ਸ਼ਨੈਰ੍ ਆਸ੍ਤੀਰ੍ਣਪੁष੍ਪੇषੁ ਕੀਰ੍ਣਕਰ੍ਪੂਰਮੁष੍ਟਿषੁ । ਦੀਰ੍ਘੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਰਮ੍ਯੇषੁ ਤਸ੍ਥੁਸ੍ ਤਲ੍ਪੇषੁ ਰਾਘਵਾਃ
ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਦੀਆਂ ਮਿਠੀਆਂ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖਟਿਆਂ 'ਤੇ, ਚੌੜੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਸੁਹਣੀਆਂ ਖਟਿਆਂ 'ਤੇ, ਰਾਘਵ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ।
ਅਥ ਰਾਮਾਦ੍ ऋਤੇ ऽਨ੍ਯੇषਾਂ ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣੀ । ਵ੍ਯਤੀਯਾਯ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤ ਇਵ ਸੁਨ੍ਦਰੀ
ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਸਭ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਰਾਤ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਪਲ ਹੋਵੇ, ਲੰਘ ਗਈ।
ਤਸ੍ਥੌ ਰਾਮਸ੍ ਤੁ ਤਾਮ੍ ਏਵ ਵਾਸਿष੍ਠੀਂ ਵਚਨਾਵਲੀਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਮਧੁਰੋਦਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪੀਤਾਂ ਕਰਭੋ ਯਥਾ
ਪਰ ਰਾਮ ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਾ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਖੀ ਹੋਈ ਗੰਨੇ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਖਦਾ ਹੈ।
ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਨਾਮ ਸਂਸਾਰਭ੍ਰਮਣਂ ਕਿਮ੍ ਇਮੇ ਜਨਾਃ । ਭੂਤਾਨੀਹ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕਿਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਕਿਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਲੋਕ ਕੌਣ ਹਨ? ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਮਨਸਃ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਰੂਪਂ ਕਥਂ ਚੈਤਤ੍ ਪ੍ਰਸृਜ੍ਯਤੇ । ਮਾਯੇਯਂ ਸਾ ਕਿਮੁਤ੍ਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਥਂ ਚੇਯਂ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਸੂਰਤ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੇ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਨਿਵृਤ੍ਤਯਾ ਚ ਵਾ ਕਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਗੁਣੋ ਦੋषੋ ऽਥ ਵਾ ਭਵੇਤ੍ । ਕਥਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਚੈਵਾਯਂ ਤਤੇ ਸਙ੍ਕੋਚ ਆਗਤਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿਸ ਲਈ ਭਲਾ ਜਾਂ ਬੁਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਆਤਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੀਮਿਤਤਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ?
ਕਿਮ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਭਗਵਤਾ ਮੁਨਿਨਾ ਮਨਸਃ ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਕਿਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜਯੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕਿਮ੍ ਉਕ੍ਤਮ੍ ਅਥ ਚਾਤ੍ਮਨਿ
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਨ ਦੇ ਮਿਟਣ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਹੈ? ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਬਾਰੇ ਕੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ?
ਜੀਵਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਯੇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਭਿਰ੍ ਆਤਤੈਃ । ਰੂਪੈਰ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਂਸਾਰਂ ਤਨੋਤੀਮਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯੈਃ
‘ਜੀਵ’, ‘ਚਿੱਤ’, ‘ਮਨ’, ‘ਮਾਇਆ’ ਆਦਿ ਨਾਂਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ, ਝੂਠੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਏਭਿਰ੍ ਏਵ ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਤਨ੍ਤੁਬਦ੍ਧੈਃ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤੈਃ । ਦੁਃਖੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਏਤਾਨਿ ਸੁਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾਨਿ ਨਃ ਕਥਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?
ਭੋਗਾਭ੍ਰਮਾਲਾਵਲਨਾਦ੍ ਧੀਬਲਾਕਾਮ੍ ਇਮਾਂ ਕਥਮ੍ । ਪृਥਕ੍ ਕਰੋਮਿ ਪਯਸੋ ਧਾਰਾਂ ਹਂਸ ਇਵਾਮ੍ਭਸਃ
ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ, ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਚੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਵੱਖ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਦੁੱਧ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਭੋਗਾਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਯਾਗੇਨ ਵਿਨਾ ਧਿਯਃ । ਪ੍ਰਭਵਾਮੋ ਨ ਵਿਪਦਾਮ੍ ਅਹੋ ਸਙ੍ਕਟਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਛੱਡਣੇ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾ, ਅਸੀਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ—ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹਾਲ ਆ ਗਿਆ ਹੈ!
ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਜਯਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਤਨ੍ਵ੍ ਏਵੇਦਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ । ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮੇ ਗਿਰਿਗੁਰੁ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਦ੍ ਯਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ ਇਵ
ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਮੈਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਐਸਾ ਹੀ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਪਿਸਾਚ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਚੀਜ਼ ਗਵਾ ਦੇਵੇ।
ਕਦਾ ਸ੍ਵਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਆਗਤ੍ਯ ਗਤਸਂਸਾਰਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾ । ਬਾਲੇਵ ਲਬ੍ਧਦਯਿਤਾ ਸੁਖਮ੍ ਆਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਨੋ ਮਤਿਃ
ਕਦੋਂ ਮੇਰਾ ਮਨ, ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇਗਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ?
ਕਦੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸਂਰਮ੍ਭਂ ਵਿਗਤਾਸ਼ੇषਕੌਤੁਕਮ੍ । ਅਪਾਰਪਦਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮਮ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਵਨਂ ਮਨਃ
ਕਦੋਂ ਮੇਰਾ ਮਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਉਲਝਣਾਂ ਤੇ ਜਿਗਿਆਸਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਮ ਰਾਹ 'ਚ ਆਰਾਮ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ?
ਕਲਾਕਲਾਪਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਚ੍ ਛਸ਼ਾਙ੍ਕਾਦ੍ ਅਪਿ ਸ਼ੀਤਲੇ । ਪਦੇ ਸੁਰੂਦ੍ਃਅਂ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਹਸਿष੍ਯਾਮਿ ਕਦਾ ਜਗਤ੍
ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਠੰਡੀ ਥਾਂ 'ਚ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ, ਦੁਨੀਆਂ 'ਤੇ ਹੱਸ ਸਕਾਂਗਾ?
ਕਲਨਾਪੇਲਵਂ ਰੂਪਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯਾਲੀਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਕਦੈष੍ਯਤਿ ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਪਯਸੀਵ ਤਰਙ੍ਗਕਃ
ਕਦੋਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਆਪਣਾ ਨਾਜੁਕ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲਵੇਗਾ?
ਤृष੍ਣਾਤਰਙ੍ਗਾਕੁਲਿਤਂ ਮਾਯਾਮਕਰਮਾਲਿਤਮ੍ । ਕਦਾ ਸਂਸਾਰਜਲਧਿਂ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਹਮ੍ ਅਜ੍ਵਰਃ
ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਤਮੰਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝੀ ਹੋਈ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ?
ਕਦੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸੁ ਪਦਵੀषੁ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾਃ । ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੂਣਾਂ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮੋ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੋਕਂ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ
ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਸਾਂਗੇ?
ਸਨ੍ਤਾਪਿਤਸਮਸ੍ਤਾਙ੍ਗਸ੍ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਭਯਙ੍ਕਰਃ । ਸਂਸृਤਿਜ੍ਵਰ ਆਦੀਰ੍ਘਃ ਕਦਾ ਨਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਕਦੋਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਲੰਬਾ ਚਲਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੁਖਾਰ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਹਰ ਤੱਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇਗਾ?
ਨਿਵਾਤਦੀਪਲੇਖੇਵ ਕਦੋषਿਤ੍ਵਾ ਗਤਭ੍ਰਮਮ੍ । ਸ਼ਮਮ੍ ਏष੍ਯਸਿ ਹੇ ਬੁਦ੍ਧੇ ਸ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਹੇ ਬੁੱਧੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ 'ਚ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ ਟੇਢੀ-ਮੇਢੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇਂਗੀ।
ਕਦੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਦੁਃਖੇਭ੍ਯਸ੍ ਸਨ੍ਤਰਿष੍ਯਥ ਹੇਲਯਾ । ਦੁਰੀਹਾਦਗ੍ਧਦੇਹਾਨਿ ਗਰੁਤ੍ਮਨ੍ਤ ਇਵਾਬ੍ਧਿਤਃ
ਕਦੋਂ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਬੇਕਾਰ ਚਾਹਵਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਣਗੇ, ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਡਦੇ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ?
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਦਂ ਤਨ੍ ਮੇ ਇਤਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤੋ ਭ੍ਰਮਃ । ਸ਼ਰਦੀਵਾਸਿਤੋ ਮੇਘਃ ਕਦਾ ਨ ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਇਹ ਭਰਮ — 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' — ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਦੋਂ ਚੁੱਕੇਗਾ?
ਮਨ੍ਦਾਰਵਨਲੇਖਾਸੁ ਯਾ ਰਤਿਸ੍ ਸਾ ਤृਣਾਯਤੇ । ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਪਦਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਃ ਕਦਾ ਵਯਮ੍
ਮੰਦਾਰ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਛਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੱਟ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਦਰਜਾ ਕਦੋਂ ਪਾਵਾਂਗੇ?
ਵੀਤਰਾਗਜਨਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਜ੍ਞਾਨਦृष੍ਟਯਃ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਪਦਂ ਤ੍ਵਯਿ ਮਨਃ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਮੇ ਵਦ
ਜੋ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਕੀ ਉਹ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਟਿਕੇਗੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
ਹਾ ਤਾਤ ਮਾਤਃ ਪੁਤ੍ਰੇਤਿ ਗਿਰਾਂ ਮਾ ਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਹਂ ਪੁਨਃ । ਭਾਜਨਂ ਚਿਤ੍ਤ ਮਦ੍ਬਨ੍ਧੋ ਭੋਜਨਂ ਦੁਃਖਭੋਗਿਨਾਮ੍
ਹਾਏ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਪੁੱਤ — ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਨਾਂ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਵਾਂ; ਏ ਮਨ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗਿਰਫ਼ਤ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹੈਂ।
ਹੇ ਬੁਦ੍ਧੇ ਭਗਿਨਿ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ ਅਰ੍ਥਿਤਾਂ ਪੂਰਯਾਸ਼ੁ ਮੇ । ਆਵਯੋਰ੍ ਦੁਃਖਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਵਿਚਾਰਯ ਮੁਨੇਰ੍ ਗਿਰਃ
ਹੇ ਬੁਧੀ, ਭੈਣ, ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਸਾਡੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ।
ਆਪਦ੍ ਆਪਤਤਿ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਭਵੇ ਸਤਿ ਸੁਤੇਵ ਤੇ । ਤੇਨ ਭਵ੍ਯੇ ਭਵਚ੍ਛੇਦਭੂਤਯੇ ਸੁਸ੍ਥਿਰਾ ਭਵ
ਮੁਸੀਬਤ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਪੱਕੇ ਰਹੋ।
ਵਸਿष੍ਠਮੁਨਿਨਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਿਰਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਗਿਰਃ । ਤਤੋ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ ਆਚਾਰ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮਸ੍ ਤਤਃ
ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਰਾਗੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਚਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗੱਲ ਹੋਈ।
ਤਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਪ੍ਰਕਰਣਂ ਨਾਨਾਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਸੁਨ੍ਦਰਮ੍ । ਵਿਜ੍ਞਾਨਗਰ੍ਭਂ ਸਕਲਂ ਯਥਾਵਤ੍ ਸ੍ਮਰ ਹੇ ਮਤੇ
ਫਿਰ, ਠੀਕ ਰਹਿਣ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਆਇਆ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਸਮਝਦਾਰ, ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਠੀਕ ਯਾਦ ਕਰ।
ਕृਤਮ੍ ਅਪਿ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਵਿਚਾਰਿਤਂ ਯਦ੍ ਯਦਿ ਤਦ੍ ਉਪੈਤਿ ਨ ਮਾਨਵਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਃ । ਭਵਤਿ ਤਦ੍ ਅਫਲਂ ਸ਼ਰਦ੍ਘਨਾਭਂ ਸਤਤਮ੍ ਅਤੋ ਮਤਿਰ੍ ਏਵ ਕਾਰ੍ਯਸਾਰਃ
ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਾਂ ਵਾਰੀ ਸੋਚਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੇ ਮਨ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੇ ਬੱਦਲ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਅਸਲ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।