ਸਂਸਾਰਰਾਤ੍ਰਿਦੁਸ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਦੇਹਮਯੇ ਭ੍ਰਮੇ । ਆਸ੍ਥਾਂ ਚੇਦ੍ ਅਨੁਬਧ੍ਨਾਮਿ ਤਨ੍ ਮਾਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਧਿਗ੍ ਅਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਖਾਲੀ ਭਟਕਣ, ਜਿਸਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਭੁੱਲ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਤ ਦੇ ਮਾੜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਲੰਨਤ ਹੋਵੇ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਿਣਾ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਪਿਸ਼ਾਚੇਨ ਕਿਮ੍ ਅਜ੍ਞਵਦ੍ ਅਹਂ ਹਤਃ
ਇਹ 'ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਵਾਲੀ ਝੂਠੀ ਸੋਚ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਭੂਤ ਵਾਂਗ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹृਤਂ ਹृਤਮ੍ ਇਦਂ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਆਯੁਰ੍ ਆਯਤਯਾਨਯਾ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਯਾ ਕਾਲਲੇਖਯਾ
ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਈ ਵਾਰੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਲੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਪਾਦਪੀਠੀਕृਤੇਸ਼ਾਨਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਿਕ੍ਰੀਡਨਕਨ੍ਦੁਕਾਃ । ਕਾਲਕਾਪਾਲਿਨਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਾਃ ਕਿਮ੍ ਆਸ੍ਥੇ ਮਯਿ ਵਲ੍ਗਸਿ
ਜੋ ਰਾਜੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਬਣ ਗਏ, ਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਲ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਗਲ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਅਭਿਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਅਜਸ੍ਰਮ੍ ਉਪਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚਾਦ੍ਯਾਪਿ ਵਾਸਰਾਃ । ਅਵਿਨष੍ਟੈਕਸਦ੍ਵਸ੍ਤੁਰ੍ ਦृष੍ਟੋ ਨਾਦ੍ਯਾਪਿ ਵਾਸਰਃ
ਇਹ ਦਿਨ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਜੇ ਵੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਹ ਇਕ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ।
ਸਾਰਸਾਸ੍ ਸਰਸੀਵੈਤੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਨਚੇਤਸਿ । ਭੋਗਾ ਏਵ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨਾਤੁਚ੍ਛਪਦਦृष੍ਟਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸਰਸ essence ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖ ਹੀ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਤੇ ਬੇਕਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ।
ਕष੍ਟਾਤ੍ ਕष੍ਟਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਦੁਃਖਾਦ੍ ਦੁਃਖਤਰਂ ਗਤਃ । ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਨ ਵਿਰਕ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਹਾ ਧਿਙ੍ ਮਾਮ੍ ਅਧਮਾਸ਼ਯਮ੍
ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਮੈਂ ਵਿਰਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ—ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਜਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਘਟੀਆ ਮਨ ਉੱਤੇ।
ਯੇषੁ ਯੇषੁ ਦृਢਾਬਦ੍ਧਾ ਭਾਵਨਾ ਦृਢਵਸ੍ਤੁषੁ । ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਵਿਨष੍ਟਾਨਿ ਦृष੍ਟਾਨਿ ਕਿਮ੍ ਇਹੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਫੜਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਵਧੀਆ ਕੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
ਯਨ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਯਚ੍ ਚ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਦ੍ ਆਪਾਤੇ ਮਨੋਰਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਪਵਿਤ੍ਰਂ ਤਦ੍ ਵਿਨਾਸ਼ਾਮੇਧ੍ਯਦੂषਿਤਮ੍
ਜੋ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਨਾਸ ਹੋਣ ਦੀ ਗੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯੇषੁ ਯੇषੁ ਪਦਾਰ੍ਥੇषੁ ਧृਤਿਂ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਮਾਨਵਃ । ਤੇषੁ ਤੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਦृष੍ਟੋ ਦੁਃਖੋਦਯੋ ਭृਸ਼ਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਓਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਵਸ਼੍ ਸ਼੍ਵਃ ਪਾਪੀਯਸੀਮ੍ ਏਵ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ ਸ਼੍ਵਃ ਕ੍ਰੂਰਤਰਾਮ੍ ਅਪਿ । ਸ਼੍ਵਸ਼੍ ਸ਼੍ਵਃ ਖੇਦਕਰੀਮ੍ ਏਤਿ ਦਸ਼ਾਮ੍ ਇਹ ਜਡੋ ਜਨਃ
ਹਰ ਰੋਜ਼, ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਪਾਪੀ, ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਕਰੂੜ ਤੇ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖਦਾਈ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨੋਪਹਤੋ ਬਾਲ੍ਯੇ ਯੌਵਨੇ ਮਦਨਾਹਤਃ । ਸ਼ੇषੇ ਕਲਤ੍ਰਚਿਨ੍ਤਾਰ੍ਤਃ ਕਿਂ ਕਰੋਤੁ ਕਦਾ ਜਡਃ
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਨੇ ਵਿਆਪ ਲਿਆ, ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਤੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਦੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਆਗਮਾਪਾਯਵਿਰਸਂ ਦਸ਼ਾਵੈषਮ੍ਯਦੂषਿਤਮ੍ । ਅਸਾਰਸਾਰਂ ਸਂਸਾਰਂ ਕਿਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਮਨ੍ਮਤਿਃ
ਇਹ ਮਨ, ਜੋ ਭਟਕਾਵੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਮਾਣ ਨਹੀਂ?
ਰਾਜਸੂਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧਾਦ੍ਯੈਰ੍ ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਯਜ੍ਞਸ਼ਤੈਰ੍ ਅਪਿ । ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਂਸ਼ਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਨਾਧਿਕਮ੍
ਰਾਜਸੂਯ ਜਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਵਰਗੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯਗ ਕਰ ਲੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਰਗ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਕੋ ऽਸੌ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ऽਸ੍ਤਿ ਭੂਮੌ ਵਾ ਪਾਤਾਲੇ ਵਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕਃ । ਨ ਯਤ੍ਰਾਭਿਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾ ਦੁਰ੍ਭ੍ਰਮਰ੍ਯ ਇਵਾਪਦਃ
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਕਿਹੜਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ, ਮਾੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਆ ਕੇ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ?
ਨਿਜਚੇਤੋਬਿਲਵ੍ਯਾਲਾਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਲਪਲ੍ਲਵਾਃ । ਆਧਯੋ ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ ਚੈਤੇ ਨਿਵਾਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਥਂ ਕਿਲ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਸੰਪ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਉਗਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਸਤ੍ਯੇ ऽਸਤ੍ਤਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਰਮ੍ਯੇष੍ਵ੍ ਅਰਮ੍ਯਤਾ । ਸੁਖੇषੁ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਕਿਮ੍ ਏਕਂ ਸਂਸ਼੍ਰਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਅਸਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਝੂਠ ਖੜਾ ਹੈ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਬੇਰੁਖੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਆ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਸ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਾਂ?
ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤਵਃ । ਧਰਾ ਤੈਰ੍ ਏਵ ਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰਾ ਦੁਰ੍ਲਭਾਸ੍ ਸਾਧੁਸਾਧਵਃ
ਆਮ ਤੇ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਕਦੇ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਲਿਨਯਨਾਃ ਪਰਮਪ੍ਰੇਮਭੂषਣਾਃ । ਹਾਸਾਯੈਵ ਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਣਭਙ੍ਗਿਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੈਣ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਸੇ ਲਈ ਹੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਹੀ ਟਿਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯੇषਾਂ ਨਿਮੇषਣੋਨ੍ਮੇषੈਰ੍ ਜਗਤਾਂ ਪ੍ਰਲਯੋਦਯੌ । ਤਾਦृਸ਼ਾਃ ਪੁਰੁषਾ ਯਾਤਾ ਮਾਦृਸ਼ਾਂ ਗਣਨੈਵ ਕਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਝਪਕ ਅਤੇ ਖੁਲ੍ਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਲੋਕ ਆਏ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਚਲੇ ਵੀ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਸਨ੍ਤਿ ਰਮ੍ਯਤਰਾਦ੍ ਰਮ੍ਯਾਸ੍ ਸੁਸ੍ਥਿਰਾਦ੍ ਅਪਿ ਚ ਸ੍ਥਿਰਾਃ । ਚਿਨ੍ਤਾਪਰ੍ਯਵਸਾਨੇਯਂ ਪਦਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰੀਃ ਕਿਮ੍ ਈਦृਸ਼ੀ
ਇੱਥੇ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸੁਖ ਹਨ, ਤੇ ਥਿਰਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਥਿਰ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਆਖਰ ਚਿੰਤਾ 'ਚ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਐਸੇ ਵੱਸਲੇ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਸਮ੍ਪਦਸ਼੍ ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਯਾਸ੍ ਤਾਸ਼੍ ਚੇਚ੍ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਮਤਾਃ । ਤਤ੍ ਤਾ ਅਪਿ ਮਹਾਰਮ੍ਭਾ ਮਨ੍ਯੇ ਨੂਨਂ ਮਹਾਪਦਃ
ਜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਹੀ ਹਨ।
ਆਪਦੋ ऽਪਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਯਾਸ੍ ਤਾਸ਼੍ ਚੇਨ੍ ਮਨਸਿ ਸਮ੍ਮਤਾਃ । ਤਤ੍ ਤਾ ਅਪਿ ਮਹਾਰਮ੍ਭਾ ਮਨ੍ਯੇ ਸਕਲਸਮ੍ਪਦਃ
ਜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਵੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤਾਂ ਹੀ ਹਨ।
ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਤੇ ऽਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਬ੍ਬਿਨ੍ਦੁਭਙ੍ਗੁਰੇ । ਮਮੇਦਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪੂਰ੍ਵੈਵ ਕੁਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਮਾਲਿਕਾ
ਇਹ ਜਗਤ ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ, ਇੰਨਾ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਵਾਲਾ ਅਨੋਖਾ ਭਾਵ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ? ਤੇ ਇਥੇ ਅਟੱਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਕਾਕਤਾਲੀਯਯੋਗੇਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਯਾਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ । ਧੂਰ੍ਤੇਨ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਭਾਵਨਾਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਯਾਦਰਚਿਤ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਤੁਰ ਮਨ ਨੇ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਘੜ ਲਿਆਨ।
ਇਯਤ੍ਤਾਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੂਪਾਸੁ ਸੁਖਨਾਮ੍ਨੀषੁ ਦृष੍ਟਿषੁ । ਕਾਸ੍ਵ੍ ਏਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਨੁषਕ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਪਤਙ੍ਗੋ ऽਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਇਹ ਸੀਮਤ ਤੇ ਟੁੱਟੀ-ਫੁੱਟੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੁਖ ਆਖਦੇ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗਾ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?
ਵਰਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਦਾਹੇषੁ ਲੁਠਿਤਂ ਰੌਰਵਾਗ੍ਨਿषੁ । ਨ ਤ੍ਵ੍ ਆਲੂਨਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਾਸੁ ਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ ਸਂਸਾਰਵृਤ੍ਤਿषੁ
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਚੰਗਾ ਕਿ ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਵਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਤੇ ਦੁੱਖਦਾਈ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਨਾ ਰਹਾਂ।
ਸਂਸਾਰ ਏਵ ਦੁਃਖਾਨਾਂ ਸੀਮਾਨ੍ਤਃ ਕਿਲ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਤਨ੍ਮਧ੍ਯਪਤਿਤੇਨੇਹ ਸੁਖਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇਹੜਾ ਇਸ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮਹਾਦੁਃਖੇ ਸਂਸਾਰੇ ਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਤ ਏਤੇ ऽਨ੍ਯਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਜਾਨਤੇ ਮਧੁਰਾਣ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਮਿੱਠੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਅਹਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਧਿਮਾਨ੍ ਕष੍ਟਂ ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਸ੍ਥਿਤੈਃ । ਅਜ੍ਞੈਰ੍ ਏਵਾਗਤਸ੍ ਸਾਮ੍ਯਮ੍ ਅਪਰਾਮृष੍ਟਵਸ੍ਤੁਭਿਃ
ਮੈਂ ਵੀ ਗਮ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਅਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ਜੋ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਬੇਹਿਸ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।