहं मनसि मा कुरु, नृप; महात्मने दातव्यं किञ्चिदपि नास्ति यदसाध्यम्। निश्चितं जानामि—ते राक्षसाः हताः एव; हि बुद्धिमन्तः कर्तव्ये विलम्बं न कुर्वन्ति। रामं जानाम्यहं, महात्मानं कमललोचनं; वसिष्ठः अपि, अन्ये च दूरदर्शिनः जानन्ति। यदि धर्मः, महत्त्वं, यशः च तव मनसि स्थितम्, तर्हि इच्छितं पुत्रं मे दातव्यः। दशरात्रमिदं यज्ञं मम, तत्र रामेण राक्षसाः, मम शत्रवः, विघ्नकर्तारः, हन्तव्याः। इह वसिष्ठमुख्यैः मन्त्रिभिः अनुमतिः दीयताम्, ततः रामः मया नीयताम्। कालज्ञ, कालः स्वमर्यादां नातिवर्तते, राघव; तस्मात् हितार्थं कुरुष्व, दुःखेन मनः मा क्लिश्य। अल्पमपि कृतं समये हितकरं, महदपि अकाले निष्फलम्।’’ एवं धर्मयुक्तं, अर्थयुक्तं च वचनं कृत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः तुष्णीं बभूव। तस्य मुनिवचनं श्रुत्वा, बलवान् राजा तिष्ठन् मौनं चकार, यतः तस्य युक्तमेव; युक्तवाक्येन अपि, इच्छानिराकृते, न हि प्रीतिः प्राज्ञस्य, न लोके। विश्वामित्रवचः श्रुत्वा, नृसिंहः राजा किञ्चित्क्षणं निःश्वसन् दुःखेन स्तब्धः, इदं वचनं उवाच— ‘‘एषः कमललोचनः रामः, षोडशवर्षः अपि न जातः; न तं राक्षसैः युद्धे समर्थं पश्यामि। एषा पूर्णा अक्षौहिणी मम, अहं च तस्य स्वामी; तया परिवृतः मांसभक्षैः युद्धं दास्यामि। एते शूराः, विक्रान्ताः, शस्त्रकुशलाः दासाः; अहं च धनुर्धरः, अग्रे तेषां रक्षिता। एभिः अपि तव शत्रुभिः इन्द्रतुल्यैः युद्धं दास्यामि, यथा सिंहः मदोन्मत्तैः गजैः। युवान् रामः सैन्येषु न बलं जानाति, न दुर्बलता; अन्तःपुरात् अन्यं रणभूमिं न दृष्टवान्। नास्य परमास्त्राणि, न युद्धकुशलता, न च युद्धे वीरदृष्टिं जानाति।