ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਾਸਨ੍ਮਯੇ ਯਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨ੍ਯ੍ ਆਰਜ੍ਯਤੇ ਮਨਃ । ਤਸ੍ਯ ਮੁਗ੍ਧਪਸ਼ੋਰ੍ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਵਿਵੇਕਃ ਕੇਨ ਜਨ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਤ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਮੂਰਖ ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਜੀਵ ਵਿਚ ਸਮਝ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਜਾਯਤੇ ਮਨ ਏਵੇਹ ਮਨ ਏਵੇਹ ਵਰ੍ਧਤੇ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਤੁ ਮਨ ਏਵ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਇਥੇ ਮਨ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਹੀ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਨ ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ । ਮਨ ਏਵ ਹਿ ਸਂਸਾਰਿ ਜਰਾਮਰਣਭਾਜਨਮ੍
ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਹੀ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਨ ਹੀ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਣੋਪਾਯਸ੍ ਤਂ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਹਾਰ੍ਦਂ ਤਮਸ੍ ਤ੍ਵਯਾਰ੍ਕੇਣ ਰਾਘਵਾਣਾਂ ਵਿਨਾਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਸਾਫ ਢੰਗ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਰਾਘਵਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਹਨੇਰੀ ਤੇਰਾ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਾਨਣ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਾਘਵ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵੈਰਾਗ੍ਯੇਣ ਵਰੇਣ ਚ । ਤਥਾ ਸਜ੍ਜਨਸਙ੍ਗੇਨ ਨੀਯਤੇ ਪੁਣ੍ਯਤਾਂ ਮਨਃ
ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੌਜਨ੍ਯਬृਂਹਿਤਂ ਚੇਤੋ ਯਦਾ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਤਦਾਨੁਗਮ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਗੁਰਵੋ ਹਿ ਯੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਤਦੁਪਦਿष੍ਟੇਨ ਕृਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਨਾਰ੍ਚਨਾਦਿਕਮ੍ । ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਦਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ ਯਤ੍ ਪਰਮਪਾਵਨਮ੍
ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਧਿਆਨ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰੇਣਾਵਦਾਤੇਨ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ । ਇਨ੍ਦੁਨਾ ਸ਼ੀਤਲੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਬਿਮ੍ਬਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਤੇਜਸਾ
ਸਾਫ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਠੰਢੀ ਚਾਂਦਨੀ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਚਿੱਤਰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਤਾਵਦ੍ ਭਵਮਹਾਮ੍ਭੋਧੌ ਜਨਸ੍ ਤृਣਵਦ੍ ਉਹ੍ਯਤੇ । ਵਿਚਾਰਤਟਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਯਾਵਨ੍ ਨ ਚੇਤਸਾ
ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਘਾਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਚਾਰੇਣ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਵਸ੍ਤੁਨੋ ऽਸ੍ਯ ਜਨਸ੍ਯ ਧੀਃ । ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਅਧਃ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਆਧੀਨ੍ ਸੋਮ੍ਯਾਮ੍ਭ ਇਵ ਵਾਲੁਕਾਃ
ਜਦੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਰੇਤ ਨੂੰ ਥਾਂ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਰੁਕ੍ਮਮ੍ ਇਦਂ ਭਸ੍ਮ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੇ ਇਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਨ ਯਥਾ ਹੇਮਕਾਰਸ੍ਯ ਮੋਹੋ ਜ੍ਞਾਤਾਤ੍ਮਨਸ੍ ਤਥਾ
ਇਹ ਸੋਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਰਾਖ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਇਹ ਫਰਕ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਪਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾਰ ਨੂੰ ਭਟਕਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਅਕ੍ਸ਼ਯੋ ऽਯਮ੍ ਅਨਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਵਗਤੇ ਚਿਰਮ੍ । ਭਵਤੀਤਿ ਹਿ ਕਸ੍ਯੇਹ ਮੋਹਸ੍ਯਾਵਸਰਃ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚਾਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਭਟਕਾਵਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਤਸਾਰੇ ਹਿ ਮਣੌ ਮੂਲ੍ਯੇ ਵਿਮੁਹ੍ਯਤੇ । ਜ੍ਞਾਤਸਾਰੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਮੂਲ੍ਯੇ ਕ੍ਵ ਕਿਲ ਮੂਢਤਾ
ਜਿਸ ਰਤਨ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਮਨ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕੀਮਤ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਲਝਣ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਹੇ ਜਨਾ ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਤ ਆਤ੍ਮਾ ਵੋ ਦੁਃਖਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਯ ਸੁਖਾਯੋਪਸ਼ਮਾਯ ਚ
ਹੇ ਲੋਕੋ, ਜੇ ਆਤਮਾ ਅਣਜਾਣ ਰਹੇ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਤਹੀਨ ਸੁਖ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਮ੍ ਇਵਾਨੇਨ ਦੇਹੇਨੋਪਹਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਵ੍ਯਸ੍ਤੀਕृਤ੍ਯ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾ ਭਵਤ ਮਾਚਿਰਮ੍
ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਤਮਾ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ, ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਓ।
ਦੇਹੇਨਾਸ੍ਯ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਮਨਾਗ੍ ਏਵਾਮਲਾਤ੍ਮਨਃ । ਹੇਮ੍ਨਃ ਪਙ੍ਕਲਵੇਨੇਵ ਤਦ੍ਗਤਸ੍ਯਾਪਿ ਮਾਨਵਾਃ
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰਤਾ ਭੀ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਚੀਕੜ ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗਲਤਫਹਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪृਥਗ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਪृਥਗ੍ ਦੇਹੋ ਜਲਪਦ੍ਮਦਲੋਪਮੌ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਰ੍ ਵਿਰੌਮ੍ਯ੍ ਏष ਨ ਚ ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ ਛृਣੋਤਿ ਮੇ
ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਕਮਲ ਦਾ ਪੱਤਾ। ਮੈਂ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ।
ਜਡਧਰ੍ਮਿ ਮਨੋ ਯਾਵਦ੍ ਗਰ੍ਤਕਚ੍ਛਪਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਭੋਗਮਨ੍ਦਵਪੁਰ੍ ਮੂਢਂ ਵਿਸ੍ਮृਤਾਤ੍ਮਵਿਚਾਰਣਮ੍
ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਆਲਸੀ ਹੋ ਕੇ ਕਛੂਏ ਵਾਂਗ ਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਸੁੱਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਮੂਰਖ ਸਰੀਰ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਵਤ੍ ਸਂਸਾਰਤਿਮਿਰਂ ਸੇਨ੍ਦੁਨਾਪਿ ਸਵਹ੍ਨਿਨਾ । ਅਰ੍ਕਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕੇਨਾਪਿ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਚਾਂਦ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੇ ਹਿ ਮਨਸਿ ਸ੍ਵਾਂ ਵਿਵੇਚਯਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਨੈਸ਼ਮ੍ ਅਰ੍ਕੋਦਯ ਇਵ ਤਮੋ ਹਾਰ੍ਦਂ ਪਲਾਯਤੇ
ਪਰ ਜਦ ਮਨ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਹਨੇਰੀ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਬੋਧਾਯ ਭੋਗਸ਼ਯ੍ਯਾਗਤਂ ਮਨਃ । ਬੋਧਯੇਦ੍ ਭਵਭੇਦਾਯ ਭਵੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁਃਖਦਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਖਟ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ, ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਲਈ ਜਗਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਗਣਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਰਜੋਭਿਰ੍ ਗਗਨਂ ਯਥਾ ਕਮਲਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਭਿਃ । ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਸਂਸ਼੍ਲਿष੍ਟੈਰ੍ ਦੇਹੈਰ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਤਥੈਵ ਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਧੂੜ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤੇ ਕਮਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਦੇ ਲੱਗਦੀ ਨਹੀਂ।
ਕਰ੍ਦਮਾਦਿ ਯਥਾ ਹੇਮ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਮ੍ ਏਵ ਪृਥਕ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਾਨ੍ਤਃ ਪਰਿਣਤਿਂ ਯਾਤਿ ਜਡੋ ਦੇਹਸ੍ ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਆਦਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀਆਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖ ਸਰੀਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਸੁਖਦੁਃਖਾਨੁਭਾਵਿਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨੀਤ੍ਯ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਗਗਨੇ ਦ੍ਵੀਨ੍ਦੁਤਾਮ੍ਲਾਨਤੇ ਯਥਾ
ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚੰਦ ਦੀ ਵਧ ਘਟ ਹੋਣੀ।
ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਹਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਤੀਤਸ੍ਯ ਨਾਤ੍ਮਨਃ । ਏਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਕਸ੍ਯੈਵ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨष੍ਟੇ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ; ਇਹ ਤਾ ਸਿਰਫ ਅਜਾਣੇ ਲਈ ਹਨ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਸੁਖਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਦੁਃਖਂ ਚ ਨ ਚ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਮਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਪਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵ
ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੋਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੋਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਖ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਇਹ ਵੇਖ।
ਇਮਾ ਯਾਃ ਪਰਿਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਤਤਾਸ੍ ਸृष੍ਟਿਦृष੍ਟਯਃ । ਪਯਸੀਵ ਤਰਙ੍ਗਾਸ੍ ਤਾਃ ਪਿਞ੍ਛਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੀਵ ਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਇਹ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਖ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ।
ਯਥਾ ਮਣਿਰ੍ ਦਦਾਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਚ੍ਛਾਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ । ਤੇਜੋਮਯੀਸ੍ ਤਥੈਵਾਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸृष੍ਟੀਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੀ ਪਰਛਾਂਵ ਪਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਚਾਨਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾ ਜਗਚ੍ ਚ ਸੁਮਤੇ ਨੈਕਂ ਨ ਦ੍ਵੇ ਨ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ । ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਜृਮ੍ਭਤੇ
ਹੇ ਸੁਮਤਿ, ਆਤਮਾ ਤੇ ਜਗਤ ਨਾ ਇੱਕ ਹਨ, ਨਾ ਦੋ ਹਨ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਝੂਠੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਂ ਖਲ੍ਵ੍ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮੇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਅਹਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਇਦਂ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਤ੍ਯਜਾਨਘ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ; ਹਰ ਥਾਂ ਆਤਮਾ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਇਹ ਹੋਰ ਹੈ' ਵਾਲੀ ਭੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ।