ਅਨਨ੍ਤਾਪਾਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਵਪੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰਃ । ਧਰਾਧਰਸ਼ਿਰੋਧੀਰੋ ਵਿਜ੍ਵਰੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਸਰੂਪ ਅੰਤ, ਪਾਰ ਤੇ ਹੱਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨੌਦਾਰ੍ਯਂ ਭਜ ਪੂਰ੍ਣ ਇਵਾਰ੍ਣਵਃ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨਾਹ੍ਲਾਦਂ ਭਜ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਵਤ੍
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਜੀਓ, ਜਿਵੇਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਚਾਂਦ।
ਵਿਸ਼੍ਵਪ੍ਰਪਞ੍ਚਰਚਨੇਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਰੂਪਾ ਨਾਸਤ੍ਯਰੂਪਮ੍ ਅਨੁਧਾਵਤਿ ਨਾਮ ਤਜ੍ਜ੍ਞਃ । ਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ऽਸਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਕਲਨੋ ऽਸਿ ਨਿਰਾਮਯੋ ऽਸਿ ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤੋ ऽਸਿ ਭਵ ਸੁਨ੍ਦਰ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ੋਕਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਝੂਠੀ ਹੈ; ਝੂਠ ਝੂਠ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਤੂੰ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਜਾਗਦਾ ਹੈਂ—ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ।
ਏਕਾਤਪਤ੍ਰਮ੍ ਅਵਨੌ ਗੁਰੁਣੋਪਦਿष੍ਟਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਪਾਲਯ ਚਿਰਂ ਸਮਯੇਹ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ । ਰਾਜ੍ਯਂ ਸਮਸ੍ਤਗੁਣਰਞ੍ਜਿਤਰਾਜਲੋਕਸ੍ ਤ੍ਯਾਗੋ ਨ ਯੁਕ੍ਤ ਇਹ ਕਰ੍ਮਸੁ ਨਾਪਿ ਰਾਗਃ
ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲੋਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਹੇਠ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ। ਇਹ ਰਾਜ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਨਾ ਤਿਆਗ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ।
ਇਮਮ੍ ਏਵਂ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਕਰੋਮੀਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਵਾਸਨਮ੍ । ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਯਃ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਸ ਮੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ
ਜੋ ਇਹ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ', ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਕਤ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
ਪੌਰੁषੀਂ ਤਨੁਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੇਚਿਦ੍ ਏਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾਰਤਾਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਨ੍ ਨਰਕਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਚ ਨਰਕਾਤ੍ ਪੁਨਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਹਨਤ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਨਰਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਕੁਕਰ੍ਮਨਿਰਤਾ ਵਿਰਤਾਸ੍ ਸ੍ਵਵਿਵੇਕਤਃ । ਨਰਕਾਨ੍ ਨਰਕਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦੁਃਖਾਦ੍ ਦੁਃਖਂ ਭਯਾਦ੍ ਭਯਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵਾਪਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਨਰਕ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੁੱਖ, ਡਰ ਤੋਂ ਡਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਤਨ੍ਤੁਬਦ੍ਧਾਃ ਕਰ੍ਮਾਵਲੋਡਿਤਾਃ । ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਤਨੁਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤਨੁਂ ਤਤਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਜਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਦ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਦੋ ਧਨ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਿਤਮਨੋਦृਸ਼ਃ । ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤृष੍ਣਾਨਿਗਡਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਿष੍ਕੇਵਲਂ ਪਦਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜੋ ਆਤਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਨਵੰਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਲੋਭ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰਾ ਕਤਿਪਯਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਨ੍ਮਾਨਿ ਰਾਘਵ । ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਨ੍ਮਨਿ ਯੋ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਸ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਰਾਜਸਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਹੀ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਰਾਜਸੀ ਜਾਂ ਸਾਤਵਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਾਤੋ ऽਸੌ ਵृਦ੍ਧਿਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਪਾਰ੍ਵਣਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਇਵ । ਕੁਟਜਂ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵੈਨਂ ਸੌਭਾਗ੍ਯਮ੍ ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪੱਖ ਵਧਣ ਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕੁਟਜਾ ਰੁੱਖ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯੇਦਂ ਜਨ੍ਮ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਂ ਤਮ੍ ਆਸ਼੍ਵ੍ ਏਵ ਮਹਾਮਤੇ । ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਮਲਾ ਮੁਕ੍ਤਾ ਵੇਣੁਮ੍ ਇਵੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀਜੀਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੀਮਤੀ ਮੋਤੀ ਸਾਫ ਬਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰ੍ਯਤਾ ਹृਦ੍ਯਤਾ ਮੈਤ੍ਰੀ ਸੋਮ੍ਯਤਾ ਮੁਕ੍ਤਤਾ ਜ੍ਞਤਾ । ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਤਂ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਃਪੁਰਮ੍ ਇਵਾਙ੍ਗਨਾਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚਤਾ, ਮਿੱਠਾ ਸੁਭਾਵ, ਦੋਸਤੀ, ਨਰਮਤਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਪੁष੍ਟੇ ਨष੍ਟੇ ऽਥ ਤਤ੍ਫਲੇ । ਸਮਸ੍ ਸ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇषੁ ਨ ਤੁष੍ਯਤਿ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਫਲ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਨਾ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਦੁਖੀ।
ਤਮਾਂਸੀਵ ਦਿਵਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਨਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਸ਼ਰਦੀਵ ਘਨਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਗੁਣਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਥੇ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੇਸ਼ਲਾਚਾਰਮਧੁਰਂ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਂ ਜਨਾਃ । ਵੇਣੁਂ ਮਧੁਰਨਿਸ੍ਸ੍ਵਾਨਂ ਵਨੇ ਮृਗਗਣਾ ਇਵ
ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨਰਮ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਾਲੀ ਬਾਂਸਰੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਰਂ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਜਨ੍ਮਾਨਮ੍ ਏਵਮ੍ਪ੍ਰਾਯਾ ਗੁਣਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਜਾਤਮ੍ ਏਵਾਨੁਧਾਵਨ੍ਤਿ ਬਲਾਕਾ ਇਵ ਵਾਰਿਦਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਪੱਛਮੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਗਲੇ ਬੱਦਲ ਵੱਲ ਉੱਡਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ऽਸੌ ਗੁਣਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੋ ਗੁਰੁਮ੍ ਏਵਾਨੁਗਚ੍ਛਤਿ । ਸ ਤਮ੍ ਏਕਂ ਵਿਵੇਕੇਨ ਨਿਯੋਜਯਤਿ ਪਾਵਨਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿਆਕਤੀ ਨੂੰ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਵੈਰਾਗ੍ਯਵਤਾ ਚੇਤਸਾ ਗੁਣਸ਼ਾਲਿਨਾ । ਦੇਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਥਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਏਕਰੂਪਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ, ਇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੋ ਰਾਮ ਵਿਚਾਰੇਣ ਚਾਰੁਣਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਚੇਤਸਾ । ਪ੍ਰਬੋਧਨੀਯਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਮਨੋ ਮਨਨਮਨ੍ਥਰਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਸੁੰਦਰ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਹਿ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਜਨ੍ਮਾਨਸ੍ ਤੇ ਹਿ ਸੁਪ੍ਤਂ ਮਨੋਮृਗਮ੍ । ਪ੍ਰਬੋਧਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਗੁਣਗੀਤੈਰ੍ ਮਹਾਗੁਣਾਃ
ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਜਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਥਿਤਗੁਣਾਨ੍ ਸੁਗੁਰੂਨ੍ ਨਿषੇਵ੍ਯ ਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਅਮਲਧਿਯਾ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਰਤ੍ਨਮ੍ । ਗਤਿਮ੍ ਅਮਲਾਮ੍ ਉਪਯਾਤਿ ਮਾਨਵੋ ऽਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤਿ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਚਿਰਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਨ੍ਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਰਤਨ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏष ਤਾਵਤ੍ ਕ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੁषੁ । ਇਮਮ੍ ਅਨ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੇषਂ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨ
ਇਹ ਤਕ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ, ਕਮਲ-ਨੈਣੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫ਼ਰਕ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਂਸਾਰਸਂਰਮ੍ਭੇ ਜਾਤਾਨਾਂ ਦੇਹਧਾਰਿਣਾਮ੍ । ਅਪਵਰ੍ਗਗਤੌ ਰਾਮ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਇਮਾਵ੍ ਉਤ੍ਤਮੌ ਕ੍ਰਮੌ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਲਚਲ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੇ ਦੋ ਵਧੀਆ ਰਸਤੇ ਹਨ।
ਏਕਸ੍ ਤਾਵਦ੍ ਗੁਰੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਦ੍ ਅਨੁष੍ਠਾਨਾਚ੍ ਛਨੈਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਃ । ਜਨ੍ਮਨਾ ਜਨ੍ਮਭਿਰ੍ ਵਾਪਿ ਸਿਦ੍ਧਿਦਸ੍ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ
ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਇੱਕ ਜਾਂ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ, ਪੂਰਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਨੈਵਾਸ਼ੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਚੇਤਸਃ । ਭਵਤਿ ਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਫਲਪਾਤਵਤ੍
ਦੂਜਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਫਲ ਡਿੱਗਣ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਭਃਫਲਨਿਪਾਤਾਭਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਯੇ । ਅਤ੍ਰੇਮਂ ਸ਼ृਣੁ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਇਸ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਫਲ ਡਿੱਗਣ ਵਾਂਗ ਅਚਾਨਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਸ਼ृਣੁ ਸੁਭਗ ਕਥਂ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾ ਵ੍ਯਪਗਤਪੂਰ੍ਵਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾਰ੍ਗਡੌਘਾਃ । ਖਪਤਿਤਫਲਵਤ੍ ਪਰਂ ਵਿਵੇਕਂ ਚਰਮਭਵਾ ਵਿਮਲਂ ਸਮਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ
ਸੁਣੋ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਫਲ ਡਿੱਗਣ ਵਾਂਗ, ਅੰਤਿਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੁਝਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਮਿਤਸਰ੍ਵਾਪਦ੍ ਉਦ੍ਯਤ੍ਸਮ੍ਪਦ੍ ਉਦਾਰਧੀਃ । ਵਿਦੇਹਾਨਾਂ ਮਹੀਪਾਲੋ ਜਨਕੋ ਨਾਮ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍
ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਨਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਉੱਚੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।
ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ੋ ऽਰ੍ਥਿਸਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਮਿਤ੍ਰਾਬ੍ਜਾਨਾਂ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਮਾਧਵੋ ਬਨ੍ਧੁਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਮਕਰਕੇਤਨਃ
ਉਹ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਸੀ, ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੂਰਜ ਸੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਾਂਗ ਖਿੜਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ।