ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਏष ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ । ਸਨ੍ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਤਤਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਵਪੁਰ੍ ਯਤਃ
ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਾਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੇਵ ਜਨਕਸ੍ਯ ਮਹੀਪਤੇਃ । ਭਾਵਨਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਭ੍ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਥੈਵਾਸ੍ਤਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਜਨਕ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਭਵਿष੍ਯਨ੍ ਨਾਨੁਸਨ੍ਧਤ੍ਤੇ ਨਾਤੀਤਂ ਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ । ਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਨਿਮੇषਂ ਤੁ ਹਸਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਿਚਾਰਵਸ਼ੇਨੈਵ ਤੇਨ ਤਾਮਰਸੇਕ੍ਸ਼ਣ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਰਾਮ ਨੇਤਰਯੇਚ੍ਛਯਾ
ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਤਾਵਤ੍ ਤਾਵਤ੍ ਸ੍ਵਕੇਨੈਵ ਚੇਤਸਾ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯਤੇ । ਯਾਵਦ੍ ਯਾਵਦ੍ ਵਿਚਾਰਾਣਾਂ ਸੀਮਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਮਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਉਤਨਾ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤਦ੍ ਗੁਰੋਰ੍ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਨ ਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪਦਮ੍ । ਯਤ੍ ਸਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦ੍ ਉਦਿਤਵਿਚਾਰਵਿਸ਼ਦਾਦ੍ ਧृਦਃ
ਉਹ ਦਰਜਾ ਨਾ ਤਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ, ਨਾ ਹੀ ਪੁੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਾਫ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਯਾ ਨਿਜਯਾ ऋਜ੍ਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯੈਵ ਵਯਸ੍ਯਯਾ । ਪਦਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਨ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਯਯਾਨ੍ਯਯਾ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਹ ਦਰਜਾ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ, ਸੱਚੀ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਮ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਵਲਤਿ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਗ੍ਰਾ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵਿਚਾਰਿਣੀ । ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਜਾਤੁ ਤਮ੍ ਆਨ੍ਧ੍ਯਂ ਨਾਨੁਧਾਵਤਿ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਜੋਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਲਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਧਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਦੁਰੁਤ੍ਤਰਾ ਯਾ ਵਿਪਦੋ ਦੁਃਖਕਲ੍ਲੋਲਸਙ੍ਕੁਲਾਃ । ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਤਾਭ੍ਯੋ ਨਾਵੇਵਾਦ੍ਭ੍ਯੋ ਮਹਾਮਤੇ
ਜੋ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਝ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਰਹਿਤਂ ਮੂਢਮ੍ ਆਪਦ੍ ਅਲ੍ਪੈਵ ਬਾਧਤੇ । ਪੇਲਵੈਵਾਨਿਲਕਲਾ ਸਾਰਹੀਨਮ੍ ਇਵੋਲਪਮ੍
ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵੀ ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੱਚੀ ਝਾੜੀ ਨੂੰ ਹਲਕੀ ਹਵਾ ਵੀ ਹਿਲਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਨ੍ ਅਸਹਾਯੋ ऽਪਿ ਵਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋ ऽਪਿ ਵਿਸਜ੍ਜਨਃ । ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਦ੍ ਰਾਮ ਪੋਤਵਤ੍
ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥ ਜਾਂ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਨ੍ ਅਸਹਾਯੋ ऽਪਿ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ । ਦੁष੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍ ਅਪਿ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਸਿਆਣਾ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੂਰਖ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਗਵਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਜ੍ਜਨਸਂਸਰ੍ਗੈਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ । ਸੇਕਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰਮ੍ਭੈਃ ਫਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯੈ ਲਤਾਮ੍ ਇਵ
ਅਦਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਆਣਪ ਵਧਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਟੀ ਨੂੰ ਫਲ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਬਲਬृਹਨ੍ਮੂਲਃ ਕਾਲੇ ਸਤ੍ਕਾਰ੍ਯਪਾਦਪਃ । ਫਲਂ ਫਲਤ੍ਯ੍ ਅਤਿਸ੍ਵਾਦੁ ਮਾਸੋ ਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵੈਨ੍ਦਵਮ੍
ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜੜ੍ਹ ਵਾਲਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਦਾ ਰੁੱਖ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਚੰਦ।
ਯ ਏਵ ਯਤ੍ਨਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥੋਪਾਰ੍ਜਨੇ ਨਰੈਃ । ਸ ਏਵ ਯਤ੍ਨਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਵਰ੍ਧਨੇ
ਜਿੰਨੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਲੋਕ ਬਾਹਰਲੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਨੀ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਆਣਪ ਵਧਾਉਣ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸੀਮਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਾਨਾਮ੍ ਆਪਦਾਂ ਕੋਸ਼ਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ । ਬੀਜਂ ਸਂਸਾਰਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਸਮਝ ਦੀ ਮੰਦਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦ੍ ਯਚ੍ ਚ ਪਾਤਾਲਾਦ੍ ਯਦ੍ ਰਾਜ੍ਯਾਤ੍ ਸਮਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਕੋਸ਼ਾਨ੍ ਮਹਾਮਤੇ
ਹੇ ਬੁਧਿਮਾਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਵਰਗ ਤੋਂ, ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਜਾਂ ਰਾਜ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਯੋਤ੍ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਘੋਰਾਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਤ੍ । ਨਾਚਾਰੈਰ੍ ਨ ਚ ਵਾ ਤੀਰ੍ਥੈਸ੍ ਤਪਸਾ ਚ ਨ ਰਾਘਵ
ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਪ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਘਵ।
ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ੍ ਸਮ੍ਪਦਂ ਦੈਵੀਮ੍ ਅਪਿ ਭੂਮਿਚਰਾ ਨਰਾਃ । ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪੁष੍ਪਲਤਾਯਾਸ੍ ਤਤ੍ ਫਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੈਵੀ ਦੌਲਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਸਮਝ ਦੀ ਫੁੱਲੀ ਹੋਈ ਬੇਲ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਨਖਰਾਲੂਨਵਨਵਾਰਣਰਕ੍ਤਪਾਃ । ਜਮ੍ਬੁਕੈਰ੍ ਵਿਜਿਤਾਸ੍ ਸਿਂਹਾਸ੍ ਸਿਂਹੈਰ੍ ਹਰਿਣਕਾ ਇਵ
ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਨਖ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਗਿੱਦੜ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿੱਦੜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪਾਮਰੈਰ੍ ਅਪਿ ਭੂਪਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਸ਼ਾਨ੍ ਨਰੈਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਯੈਵੇਹ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਨਿਮਨ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸਿਆਣੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਵਾਦਿਨਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਵਿਲਾਸਿਨਃ । ਜਯਨ੍ਤਿ ਸੁਗਤਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਰਵਾਨ੍ ਅਬ੍ਧਿਰਵਾ ਇਵ
ਸਭ ਵਾਦੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਮਾਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਇਯਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਹृਤ੍ਕੋਸ਼ਸ੍ਥਾ ਵਿਵੇਕਿਨਃ । ਫਲਂ ਕਲ੍ਪਲਤੇਵੈषਾ ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਇਹ ਸਿਆਣਪ, ਜੋ ਸਿਆਣੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹ ਜੋ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਪ ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਫਲ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭਵ੍ਯਸ੍ ਤਰਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਪ੍ਰੋਹ੍ਯਤੇ ऽਧਮਃ । ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ਪਾਰਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਨਾਵਾ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੇਠਾਂ ਮਨ ਵਾਲਾ ਦੂਰ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧੀਸ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਜਿਤਾ ਪਾਰਮ੍ ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਜਿਤਾਪਦਮ੍ । ਨਰਂ ਨਯਤਿ ਸਂਸਾਰੇ ਵਹਨ੍ਤੀ ਨੌਰ੍ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ
ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਈ ਗਿਆ ਸਮਝ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਈ ਗਿਆ ਸਮਝ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਿਨਮ੍ ਅਸਮ੍ਮੂਢਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਮ੍ ਆਸ਼ਾਗਣੋਤ੍ਥਿਤਾਃ । ਦੋषਾ ਨ ਪਰਿਬਾਧਨ੍ਤੇ ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਮ੍ ਇਵ ਸਾਯਕਾਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਝਦਾਰ, ਨਿਰਭਰਮ ਅਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਾ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਉਠੇ ਹੋਏ ਦੋਸ਼ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜੀ ਹੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਯੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਏਵਾਙ੍ਗ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਨਾਪਦੋ ਨ ਚ ਸਮ੍ਪਦਃ
ਪਿਆਰੇ, ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਨਾ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪਿਧਾਨਂ ਪਰਮਾਰ੍ਕਸ੍ਯ ਜਡਾਤ੍ਮਾ ਵਿਤਤੋ ऽਸਿਤਃ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਮ੍ਬੁਦੋ ਮਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਤੇਨ ਪਾਟ੍ਯਤੇ
ਮੂੜ੍ਹ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਾਲੀ ਚਾਦਰ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਚਾਦਰ ਸਮਝ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਦਮ੍ ਅਤੁਲਮ੍ ਉਪੈਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਾ ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਇਯਂ ਮਤਿਰ੍ ਏਵ ਲਾਲਨੀਯਾ । ਫਲਮ੍ ਅਭਿਪਤਤਾ ਕृषੀਵਲੇਨ ਪ੍ਰਥਮਤਰਂ ਨਨੁ ਕृष੍ਯਤੇ ਧਰੈਵ
ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦਰਜਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਫਲ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਜਨਕਵਦ੍ ਰਾਮ ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ । ਪਦਂ ਵਿਦਿਤਵੇਦ੍ਯਾਨਾਮ੍ ਅਚਿਰੇਣਾਧਿਗਚ੍ਛਸਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ, ਜਨਕ ਵਾਂਗ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਸੋਚੇਗਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।