ਅਸ਼ਿਰਸ੍ਕਹਕਾਰਾਭਮ੍ ਅਸ਼ੇषਾਕਾਰਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਜਸ੍ਰਮ੍ ਉਚ੍ਚਰਨ੍ਤਂ ਤਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਉਪਾਸ੍ਮਹੇ
ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਨਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੂਪ, ਪਰ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਹृਦ੍ਗੁਹੇਸ਼ਾਨਂ ਦੇਵਮ੍ ਅਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਤੇ ਰਤ੍ਨਮ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਹਸ੍ਤਸ੍ਥਕੌਸ੍ਤੁਭਾਃ
ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਐਸੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰਤਨ ਕੌਸਤੁਭ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਾਃ ਕਿਲ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਫਲਮ੍ ਏਤਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਯੇਨਾਸ਼ਾਵਿषਵਲ੍ਲੀਨਾਂ ਮੂਲਮਾਲਾ ਵਿਲੂਯਤੇ
ਸਾਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਇਹ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਦੀ ਵਿਸ਼-ਬੇਲ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਖਾੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵੈਰਸ੍ਯਂ ਯਃ ਪਦਾਰ੍ਥੇषੁ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ । ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਭਾਵਨਾਂ ਭੂਯੋ ਨਰੋ ਨਾਸੌ ਸ ਗਰ੍ਦਭਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਵੈਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਧਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਉਤ੍ਥਿਤਾਨੁਤ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਏਤਾਨ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਹੀਨ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਹਨ੍ਯਾਦ੍ ਵਿਵੇਕਵਜ੍ਰੇਣ ਵਜ੍ਰੇਣੇਵ ਹਰਿਰ੍ ਗਿਰੀਨ੍
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਚਾਹੇ ਉਠੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਵਿਆਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਿ ਵਜਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ।
ਉਪਸ਼ਮਸੁਖਮ੍ ਆਵਹੇਤ੍ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਸ਼ਮਵਸ਼ਤਸ਼੍ ਸ਼ਮਮ੍ ਏਤਿ ਸਾਧੁਚੇਤਃ । ਪ੍ਰਸ਼ਮਿਤਮਨਸਸ੍ ਸ੍ਵਕੇ ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਭਵਤਿ ਸੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਉਤ੍ਤਮਾ ਚਿਰਾਯ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚਾ ਸੁੱਖ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸਿਦ੍ਧਗਣੋਦ੍ਗੀਤਾ ਗੀਤਾਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਵਿषਾਦਮ੍ ਆਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਭੀਰੂ ਰਣਰਵਾਦ੍ ਇਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਿਧਾਂ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕ ਲੋਕ ਜੰਗ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਗਾਮ ਪਰਿਵਾਰਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਕਰ੍षਨ੍ ਸ੍ਵਗृਹਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਸ੍ਵਤੀਰਵृਕ੍ਸ਼ਾਨੁਸृਤਃ ਪ੍ਰਾਵृਡੋਘ ਇਵਾਰ੍ਣਵਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਲੈ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰਮ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਵਿਸਰ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਰ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਲਯਮ੍ । ਏਕ ਏਵਾਰੁਰੋਹਾਗ੍ਰ੍ਯਂ ਗृਹਮ੍ ਅਰ੍ਕ ਇਵਾਚਲਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਘਰ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰੋਡ੍ਡਯਨਾਲੋਲਖਗਪਕ੍ਸ਼ਤਿਚਞ੍ਚਲਾਃ । ਆਲੋਕਯਂਲ੍ ਲੋਕਗਤੀਰ੍ ਵਿਲਲਾਪੇਦਮ੍ ਆਤੁਰਃ
ਫਿਰ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੰਖਾਂ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ ਤੇ ਥਿਰ-ਥਿਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਹਾ ਕष੍ਟਮ੍ ਅਤਿਕष੍ਟਾਸੁ ਲੋਕਲੋਲਦਸ਼ਾਸ੍ਵ੍ ਅਯਮ੍ । ਪਾषਾਣੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਪਾषਾਣ ਆਲੁਠਾਮਿ ਬਲਾਦ੍ ਅਲਮ੍
ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਹੈ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ! ਮੈਂ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਉਲਝਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਪਰ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਯ ਕੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਂਸ਼ੋ ਜੀਵ੍ਯਤੇ ਮਯਾ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਾਵਂ ਨਿਬਧ੍ਨਾਮਿ ਧਿਙ੍ ਮਾਮ੍ ਅਧਮਚੇਤਸਮ੍
ਅਨੰਤ ਸਮੇਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਤੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮਨ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿੰਨਾ ਨਿਕੰਮਾ ਹੈ।
ਕਿਯਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਦਂ ਨਾਮ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਆਜੀਵਿਤਂ ਮਮ । ਕਿਮ੍ ਏਤੇਨ ਵਿਨਾ ਦੁਃਖਂ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਹਤਧੀਰ੍ ਯਥਾ
ਇਹ ਰਾਜ ਜੋ ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪਾਇਆ, ਕਿੰਨਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ! ਇਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵੀ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹੀ ਦੁਖ ਵਿਚ, ਟੁੱਟੇ ਮਨ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਆਦਾਵ੍ ਅਨ੍ਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤੋ ऽਹਂ ਮਧ੍ਯੇ ਪੇਲਵਜੀਵਿਤਃ । ਬਾਲਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰੇਨ੍ਦੁਨੇਵਾਹਂ ਕਿਂ ਮੁਧਾ ਧृਤਿਮਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮੈਂ ਅਸীম ਹਾਂ, ਪਰ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ; ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਖੜਾ ਹਾਂ?
ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਰਚਿਤੇਨਾਯਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲੇਨ ਜਾਲਿਨਾ । ਹਾ ਕष੍ਟਮ੍ ਅਭਿਮੁਹ੍ਯਾਮਿ ਕੇਨਾਸ੍ਮਿ ਪਰਿਮੋਹਿਤਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਾਦੂ ਦਾ ਜਾਲ ਹੈ; ਹਾਏ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਕਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ?
ਯਦ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਯਚ੍ ਚ ਵਾ ਰਮ੍ਯਂ ਯਦ੍ ਉਦਾਰਮ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ । ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਦ੍ ਇਹ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਿਂਨਿष੍ਠੇਯਂ ਧृਤਿਰ੍ ਮਮ
ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਸੁਹਾਵਣੀ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਹੈ—ਇਹਥੇ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਢਿੱਲ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕੇ?
ਦੂਰਸ੍ਥਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਦੂਰਸ੍ਥਂ ਯਨ੍ ਮੇ ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਬਾਹ੍ਯੇ ऽਰ੍ਥੇ ਭਾਵਨਾਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਚਾਹੇ ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੇੜੇ, ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਦੀ ਲਗਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਲੋਕਾਜਵਞ੍ਜਵੀਭਾਵਸ੍ ਸਲਿਲਾਵਰ੍ਤਭਙ੍ਗੁਰਃ । ਦृष੍ਟੋ ऽਦ੍ਯਾਪਿ ਹਿ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਯਮ੍ ਆਸ੍ਥਾ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਚਾਈ ਤੇੜੀ ਤੇ ਛਲਕਪਟ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਵਰ ਵਾਂਗ ਕੱਚੀ ਤੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ। ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਇਸ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸਂ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਸੁਖਾਨਿ ਦੁਃਖਵਿਦ੍ਧਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਤੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਹਰ ਸਾਲ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਦਿਨ, ਹਰ ਪਲ—ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪਰਾਮृष੍ਟਂ ਦृष੍ਟਂ ਪृष੍ਟਂ ਨਿਭਾਲਿਤਮ੍ । ਅਤੁਚ੍ਛਂ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਸਤਾਂ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਬਾਰ-ਬਾਰ ਜਾਂਚਿਆ, ਵੇਖਿਆ, ਪੁੱਛਿਆ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਿਆ—ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਖਾਲੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ 'ਚ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਟਿਕ ਸਕਣ।
ਅਦ੍ਯ ਯੇ ਮਹਤਾਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤੇ ਦਿਨੈਰ੍ ਨਿਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਧਃ । ਹਤਚਿਤ੍ਤ ਮਹਤ੍ਤਾਯਾਂ ਕੈषਾ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਤਾ ਤਵ
ਜੋ ਅੱਜ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਰਜ੍ਜੁਰ੍ ਏਵ ਬਦ੍ਧੋ ऽਹਮ੍ ਅਪਙ੍ਕੋ ऽਸ੍ਮਿ ਕਲਙ੍ਕਿਤਃ । ਪਤਿਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਉਪਰਿਸ੍ਥੋ ऽਪਿ ਹਾ ਮਮਾਤ੍ਮਨ੍ ਹਤਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਮੈਂ ਐਸੇ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਜੋ ਰੱਸਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦਾਗ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਉੱਤੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਗਈ।
ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਮੋਹੋ ऽਯਮ੍ ਆਗਤੋ ਧੀਮਤੋ ऽਪਿ ਮੇ । ਅਸਿਤਃ ਪਿਹਿਤਾਲੋਕੋ ਭਾਸ੍ਕਰਾਗ੍ਰਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਃ
ਇਹ ਭਟਕਾਵਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਚਾਨਕ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾਰ ਹਾਂ? ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਵਾਂਗ ਅੰਧੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਬੱਦਲ ਢੱਕ ਲਵੇ।
ਕ ਇਮੇ ਮੇ ਮਹਾਭੋਗਾਃ ਕ ਇਮੇ ਮਮ ਬਨ੍ਧਵਃ । ਬਾਲੋ ਭੂਤਭਯੇਨੇਵ ਸ਼ਙ੍ਕੇ ਕੇਨਾਹਮ੍ ਆਕੁਲਃ
ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਆਨੰਦਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਹਨ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੌਣ ਹਨ? ਮੈਂ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਨਿਬਧ੍ਨਾਮਿ ਜਰਾਮਰਣਕਾਰਿਣੀਮ੍ । ਕਿਮ੍ ਇਮਾਮ੍ ਅਹਮ੍ ਅਰ੍ਥੇषੁ ਧृਤਿਮ੍ ਉਦ੍ਵੇਗਭਾਰਿਣੀਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਪਤੀ ਲਈ ਕਿਉਂ ਐਸਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਯਾਤੁ ਤਿष੍ਠਤੁ ਵਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ ਮਮੈਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕੋ ਗ੍ਰਹਃ । ਬੁਦ੍ਬੁਦਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਇਵੈषਾ ਹਿ ਮਿਥ੍ਯੈਵੇਤ੍ਥਮ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਚਾਹੇ ਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਰਹਿ ਜਾਵੇ—ਇਸ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੀ ਜ਼ੋਰ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਬੁੱਲੇ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਝੂਠੀ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤੇ ਮਹਾਵਿਭਵਾ ਭੋਗਾਸ੍ ਤੇ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਮृਤਿਪਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ऽਪਿ ਕਾ ਧृਤਿਃ
ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਤੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ, ਉਹ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਰਿਸ਼ਤੇ—ਇਹ ਸਭ ਹੁਣ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ; ਮੌਜੂਦਾ ਵੇਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਥਿਰਤਾ ਹੈ?
ਕ੍ਵ ਧਨਾਨਿ ਮਹੀਪਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਂ ਕ੍ਵ ਜਗਨ੍ਤਿ ਵਾ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਨਿ ਪ੍ਰਯਾਤਾਨਿ ਕੇਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਤਾ ਮਮ
ਕਿੱਥੇ ਹਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਕਿੱਥੇ ਹਨ ਬ੍ਰਹਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਜਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ? ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਸਭ ਲੰਘ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?
ਗਲਿਤਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਬੁਦ੍ਬੁਦਾਨੀਵ ਵਾਰਿਣਿ । ਮਾਂ ਜੀਵਿਤਨਿਬਦ੍ਧਾਸ਼ਂ ਵਿਹਸਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਾਧਵਃ
ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ; ਜੇ ਮੈਂ ਜੀਊਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਚੁੰਮੜਿਆ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਮੇਰਾ ਹੱਸਣਗੇ।
ਕੋਟਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਂ ਯਾਤਾ ਗਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਪ੍ਰਯਾਤਾਃ ਪਾਂਸੁਵਦ੍ ਭੂਪਾਃ ਕਾ ਧृਤਿਰ੍ ਮਮ ਜੀਵਿਤੇ
ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੀਹਲੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵੀ ਲੰਘ ਗਏ; ਰਾਜੇ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਰੁਲ ਗਏ—ਇਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਮੇਰੀ ਕਿਹੋ ਜ਼ੋਰ ਹੈ?