ਅਪਮृष੍ਟਮਲੋਦੇਤਿ ਕ੍ਸ਼ਾਲਨੇਨਾਮृਤਦ੍ਯੁਤਿਃ । ਮਨਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਃ ਕੇਨ ਤੇਨ ਕਾਮਕਲਙ੍ਕਿਨਃ
ਇੱਛਾ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਗੇ ਮਨ ਦੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਧੋਵਾਈ ਨਾਲ ਐਸਾ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਚਮਕ ਉਭਰ ਆਵੇ?
ਦृष੍ਟਸਂਸਾਰਗਤਿਨਾ ਦृष੍ਟਾਦृष੍ਟਵਿਨਾਸ਼ਿਨਾ । ਕੇਨ ਵਾ ਵ੍ਯਵਹਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਂਸਾਰਵਨਵੀਥਿषੁ
ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਦਿਖਾਈ-ਅਦਿਖਾਈ ਨਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ-ਰਾਹਾਂ 'ਚ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ ਜਾਵੇ?
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਮਹਾਰੋਗਾ ਭੋਗਪੂਰ੍ਵਾਤਿਪੂਤਯਃ । ਕਥਂ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਨ ਬਾਧਨ੍ਤੇ ਸਂਸਾਰਾਰਣ੍ਯਚਾਰਿਣਃ
ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਲਗਾਵਟ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ?
ਕਥਂ ਚ ਵੀਰਵੈਰਾਗ੍ਨੌ ਪਤਤਾਪਿ ਨ ਦਹ੍ਯਤੇ । ਪਾਵਕੇ ਪਾਰਤੇਨੇਵ ਰਸੇਨ ਰਸਸ਼ਾਲਿਨਾ
ਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੈਰ ਦੀ ਤੀਬਰ ਅੱਗ 'ਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਅੱਗ 'ਚ ਆਪਣੇ ਰਸ ਨਾਲ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਿਲ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਯਵਹਾਰਕ੍ਰਿਯਾਂ ਵਿਨਾ । ਨ ਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਬ੍ਧੌ ਪਤਿਤਸ੍ਯਾਜਲਾ ਯਥਾ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਠਹਿਰਾਓ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਸੁਖਦੁਃਖਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਕृਸ਼ਾਨੋਰ੍ ਦਾਹਹੀਨੇਵ ਸ਼ਿਖਾ ਨਾਸ੍ਤੀਹ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ
ਜੋ ਲਗਾਵਟ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਸੁਖ-ਦੁਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੇ, ਉਹ ਇੰਝ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਈਂਧਨ ਦੀ ਲੋਅ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਕਰਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਮਨੋਮਨਨਮਾਨਿਨ੍ਯਾਸ੍ ਸਤਾਪਾਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ । ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਵਿਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਬ੍ਰੂਤ ਤਾਮ੍ ਅਲਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਃ
ਜੋ ਮਨ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਬਿਨਾ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦੇ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਉੱਚੇ ਜੀਵੋ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸੋ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰਵਤੋ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦੁਃਖਂ ਨਾਯਾਤਿ ਮੇ ਯਯਾ । ਅਥ ਵਾਵ੍ਯਵਹਾਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰੂਤ ਤਾਂ ਗਤਿਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਮ੍
ਕਿਹੜੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? ਜਾਂ ਫਿਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਨੀਆਵੀ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਹ ਦੱਸੋ।
ਤਤ੍ ਕਥਂ ਕੇਨ ਵਾ ਕਿਂ ਵਾ ਕृਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਚੇਤਸਾ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੇਨੈਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮਂ ਪਰਮਂ ਪਾਵਨਂ ਮਨਃ
ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸ ਨੇ ਜਾਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ?
ਯਥਾ ਜਾਨਾਸਿ ਭਗਵਂਸ੍ ਤਥਾ ਮੋਹਨਿਵृਤ੍ਤਯੇ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਸਾਧਵੋ ਯੇਨ ਯੂਯਂ ਨਿਰ੍ਦੁਃਖਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਹੇ ਪੂਜਨਯੋਗ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਭਟਕਣ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ?
ਅਥ ਵਾ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਯਦਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨ ਵਕ੍ਤਿ ਮਮ ਵਾ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇ ਐਸਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਵੀ ਹੋਵੇ,
ਸ੍ਵਯਂ ਚੈਵ ਨ ਚਾਪ੍ਨੋਮਿ ਤਾਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਸਰ੍ਵੇਹੋ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਤਾਂ ਗਤਃ
ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਚਾਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਨ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਨ ਪਿਬਾਮ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਨਾਹਂ ਪਰਿਦਧੇ ऽਮ੍ਬਰਮ੍ । ਕਰੋਮਿ ਨਾਹਂ ਵ੍ਯਾਪਾਰਂ ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਾਸ਼ਨਾਦਿਕਮ੍
ਮੈਂ ਨਾ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਪਾਣੀ ਪੀਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਕਪੜੇ ਪਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਨਾ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਨਾ ਦਾਨ ਦੇਣ, ਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ।
ਨ ਚ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਸਮ੍ਪਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਆਪਦ੍ਦਸ਼ਾਸੁ ਚ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਾਮਿ ਦੇਹਤ੍ਯਾਗਾਦ੍ ऋਤੇ ਮੁਨੇ
ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁਖ, ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ। ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਹੇ ਮুনি।
ਕੇਵਲਂ ਵਿਗਤਾਸ਼ਙ੍ਕੋ ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਗਤਮਤ੍ਸਰਃ । ਮੌਨਮ੍ ਏਵੇਹ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਲਿਪਿਕਰ੍ਮਸ੍ਵ੍ ਇਵਾਰ੍ਪਿਤਃ
ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਡਰ, ਬਿਨਾ ਮੋਹ, ਬਿਨਾ ਈਰਖਾ, ਸਿਰਫ਼ ਚੁੱਪ ਰਹਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕੰਮ 'ਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ।
ਅਥ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਸ਼੍ਵਾਸੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸਂਵਿਦਮ੍ । ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਤ੍ਯਜਾਮੀਮਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਂ ਦੇਹਨਾਮਕਮ੍
ਫਿਰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸੂਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਵਿਅਰਥ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ।
ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਨ ਮੇ ਦੇਹਸ਼੍ ਸ਼ਾਮ੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਨੇਹਦੀਪਵਤ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤ੍ਯਜਾਮੀਦਂ ਕਲੇਵਰਮ੍
ਮੈਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਲ ਰਹਿਤ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਮਲਸ਼ੀਤਕਰਾਭਿਰਾਮੋ ਰਾਮੋ ਮਹਤ੍ਤਰਵਿਵੇਕਵਿਕਾਸਿਚੇਤਾਃ । ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਪੁਰਤੋ ਮਹਤਾਂ ਘਨਾਨਾਂ ਕੇਕਾਰਵਸ਼੍ਰਮਵਸ਼ਾਦ੍ ਇਵ ਨੀਲਕਣ੍ਠਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਠੰਢੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵੱਡੀ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਖੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਲਕੰਠ ਪੰਛੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬੋਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਦਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਮਨੋਮੋਹਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਿਕਰਂ ਵਚਃ । ਰਾਮੇ ਰਾਜੀਵਪਤ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਾਜਕੁਮਾਰਕੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਵ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ—
ਸਰ੍ਵੇ ਬਭੂਵੁਸ੍ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਾਃ । ਧृਤਾਮ੍ਬਰਾ ਦੇਹਰੁਹੈਰ੍ ਗਿਰਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਵੋਦ੍ਗਤੈਃ
ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਠੀਕ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਠੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਸਨ।
ਵਿਰਾਮਵਾਸਨਾਪਾਸ੍ਤਸਮਸ੍ਤਭਵਵਾਸਨਾਃ । ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਅਮृਤਾਮ੍ਭੋਧਿਵੀਚੀਵਿਲੁਲਿਤਾ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰੀ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵੀ ਰੁਕ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝੂਲਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ।
ਤਾ ਗਿਰੋ ਰਾਮਭਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤੈਰ੍ ਇਵ । ਸਂਸ਼੍ਰੁਤਾਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁਕੈਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਨਨ੍ਦਪਰਿਪੀਵਰੈਃ
ਰਾਮਭਦਰ ਦੀਆਂ ਉਹ ਗੱਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
ਵਸਿष੍ਠਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ ਮੁਨਿਭਿਸ੍ ਸਂਸਦਿ ਸ੍ਥਿਤੈਃ । ਜਯਨ੍ਤਘृष੍ਟਿਪ੍ਰਮੁਖੈਰ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਕੋਵਿਦੈਃ
ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਵਰਗੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਤੇ ਜਯੰਤ, ਘ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਜੋ ਮੰਤਰੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ—
ਨृਪੈਰ੍ ਦਸ਼ਰਥਪ੍ਰਖ੍ਯੈਃ ਪੌਰੈਃ ਪਾਰਸ਼ਵਾਦਿਭਿਃ । ਸਾਮਨ੍ਤੈ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੈਸ਼੍ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ
ਦਸ਼ਰਥ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਿਆਂ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ, ਭਟ ਅਤੇ ਵਾਚਕਾਂ, ਸਾਮੰਤਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ, ਤੇ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ—
ਤਥਾ ਭृਤ੍ਯੈਰ੍ ਅਮਾਤ੍ਯੈਸ਼੍ ਚ ਪਞ੍ਜਰਸ੍ਥੈਸ਼੍ ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ । ਕ੍ਰੀਡਾਮृਗੈਰ੍ ਗਤਸ੍ਪਨ੍ਦੈਸ੍ ਤੁਰਙ੍ਗੈਰ੍ ਗਤਚਰ੍ਵਣੈਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੌਕਰਾਂ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਲੋਂ, ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਲੋਂ, ਖੇਡਦੇ ਹਿਰਣ ਜੋ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਜੋ ਚਰਨਾ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਸਨ—
ਕੌਸਲ੍ਯਾਪ੍ਰਮੁਖੈਸ਼੍ ਚੈਵ ਨਿਜਵਾਤਾਯਨਸ੍ਥਿਤੈਃ । ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਭੂषਣਾਰਾਵੈਰ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦੈਰ੍ ਵਨਿਤਾਗਣੈਃ
ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ, ਆਪਣੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ 'ਤੇ ਖੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗਤਾਂ ਵੀ ਬਿਨਾ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ—
ਉਦ੍ਯਾਨਵਲ੍ਲੀਨਿਲਯੈਰ੍ ਵਿਟਙ੍ਕਨਿਲਯੈਰ੍ ਅਪਿ । ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਪਕ੍ਸ਼ਤਤਿਭਿਰ੍ ਵਿਹਗੈਰ੍ ਵਿਰਤਾਰਵੈਃ
ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੱਲੀਆਂ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਜੋ ਬਿਨਾ ਉਲਾਹਾ ਕਰਦੇ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠੇ ਸਨ—
ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ ਨਭਸ਼੍ਚਰੈਸ਼੍ ਚੈਵ ਤਥਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਿਨ੍ਨਰੈਃ । ਨਾਰਦਵ੍ਯਾਸਪੁਲਹਪ੍ਰਮੁਖੈਰ੍ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵੈਃ
ਸਿਧਾਂ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੁਰਦੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਵਲੋਂ, ਤੇ ਨਾਰਦ, ਵਿਆਸ, ਪੁਲਹ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ—
ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ ਚ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਮਹੋਰਗੈਃ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਤਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾ ਮਹੋਦਾਰਾ ਗਿਰਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੁਤਾਃ
ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਵਲੋਂ—ਰਾਮ ਦੇ ਉਹ ਅਜੋਕੇ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਬਚਨ ਸੁਣੇ ਗਏ।
ਅਥ ਤੂष੍ਣੀਂ ਸ੍ਥਿਤਵਤਿ ਰਾਮੇ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਘੁਕੁਲਾਕਾਸ਼ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਸਮਸੁਨ੍ਦਰੇ
ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਜੀਵ-ਨੇਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਹਣਾ ਸੀ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੜਾ ਸੀ—