ਬृਹਤ੍ਕੁਸੁਮਦੋਲਾਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸृਤਾਭ੍ਯਸ੍ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਵਾਤਿ ਮਾਂਸਲਮ੍ ਆਮੋਦਮ੍ ਆਦਾਯ ਮਧੁਰਾਨਿਲੇ
ਵੱਡੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ ਹਵਾ ਗਾੜ੍ਹੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲੈ ਕੇ ਵਗਦੀ ਹੈ।
ਵਾਤਾਯਨੇषੁ ਮृਦੁषੁ ਕੁਸੁਮਾਕੀਰ੍ਣਭੂਮਿषੁ । ਪਰ੍ਯਙ੍ਕੇषੂਪਵਿष੍ਟਾਸੁ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀषੁ ਪੁਰਨ੍ਧ੍ਰਿषੁ
ਨਰਮ ਖਿੜਕੀਆਂ ਕੋਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ, ਸੋਫਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਔਰਤਾਂ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੱਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਜਾਲਾਗਤਾਰ੍ਕਕਰਲੋਲਵਿਲੋਚਨਾਸੁ ਰਤ੍ਨਪ੍ਰਭਾਪ੍ਰਕਰਪਿਙ੍ਗਲਚਾਮਰਾਸੁ । ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਚਾਪਲਲਵਂ ਚਪਲਾਬਲਾਸੁ ਮੌਨਸ੍ਥਿਤਾਸੁ ਸਿਤਚਾਮਰਧਾਰਿਣੀषੁ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਜਾਲੀ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੱਲ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪੀਲੇ ਚਾਮਰਾਂ ਵੱਲ ਭਟਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਚਲਾਕੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਹ ਚਲਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ, ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰ ਫੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਪ੍ਰਤਿਫਲਤ੍ਪ੍ਰਤਿਮਾਰ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਸ਼ਾਰੋਦਰਾਸ੍ਵ੍ ਅਜਿਰਭੂਮਿषੁ ਚਣ੍ਪਕੌਘਮ੍ । ਨਾਸ੍ਵਾਦਯਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਨਵਾਤਪਬਿਨ੍ਦੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਭ੍ਰਮਿਣ੍ਯ੍ ਅਲਿਬਲੇ ਨਭਸੀਵ ਮੇਘੇ
ਉਹ ਅੰਗਣੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਤੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਂਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨਵੇਂ ਧੁੱਪ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਨੂੰ ਚੱਖਦੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਲ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਮਧੁਮੱਖੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਣ੍ਯੋ ਵਸਿष੍ਠਵਚਨਪ੍ਰਸਰਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੁਤੋ ਯਸ੍ ਤਂ ਸ਼ਂਸਤਿ ਪ੍ਰਸृਤਵਿਸ੍ਮਯਮ੍ ਆਰ੍ਯਲੋਕੇ । ਸਂਸਦ੍ਗਤੇ ਮृਦੁਪਦਾਕ੍ਸ਼ਰਮੁਗ੍ਧਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਸ੍ਮਿਤਮ੍ ਅਨਲ੍ਪਗੁਣਾਭਿਰਾਮਮ੍
ਜਿਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਖੂਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ।
ਦਿਗ੍ਭ੍ਯਃ ਪੁਰਾਚ੍ ਚ ਗਗਨਾਚ੍ ਚ ਨृਪਰ੍षਿਸਿਦ੍ਧਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਰ੍ਯਮੁਨਿਵਿਪ੍ਰਗਣੇ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟੇ । ਮੌਨਪ੍ਰਣਾਮਮ੍ ਅਭਿਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸੋਪਾਂਸ਼ੁ ਗੌਰਵਵਤਾ ਸਹ ਜਾਤਵਾਕ੍ਯੇ
ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ—ਸ਼ਹਿਰ, ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਰਾਜਿਆਂ, ਰਿਸੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਆਦਰਯੋਗ ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਭਾ, ਚੁੱਪਚਾਪ, ਮੌਨ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਨਿਦ੍ਰਕੋਕਨਦਕੋਮਲਕੋਸ਼ਕृष੍ਟਮਤ੍ਤਾਲਿਜਾਲਮਕਰਨ੍ਦਸੁਵਰ੍ਣਰਾਗੈਃ । ਆਪਿਙ੍ਗਲੇ ਮਰੁਤਿ ਵਾਤਿ ਵਿਲੋਲਘਣ੍ਟਾਟਾਙ੍ਕਾਰਗੀਤਵਤਿ ਪੀਤਨਿਸ਼ਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤੇ
ਹਵਾ, ਅੱਧ-ਖੁੱਲੀ, ਕੋਕਨਾਦ ਦੀ ਨਰਮ ਕਲੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮੱਤ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਟੋਲੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਝੁਲਦੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੀਤੀ ਹੋਈ ਠੰਡੀ ਰਾਤ ਦੀ ਝੜੀ ਨੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਸ਼ੀਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅਗੁਰੁਤਗਰਧੂਮੇ ਚਨ੍ਦਨਾਮੋਦਮਿਸ਼੍ਰੇ ਸਰਸਕੁਸੁਮਦਾਮੋਦ੍ਦਾਮਗਨ੍ਧਾਙ੍ਕਿਤਾਭ੍ਰੇ । ਸਰਤਿ ਸਿਤਵਿਤਾਨਾਮ੍ਭੋਰੁਹਾਵਰ੍ਤਲੇਸ਼ੈਸ਼੍ ਚਲਕੁਸੁਮਰਜੋऽਙ੍ਕੈਸ਼੍ ਸ਼ਬ੍ਦਵਿਜ੍ਞਾਤਭृਙ੍ਗਮ੍
ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਧੂਪ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬੱਦਲ ਉਪਰ ਵਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰ ਮਹਿਕ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮੇਘਗਮ੍ਭੀਰਯਾ ਵਾਚਾ ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਪਦਸੁਨ੍ਦਰਮ੍ । ਇਦਂ ਦਸ਼ਰਥੋ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਉਵਾਚ ਮੁਨਿਨਾਯਕਮ੍
ਘਣਾਂ ਵਰਗ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਭਗਵਨ੍ ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇਨ ਤ੍ਵਂ ਵਾਕ੍ਯਸਨ੍ਦਰ੍ਭਜਨ੍ਮਨਾ । ਕਚ੍ਚਿਨ੍ ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਸਿ ਖੇਦੇਨ ਤਪਃਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਤਿਸ਼ਾਯਿਨਾ
ਪੂਜਨਯੋਗ ਜੀ, ਕਲ ਤੁਹਾਡੇ ਗਿਆਨ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਬਾਤਚੀਤ ਤੋਂ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹੋ ਜੋ ਤਪस्या ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਹ੍ਯਸ੍ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤੋ ਯ ਆਨਨ੍ਦੀ ਵਿਵਿਕ੍ਤੋ ਵਚਸਾਂ ਗਣਃ । ਅਮृਤਾਵਰ੍षਣੇਨੇਵ ਤੇਨੇਹਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤਾ ਵਯਮ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਥੇ ਐਸਾ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਵੇ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ਵ ਇਵੋਤ੍ਸਾਰ੍ਯ ਤਮਾਂਸ੍ਯ੍ ਅਮृਤਨਿਰ੍ਮਿਤਾਃ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾ ਮਹਤਾਮ੍ ਅਮਲਾ ਗਿਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਲਾਦਦਾਯਿਨ੍ਯ ਉਚ੍ਚੈਸ੍ਤਰਪਦਾਸ਼੍ਰਯਾਃ । ਅਤਿਮੋਹਾਪਹਾਰਿਣ੍ਯਸ੍ ਸੂਕ੍ਤਯੋ ऽਮृਤਵृष੍ਟਯਃ
ਇਹ ਸੂਝਵਾਨ ਬਚਨ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਜੋਕੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਗਹਿਰੀ ਭਟਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਰਤ੍ਨਾਵਲੋਕੈਕਦੀਪਿਕਾ ਪਾਰਮਾਰ੍ਥਿਕੀ । ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਉਕ੍ਤਿਲਤੋਦੇਤਿ ਸ ਵਨ੍ਦ੍ਯਸ੍ ਸਜ੍ਜਨਦ੍ਰੁਮਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਕਤੀਆਂ ਦੀ ਲਤਾ ਉਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮ-ਰਤਨ ਨੂੰ ਤੇ ਅਸਲੀ ਸਚ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕੋ ਇਕ ਦੀਪਕ ਹੈ।
ਦੁਰੀਹਿਤਂ ਦੁਰ੍ਵਿਹਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਜ੍ਜਨਸੂਕ੍ਤਯਃ । ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੋਸ੍ ਤਮਸ੍ਕਾਣ੍ਡਮ੍ ਇਵਾਂਸ਼ਵਃ
ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਝਵਾਨ ਬਾਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਮੰਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤृष੍ਣਾਲੋਭਾਦਯੋ ऽਸ੍ਮਾਕਂ ਸਂਸਾਰਨਿਗਡਾ ਮੁਨੇ । ਤਵੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਨੁਤਾਂ ਯਾਤਾਸ਼੍ ਸ਼ਰਦੀਵਾਸਿਤਾਮ੍ਬੁਦਾਃ
ਮੁਨਿ ਜੀ, ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲਾਲਚ ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਹੁਣ ਪਤਝੜ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਤਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਵਯਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਪਕਲ੍ਮषਮ੍ । ਰਸਾਞ੍ਜਨਾਨੀਤਦृਸ਼ੋ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧਾ ਇਵ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍
ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਸਾਫ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਰਸ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੋਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ।
ਸਂਸਾਰਵਾਸਨਾਨਾਮ੍ਨੀ ਮਿਹਿਕਾ ਹृਦਯਾਮ੍ਬਰੇ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਤਨੁਤਾਂ ਗਨ੍ਤੁਂ ਤ੍ਵਦੁਕ੍ਤਿਸ਼ਰਦੇਹ ਨਃ
ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰਕ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੀ ਧੁੰਦ, ਤੇਰੀ ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਪਤਝੜ ਨਾਲ ਹੁਣ ਪਤਲੀ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ।
ਮੁਨੇ ਮਨ੍ਦਾਰਮਞ੍ਜਰ੍ਯਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਾ ਵਾਮृਤਾਮ੍ਭਸਃ । ਨ ਤਥਾਹ੍ਲਾਦਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯਥੋਦਾਰਧਿਯਾਂ ਗਿਰਃ
ਮੁਨਿ ਜੀ, ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਅੰਬਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਨਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਜਿੰਨਾ ਉੱਚ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬਾਤਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਰਾਘਵ ਸਂਯਾਤਿ ਮਹਾਜਨਸਪਰ੍ਯਯਾ । ਦਿਨਂ ਤਦ੍ ਇਹ ਸਾਲੋਕਂ ਸ਼ੇषਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਧਾ ਦਿਨਾਲਯਃ
ਰਾਘਵ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਸਚਮੁਚ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਦਿਨ ਤਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਣ।
ਰਾਮ ਰਾਜੀਵਪਤ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਕृਤਾਰ੍ਥਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਮੁਨਿਮ੍ ਆਬੋਧਯ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਸਾਦੇ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਰਾਮਾ, ਕਮਲ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਗਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤੇ ਭੂਭृਤਾ ਤਤ੍ਰ ਰਾਮਾਭਿਮੁਖਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਃ । ਉਵਾਚੇਦਮ੍ ਉਦਾਰਾਤ੍ਮਾ ਵਸਿष੍ਠੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਮੁਨਿਃ
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਰਾਮਾ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ।
ਰਾਘਵ ਸ੍ਵਕੁਲੈਕੇਨ੍ਦੋ ਤਂ ਮਯੋਕ੍ਤਂ ਮਹਾਮਤੇ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਮਰਸਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵਿਚਾਰਿਤਮ੍
ਰਾਘਵ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਚੰਦ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਮੈਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤੀਨਾਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਭੇਦਤਃ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਮਰਸਿ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਵਿਭਾਗਮ੍ ਅਰਿਮਰ੍ਦਨ
ਕੀ ਤੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਤਵ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸਰ੍ਵਂ ਚ ਸਦ੍ ਅਸਚ੍ ਚ ਸਦੋਦਿਤਮ੍ । ਰੂਪਂ ਸ੍ਮਰਸਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿਮਲਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਕੀ ਤੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਰਾਮਾ, ਉਹ ਸਦਾ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰੂਪ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ?
ਯਥੇਦਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਾਦ੍ ਈਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਮਰਸਿ ਤਤ੍ ਸਾਧੋ ਸਾਧੁਵਾਦੈਕਭਾਜਨ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਸਾਫ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਵਾਲੇ?
ਰੂਪਂ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾਃ ਫਲ੍ਗੁਭਙ੍ਗੁਰਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਵਚ੍ ਚੈਵ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਮਰਸਿ ਸਨ੍ਮਤੇ
ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਕਿ ਅਵਿਦਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੇ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਅੰਤਹੀਨ ਪਰ ਸੀਮਤ ਜਾਪਦਾ ਹੈ?
ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਨਰੋ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਇਤਿ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮ੍ । ਲਵਣਾਦਿਵਿਚਾਰੇਣ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਮਰਸਿ ਸਾਧੁ ਤਤ੍
ਸਾਧੂ, ਕੀ ਤੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਲਵਣ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿੱਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ?
ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਸ਼੍ ਚਾਖਿਲਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਮ ਵਿਚਾਰਿਤਃ । ਹ੍ਯਸ੍ਤਨਸ੍ਯ ਵਿਚਾਰਸ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰੌ ਹृਦਿ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਃ
ਰਾਮਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੀ ਕਲ ਰਾਤ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ?
ਭੂਯੋ ਭੂਯਃ ਪਰਾਮृष੍ਟਂ ਹृਦਯੇ ਸੁਨਿਯੋਜਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਫਲਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਨ ਹੇਲਾਹਤਸਂਸ੍ਥਿਤਿ
ਜੋ ਗੱਲ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਪੱਕੀ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।