ਤਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘਨੇ ਨਿਤ੍ਯੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਕਲ੍ਪਨਾਃ । ਵਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਯਃ ਪਯੋਰਾਸ਼ੌ ਯਥਾ ਰਾਮ ਜਲੇਤਰਾਃ
ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਹੇ ਰਾਮ।
ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਸ੍ਤृਤੇ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਕਲ੍ਪਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਹ੍ਨੌ ਹਿਮਕਣੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬਰਫ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।
ਭਾਵਯਨ੍ਨ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚਿਦ੍ਰੂਪੇਣੈਵ ਚਿਨ੍ਮਯਮ੍ । ਜਗਜ੍ਜਾਲਮ੍ ਅਯਂ ਹ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਜृਮ੍ਭਤੇ
ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਰਾਹੀਂ, ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਵੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ਼ੋਕੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਮੋਹੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਜਨ੍ਮਾਸ੍ਤਿ ਨ ਜਨ੍ਮਵਾਨ੍ । ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਵਰੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਭੁਲਾਵਾ ਹੈ, ਨਾ ਜਨਮ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਹੈ। ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ।
ਸਮਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਸ੍ਥਿਰਮਤਿਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਾ ਮੁਨਿਃ । ਮੌਨੀ ਵਰਮਣਿਸ੍ਵਚ੍ਛੋ ਵਿਜ੍ਵਰੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਤੂੰ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਹਿ, ਦਿਲੋਂ ਢਿੱਠ ਰਹਿ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਠੰਢਕ ਰੱਖ, ਗਿਆਨੀ ਬਣ, ਚੁੱਪ ਰਹਿ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿ, ਰਾਘਵ।
ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨਿਤ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥੋ ਨਿਰ੍ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ । ਅਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਵਿਸ਼ੋਕਾਤ੍ਮਾ ਵਿਜ੍ਵਰੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਤੂੰ ਜੋੜ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿ, ਸਦਾ ਸਚਾਈ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ, ਲਾਭ-ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿ, ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿ, ਰਾਘਵ।
ਵਿਵਿਕ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਧੀਰਧੀਰ੍ ਊਰ੍ਜਿਤਾਸ਼ਯਃ । ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨੁਵਰ੍ਤੀ ਚ ਵਿਜ੍ਵਰੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਰੱਖ, ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਢਿੱਠ ਰਹਿ, ਉੱਚੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਰੱਖ, ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿ, ਰਾਘਵ।
ਵੀਤਰਾਗੋ ਨਿਰਾਯਾਸੋ ਵਿਮਨਾ ਵੀਤਕਲ੍ਮषਃ । ਨਾਦਾਤਾ ਨ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਵਿਜ੍ਵਰੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ, ਨਾ ਕੁਝ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਕੁਝ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਤੀਤਂ ਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਪੂਰਿਤਃ । ਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਣਵਵਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਵਿਜ੍ਵਰੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਗਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾ।
ਵਿਕਲ੍ਪਜਾਲਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਮਾਯਾਞ੍ਜਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਤृਪ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਜ੍ਵਰੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਜ ਕੇ, ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾ।
ਅਨਨ੍ਤਾਪਾਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਵਪੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰਃ । ਧਰਾਧਰਸ਼ਿਰੋਧੀਰੋ ਵਿਜ੍ਵਰੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਸਰੂਪ ਅੰਤ, ਪਾਰ ਤੇ ਹੱਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨੌਦਾਰ੍ਯਂ ਭਜ ਪੂਰ੍ਣ ਇਵਾਰ੍ਣਵਃ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨਾਹ੍ਲਾਦਂ ਭਜ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਵਤ੍
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਜੀਓ, ਜਿਵੇਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਚਾਂਦ।
ਵਿਸ਼੍ਵਪ੍ਰਪਞ੍ਚਰਚਨੇਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਰੂਪਾ ਨਾਸਤ੍ਯਰੂਪਮ੍ ਅਨੁਧਾਵਤਿ ਨਾਮ ਤਜ੍ਜ੍ਞਃ । ਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ऽਸਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਕਲਨੋ ऽਸਿ ਨਿਰਾਮਯੋ ऽਸਿ ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤੋ ऽਸਿ ਭਵ ਸੁਨ੍ਦਰ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ੋਕਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਝੂਠੀ ਹੈ; ਝੂਠ ਝੂਠ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਤੂੰ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਜਾਗਦਾ ਹੈਂ—ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ।
ਏਕਾਤਪਤ੍ਰਮ੍ ਅਵਨੌ ਗੁਰੁਣੋਪਦਿष੍ਟਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਪਾਲਯ ਚਿਰਂ ਸਮਯੇਹ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ । ਰਾਜ੍ਯਂ ਸਮਸ੍ਤਗੁਣਰਞ੍ਜਿਤਰਾਜਲੋਕਸ੍ ਤ੍ਯਾਗੋ ਨ ਯੁਕ੍ਤ ਇਹ ਕਰ੍ਮਸੁ ਨਾਪਿ ਰਾਗਃ
ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲੋਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਹੇਠ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ। ਇਹ ਰਾਜ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਨਾ ਤਿਆਗ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ।
ਇਮਮ੍ ਏਵਂ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਕਰੋਮੀਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਵਾਸਨਮ੍ । ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਯਃ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਸ ਮੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ
ਜੋ ਇਹ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ', ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਕਤ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
ਪੌਰੁषੀਂ ਤਨੁਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੇਚਿਦ੍ ਏਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾਰਤਾਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਨ੍ ਨਰਕਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਚ ਨਰਕਾਤ੍ ਪੁਨਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਹਨਤ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਨਰਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਕੁਕਰ੍ਮਨਿਰਤਾ ਵਿਰਤਾਸ੍ ਸ੍ਵਵਿਵੇਕਤਃ । ਨਰਕਾਨ੍ ਨਰਕਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦੁਃਖਾਦ੍ ਦੁਃਖਂ ਭਯਾਦ੍ ਭਯਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵਾਪਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਨਰਕ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੁੱਖ, ਡਰ ਤੋਂ ਡਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਤਨ੍ਤੁਬਦ੍ਧਾਃ ਕਰ੍ਮਾਵਲੋਡਿਤਾਃ । ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਤਨੁਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤਨੁਂ ਤਤਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਜਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਦ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਦੋ ਧਨ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਿਤਮਨੋਦृਸ਼ਃ । ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤृष੍ਣਾਨਿਗਡਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਿष੍ਕੇਵਲਂ ਪਦਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜੋ ਆਤਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਨਵੰਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਲੋਭ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰਾ ਕਤਿਪਯਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਨ੍ਮਾਨਿ ਰਾਘਵ । ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਨ੍ਮਨਿ ਯੋ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਸ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਰਾਜਸਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਹੀ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਰਾਜਸੀ ਜਾਂ ਸਾਤਵਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਾਤੋ ऽਸੌ ਵृਦ੍ਧਿਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਪਾਰ੍ਵਣਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਇਵ । ਕੁਟਜਂ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵੈਨਂ ਸੌਭਾਗ੍ਯਮ੍ ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪੱਖ ਵਧਣ ਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕੁਟਜਾ ਰੁੱਖ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯੇਦਂ ਜਨ੍ਮ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਂ ਤਮ੍ ਆਸ਼੍ਵ੍ ਏਵ ਮਹਾਮਤੇ । ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਮਲਾ ਮੁਕ੍ਤਾ ਵੇਣੁਮ੍ ਇਵੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀਜੀਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੀਮਤੀ ਮੋਤੀ ਸਾਫ ਬਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰ੍ਯਤਾ ਹृਦ੍ਯਤਾ ਮੈਤ੍ਰੀ ਸੋਮ੍ਯਤਾ ਮੁਕ੍ਤਤਾ ਜ੍ਞਤਾ । ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਤਂ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਃਪੁਰਮ੍ ਇਵਾਙ੍ਗਨਾਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚਤਾ, ਮਿੱਠਾ ਸੁਭਾਵ, ਦੋਸਤੀ, ਨਰਮਤਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਪੁष੍ਟੇ ਨष੍ਟੇ ऽਥ ਤਤ੍ਫਲੇ । ਸਮਸ੍ ਸ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇषੁ ਨ ਤੁष੍ਯਤਿ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਫਲ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਨਾ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਦੁਖੀ।
ਤਮਾਂਸੀਵ ਦਿਵਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਨਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਸ਼ਰਦੀਵ ਘਨਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਗੁਣਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਥੇ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੇਸ਼ਲਾਚਾਰਮਧੁਰਂ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਂ ਜਨਾਃ । ਵੇਣੁਂ ਮਧੁਰਨਿਸ੍ਸ੍ਵਾਨਂ ਵਨੇ ਮृਗਗਣਾ ਇਵ
ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨਰਮ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਾਲੀ ਬਾਂਸਰੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਰਂ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਜਨ੍ਮਾਨਮ੍ ਏਵਮ੍ਪ੍ਰਾਯਾ ਗੁਣਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਜਾਤਮ੍ ਏਵਾਨੁਧਾਵਨ੍ਤਿ ਬਲਾਕਾ ਇਵ ਵਾਰਿਦਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਪੱਛਮੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਗਲੇ ਬੱਦਲ ਵੱਲ ਉੱਡਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ऽਸੌ ਗੁਣਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੋ ਗੁਰੁਮ੍ ਏਵਾਨੁਗਚ੍ਛਤਿ । ਸ ਤਮ੍ ਏਕਂ ਵਿਵੇਕੇਨ ਨਿਯੋਜਯਤਿ ਪਾਵਨਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿਆਕਤੀ ਨੂੰ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਵੈਰਾਗ੍ਯਵਤਾ ਚੇਤਸਾ ਗੁਣਸ਼ਾਲਿਨਾ । ਦੇਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਥਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਏਕਰੂਪਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ, ਇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੋ ਰਾਮ ਵਿਚਾਰੇਣ ਚਾਰੁਣਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਚੇਤਸਾ । ਪ੍ਰਬੋਧਨੀਯਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਮਨੋ ਮਨਨਮਨ੍ਥਰਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਸੁੰਦਰ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।