सः मम पिता ब्रह्मा मां आहूय, “आगच्छ पुत्र” इति, स्वस्य पद्मस्य उत्तरदलम् हस्तेन मम संयोजयामास, यथा श्वेतमेखलया चन्द्रः संयुज्यते। सः मृगचर्मवसान्, स्वमृगचर्माम्बरधारी, हंस इव पद्मे स्थित्वा, माम् उपदिदेश। ततः सः मम मनः, कपिवत् चपलं, क्षणमेकं मोहावरणेन संवृतम् अस्तु इति, यथा शशाङ्कः शशिना छाद्यते, एवं उक्तवान्। तेन शीघ्रं शप्तः अहम्, द्विजः, चिन्तनानन्तरम्, सर्वं स्वस्वरूपं विस्मृतवान्। तदा अहम् दुःखशोकपीडितः, जागरूकमानसः, जनमध्ये नीचवत् दुःखितः अभवम्। “कथं एष दोषः संसाराख्यः अभवत्?” इति अहम् अन्तः चिन्तयन्, मौनं स्थितवान्। ततः मम पिता माम् उवाच, “पुत्र, किमर्थं दुःखितः असि? दुःखनिवारणं मम पृच्छ, तदा सदा सुखी भविष्यसि” इति। ततः मया पृष्टः, स भगवाञ् सर्वसृष्टिकर्ता सुवर्णपद्मदलासीनः, संसाररोगस्य औषधं दत्तवान्। सः माम् अपृच्छत्, “कथम् एष महद् दुःखं संसाराख्यं जातम्? कथं स जीवस्य निवार्यते?” इति। तत् ज्ञानं, शुद्ध्यं परं च, विस्तरेण उक्तम्; तद् ज्ञात्वा अहम्, इव, पितुः अपि अतिवृद्धः अभवम्। ततः, ज्ञेयम् अवगम्य, स्वस्वरूपे स्थितः, सृष्टिकर्ता सर्वकारणभाषिता माम् उवाच। “शापेन त्वम् अज्ञानावस्थां प्राप्तः; त्वां पृच्छकं कृतवान्, यथा ज्ञानसारः तव पुत्रेभ्यः सर्वजनसिद्धये उपदिश्येत” इति। “अद्य शापात् विमुक्तः त्वम् परमबोधम् प्राप्तवान्; अहम् अपि स्वात्मनि स्थितः, सुवर्णात् सुवर्णमिव।” “गच्छ भूतले स्थानं, जम्बुद्वीपान्तर्गतं प्रदेशं; भारतवर्षे लोकहिताय गच्छ।” “तत्र, वत्स, कर्मनिष्ठान्, विधिपूर्वककर्मक्रमशीलान्, उपदिशेयः।” “तथा, वैराग्ययुक्तान्, महाबुद्धीन्, रागरहितान्, तान् सुखदं ज्ञानं उपदिशेयः।” एवं पितुर्निर्देशेन पद्मसम्भवात् अहम् अत्र स्थितः अस्मि, हे राघव, यावत्सन्ततिः समाप्ता न भवति। मम कर्तव्यं कर्तव्यमस्ति; अन्यत् किञ्चित् नास्ति; यावत् आवश्यकं तावत् स्थातव्यम् इति निश्चित्य अहम् अस्मिन्लोके स्थितः। मनः सदा शान्तम्, सुषुप्तवत्, कर्माणि कुर्वन्, किञ्चित् अपि न करोमि। एवं सर्वं ज्ञापनावतरणं मया तव उक्तम्, स्वमतेन च पद्मसम्भवकल्पितेन। अधुना, अनघ, एतत् परं ज्ञानं शृणु, तव मनः महत् उत्सुकम्, पुण्यफलोत्थम्। “ब्राह्मण, भगवतः मनः सृष्ट्यनन्तरं ज्ञानावतरणे कथं प्रवृत्तम्?” इति त्वया पृष्टम्। परम् ब्रह्मणि, ब्रह्मणा, स्वभावेन, नित्यतरङ्गवत् स्पन्दनं समुत्पन्नम्, यथा सागरस्योर्मिः। सः परमेश्वरः, विस्तीर्णसृष्टिं सर्वगतीः च निर्माय, भूतपूर्ववर्तमानभविष्यत्स्थितीः अपश्यत्। यदा विधिकालः प्रथमा सृष्टिः च समाप्तः, सः प्रभुः लोकमोहं दृष्ट्वा, दयया सम्प्रेरितः। तदा, सः माम् अपि ससृजत्, पुनः पुनः ज्ञानयोगेन मां प्रवर्तयन्, अविद्याशान्तये पृथिव्यां प्रेषितवान्। यथा अहम् तेन प्रेषितः, तथा अन्ये अपि महर्षयः, सनत्कुमारमुख्याः, नारदः च, अन्ये च बहवः। धर्ममार्गेण तथा ज्ञानमार्गेण अपि, मनोमायाबन्धनात् लोकोत्थानाय अस्माभिः उपदिष्टम्। ततः यदा महर्षयः कर्म कृतवन्तः, कृतयुगः च अतीतः, कर्मणः शुद्धिः क्षीणा, पृथिवी च कृशा अभवत्, तदा कर्मव्यवस्थापनाय, सीमाव्यवस्थानाय, राजानः विभागतः नियुक्ताः। बहूनि स्मृतिशास्त्राणि, क्रियाशास्त्राणि, यज्ञविधानानि च, धर्मार्थकामसिद्धये पृथिव्यां कल्पितानि, घोषितानि च। यदा कालचक्रे धर्मव्यवस्था लुप्यते, तदा जनाः प्रतिदिनं भोजनासक्ताः, कृष्यनिरताः भवन्ति। इन्द्रियार्थेभ्यः भूमिपालानां कलहः जायते, पृथिव्यां बहवः प्राणिनः दण्डाय योज्यन्ते। तदा, युद्धविना भूमिपालनं अशक्यं दृष्ट्वा, राजानः स्वजनैः सह क्लेशं प्राप्नुवन्। तेषां दुःखनिवारणाय, सृष्टेः च सम्यग्व्यवस्थापनाय, वयं चान्ये च गूढज्ञानदर्शिनः उपदिशाम। एवं एषा आत्मविद्या आदौ राजसु वर्णिता; अनन्तरं लोके प्रवृत्ता, राजविद्या इति प्रसिद्धा अभवत्। राजविद्या, राजगुह्यं, परमार्थशास्त्रं च—एतानि विज्ञाय, हे राघव, राजानः परमशोकमुक्तिम् आप्नुवन्। इदानीं, अनेकानां विशुद्धकीर्तीनां राज्ञां गतानां अनन्तरम्, त्वं राम, दशरथात् अस्मिन्भूमण्डले जातः। तव च मनसि, अतीव विशुद्धे, तुष्टे, एषा रम्या, निरुपादानकारणा वैराग्यलक्ष्मीः उत्पन्ना, हे रिपुघ्न। सर्वेषां हि साधूनां विवेकिनां च, किञ्चित् कारणं प्रति वैराग्यं जायते, हे राम, तच्च राजलक्षणं भवति। परन्तु एषा अदृष्टपूर्वा वैराग्यलक्ष्मीः त्वयि उत्पन्ना, साधूनां विस्मयं जनयन्ती; तव वैराग्यं निरुपाधिकं, विशुद्धं, स्वविवेकसम्भूतं च।