ਆਸ੍ਥਾਮ੍ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਾਦ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨਲਾਲਸ । ਮੈਤਦ੍ ਗृਹਾਣ ਮਾ ਮੁਞ੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯਾ ਵਿਹਰੇਚ੍ਛਯਾ
ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਲਗਨ ਅਤੇ ਵਿਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਪਕੜ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰਤਾ ਦੀ ਚਾਹ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ।
ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਉਦੇਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਉਪੈਤੁ ਵਾ । ਸਾਧੋ ਵਿਵਸ਼ਤਾਂ ਗਚ੍ਛ ਮੈਤਦੀਯੈਰ੍ ਗੁਣਾਗੁਣੈਃ
ਇਹ ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇਹ ਸੱਚੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠੀ, ਚਾਹੇ ਉਭਰੇ ਜਾਂ ਮਿਟ ਜਾਵੇ, ਭਲੇ ਮਨੁੱਖਾ, ਇਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਅਵਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਾ ਵਗਣ ਦੇ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵ ਦृਸ਼੍ਯੇਨ ਵਸ੍ਤੁਨਾ । ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਰੂਪੇਣ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕਿਲ ਕੀਦृਸ਼ਃ
ਤੇਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ?
ਅਸਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਚ੍ ਚ ਨ ਸਦ੍ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਏਵਾਸਤੋਸ੍ ਸਤੋਃ । ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਇਤਿ ਚਿਤ੍ਰੇਯਮ੍ ਅਪੂਰ੍ਵੈਵਾਕ੍ਸ਼ਰਾਵਲੀ
ਤੂੰ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵੀ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ; ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਵਾਕਈ ਅਜੀਬ ਤੇ ਨਵੀਂ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਤਦ੍ ਭਵਤ੍ ਸਚ੍ ਚੇਤ੍ ਤਥਾਪਿ ਕਿਲ ਸੁਨ੍ਦਰ । ਸਙ੍ਗਸ੍ ਸਦਸਤੋਃ ਕੀਦृਗ੍ ਵਦ ਤ੍ਵਂ ਮृਤਜੀਵਤੋਃ
ਜੇ ਇਹ ਝੂਠਾ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰ ਸੱਚਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਵੀ, ਸੋਹਣੇ, ਦੱਸ ਕਿ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਵਿਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਜੋੜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੇ ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਿਚ ਕੋਈ ਜੋੜ ਨਹੀਂ।
ਚਿਤ੍ਤ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਥ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਚ ਦ੍ਵੇ ਏਵ ਯਦਿ ਸਨ੍ਮਯੇ । ਸਦਾ ਸ੍ਥਿਤੇ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਸਰਃ ਕੁਤੋ ਹਰ੍षਵਿषਾਦਯੋਃ
ਜੇ ਤੂੰ ਤੇ ਜੋ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੱਚ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਜਿਹੇ ਹਲਚਲ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਾ ਭਵ ਮੂਢਂ ਤ੍ਵਂ ਮਾ ਸਮੁਲ੍ਲਾਸਮ੍ ਆਹਰ । ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮ੍ ਆਤਿष੍ਠ ਭਵ੍ਯ ਤ੍ਯਜ ਭਵਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮੂਰਖ ਨਾ ਬਣ, ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਨਾ ਆ; ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖ, ਭਾਗਯਵਾਨ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।
ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਲਾਤਵਦ੍ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਪਰਿਜ੍ਵਲਤ੍ । ਮਾ ਮੋਹਮਲਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਮਨ੍ਦਤਾਂ ਗਚ੍ਛ ਦੁਰ੍ਮਤੇ
ਤਿੰਦੂਕ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮੋਹ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵਿਆਰਥ ਨਾ ਸੜਣ ਦੇ, ਹੇ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਲਸੀਪਣ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਿੱਗ।
ਨ ਤਦ੍ ਇਹਾਸ੍ਤਿ ਸਮੁਨ੍ਨਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ ਵ੍ਰਜਸਿ ਯੇਨ ਪਰਾਂ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤਾਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਬਲਾਦ੍ ਅਤਿਧੀਰਤਾਂ ਜਹਿਹਿ ਚਞ੍ਚਲਤਾਂ ਸ਼ਠ ਰੇ ਮਨਃ
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਉੱਚਾ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਪੂਰਨਤਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ; ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਛੱਡ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਟਿਕ ਜਾ, ਹੇ ਚਲਾਕ ਮਨ।
ਏਵਂ ਵਿਚਾਰਯਂਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਰਾਜ੍ਯੇ ਜਨਕੋ ਨृਪਃ । ਚਕਾਰਾਖਿਲਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਨ ਮੁਮੋਹ ਚ ਧੀਰਧੀਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਿਆ।
ਨ ਮਨਃ ਪ੍ਰੋਲ੍ਲਲਾਸਾਸ੍ਯ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਆਨਨ੍ਦਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਕੇਵਲਂ ਸੁਸਮਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਸ ਸਦੈਵ ਵ੍ਯਤਿष੍ਠਤ
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਸਾਫ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨਾਜਹਾਰ ਨ ਚਾਤ੍ਯਜਤ੍ । ਕੇਵਲਂ ਵਿਗਤਾਸ਼ਙ੍ਕਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਜੋ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੁੜਿਆ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਅਨਾਰਤਵਿਵੇਕੇਨ ਤੇਨ ਤਨ੍ਮਨਸਾ ਤਤਃ । ਪੁਨਃ ਕਲਙ੍ਕਂ ਨੈਵਾਤ੍ਤਮ੍ ਅਮ੍ਬਰੇਣੇਵ ਰਾਜਸਮ੍
ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਆਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਕਦੇ ਕੋਈ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਅਸਮਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਿਵੇਕਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਾਦ੍ ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਮਹੀਪਤੇਃ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਭਂ ਮਨੋ ਨਿਰ੍ਮਲਤਾਂ ਯਯੌ
ਆਪਣੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਨ ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਨਾਮृष੍ਟਵਿਕਲ੍ਪਾਂਸ਼ਸ਼੍ ਚਿਦਾਤ੍ਮਾ ਵਿਗਤਾਮਯਃ । ਉਦਿਯਾਯ ਹृਦਾਕਾਸ਼ੇ ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੀਵ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ।
ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਖਿਲਾਨ੍ ਭਾਵਾਂਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤੌ ਮਣਿਵਤ੍ ਤਤਾਨ੍ । ਆਤ੍ਮਭੂਤਾਨ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਕੋਵਿਦਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਮਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਖਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਸਮਝਿਆ। ਉਹ ਬੇਅੰਤ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਜੀਵ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟੋ ਨ ਬਭੂਵਾਸੌ ਕਦਾਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਦੁਃਖਿਤਃ । ਪ੍ਰਕृਤਵ੍ਯਵਹਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦੈਵ ਸਮਮਾਨਸਃ
ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਵਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਬਭੂਵਾਸੌ ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਮਾਨਦ । ਜਨਕੋ ਜਰਢਜ੍ਞਾਨੋ ਜ੍ਞਾਤਲੋਕਪਰਾਵਰਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਜਨਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਰਾਜ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਿਦੇਹਾਨਾਂ ਜਨਕੋ ਜਨਜੀਵਿਤਮ੍ । ਨੈਵ ਹਰ੍षਵਿषਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਸੋ ऽਵਸ਼ਃ ਪਰ੍ਯਤਪ੍ਯਤ
ਜਨਕ ਨੇ ਵਿਦੇਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕਦੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਗੁਣਦੋषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਅਰ੍ਥਾਨਰ੍ਥੈਸ੍ ਸ੍ਵਰਾਜ੍ਯੋਤ੍ਥੈਰ੍ ਨ ਗ੍ਲਾਯਤਿ ਨ ਹृष੍ਯਤਿ
ਉਹ ਨਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਜਾਂ ਔਗੁਣ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਲਾਭ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਾ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਏष ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ । ਸਨ੍ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਤਤਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਵਪੁਰ੍ ਯਤਃ
ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਾਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੇਵ ਜਨਕਸ੍ਯ ਮਹੀਪਤੇਃ । ਭਾਵਨਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਭ੍ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਥੈਵਾਸ੍ਤਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਜਨਕ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਭਵਿष੍ਯਨ੍ ਨਾਨੁਸਨ੍ਧਤ੍ਤੇ ਨਾਤੀਤਂ ਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ । ਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਨਿਮੇषਂ ਤੁ ਹਸਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਿਚਾਰਵਸ਼ੇਨੈਵ ਤੇਨ ਤਾਮਰਸੇਕ੍ਸ਼ਣ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਰਾਮ ਨੇਤਰਯੇਚ੍ਛਯਾ
ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਤਾਵਤ੍ ਤਾਵਤ੍ ਸ੍ਵਕੇਨੈਵ ਚੇਤਸਾ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯਤੇ । ਯਾਵਦ੍ ਯਾਵਦ੍ ਵਿਚਾਰਾਣਾਂ ਸੀਮਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਮਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਉਤਨਾ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤਦ੍ ਗੁਰੋਰ੍ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਨ ਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪਦਮ੍ । ਯਤ੍ ਸਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦ੍ ਉਦਿਤਵਿਚਾਰਵਿਸ਼ਦਾਦ੍ ਧृਦਃ
ਉਹ ਦਰਜਾ ਨਾ ਤਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ, ਨਾ ਹੀ ਪੁੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਾਫ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਯਾ ਨਿਜਯਾ ऋਜ੍ਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯੈਵ ਵਯਸ੍ਯਯਾ । ਪਦਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਨ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਯਯਾਨ੍ਯਯਾ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਹ ਦਰਜਾ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ, ਸੱਚੀ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਮ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਵਲਤਿ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਗ੍ਰਾ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵਿਚਾਰਿਣੀ । ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਦੀਪਸ਼ਿਖਾ ਜਾਤੁ ਤਮ੍ ਆਨ੍ਧ੍ਯਂ ਨਾਨੁਧਾਵਤਿ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਜੋਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਲਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਧਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਦੁਰੁਤ੍ਤਰਾ ਯਾ ਵਿਪਦੋ ਦੁਃਖਕਲ੍ਲੋਲਸਙ੍ਕੁਲਾਃ । ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਤਾਭ੍ਯੋ ਨਾਵੇਵਾਦ੍ਭ੍ਯੋ ਮਹਾਮਤੇ
ਜੋ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਝ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਰਹਿਤਂ ਮੂਢਮ੍ ਆਪਦ੍ ਅਲ੍ਪੈਵ ਬਾਧਤੇ । ਪੇਲਵੈਵਾਨਿਲਕਲਾ ਸਾਰਹੀਨਮ੍ ਇਵੋਲਪਮ੍
ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵੀ ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੱਚੀ ਝਾੜੀ ਨੂੰ ਹਲਕੀ ਹਵਾ ਵੀ ਹਿਲਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।