ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾ ਅਖਿਲਾ ਭਾਵਾ ਜਾਤਿਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ । ਪੌਰੁषੇਣਾਵਜੀਯਨ੍ਤੇ ਧੀਰੈਰ੍ ਧੀਰਾ ਇਵਾਰਯਃ
ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਵ, ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦ੍ਰਿੜ਼ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧੀਰ ਲੋਕ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਸ਼ੁਭਜਾਤਿਸ੍ਥਕਰ੍ਮਦੋषਾਕੁਲਾਮ੍ ਅਪਿ । ਧੈਰ੍ਯੇਣਾਭ੍ਯੁਦ੍ਧਰੇਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਪਙ੍ਕਾਨ੍ ਮੁਗ੍ਧਮृਗੀਮ੍ ਇਵ
ਜੇ ਮਨ ਪਿਛਲੇ ਮਾੜੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਮਸੀਂ ਰਾਜਸੀਂ ਚੈਵ ਜਾਤਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਾਮ੍ ਅਪਿ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਸ੍ਵਵਿਵੇਕਵਸ਼ਾਦ੍ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਜਾਤਿਤਾਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਤਾਮਸੀ, ਰਾਜਸੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸੋਝੀ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਸੱਤਵਿਕ ਜਨਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮਣੌ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਯਦ੍ ਰਾਘਵ ਨਿਯੋਜ੍ਯਤੇ । ਤਨ੍ਮਯੋ ਹਿ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏष ਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਯਤਿ ਪੌਰੁषਮ੍
ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਹੀਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਮਹਾਰ੍ਹਗੁਣਸ਼ਾਲਿਨਾ । ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ਵੋ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਸ਼ੁਭਜਾਤਯਃ
ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਮਾੜੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਵਾ ਦਿਵਿ ਦੇਵੇषੁ ਵਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਪੌਰੁषੇਣ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਯਨ੍ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਪ੍ਰਥਵੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਐਸਾ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਜਰ੍ਯੇਣ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਵਰਵੈਰਾਗ੍ਯਰਂਹਸਾ । ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪ੍ਰਰੂਢੇਨ ਕਿਂ ਨਾਪ੍ਨੋषਿ ਤਦੀਹਿਤਮ੍
ਤੂੰ ਜੇ ਅਟੱਲ ਹੌਸਲੇ, ਵਧੀਆ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਹ ਚੀਜ਼ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?
ਹਿਤਂ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਤਯਾਤ੍ਮਨਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਵਿਧਾਯ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਭਵ ਵੀਤਸ਼ੋਕਃ । ਭਵਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਤਤੋ ਜਨੋ ऽਯਮ੍ ਉਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਭਵਿष੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਤਿਵੀਤਸ਼ੋਕਃ
ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾ; ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਜਨ੍ਮਨਿ ਵਿਵੇਕਮਹਾਮਹਿਮ੍ਨਾ ਯੁਕ੍ਤੇ ਤ੍ਵਯਿ ਪ੍ਰਸृਤਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਾਭਿਰਾਮੇ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਕਰ੍ਮਣਿ ਪਦਂ ਨਨੁ ਰਾਮ ਰਾਮੇ ਮੈषਾ ਕਰੋਤੁ ਭਵਬਨ੍ਧਵਿਮੋਹਚਿਨ੍ਤਾ
ਹੇ ਰਾਮ, ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜਦ ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇਂ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਤੇ ਭਟਕਾਵ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੇ।
ਅਥ ਸ੍ਥਿਤਿਪ੍ਰਕਰਣਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁ । ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਪ੍ਰਕਰਣਂ ਜ੍ਞਾਤਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਕਾਰਿ ਯਤ੍
ਹੁਣ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸੁਣੋ: ਉਪਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਭਾਗ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਤ੍ਤਾਰਕਿਤਾਕਾਸ਼ਸ੍ਤਿਮਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸਂਸਦਿ । ਕਥਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਆਹ੍ਲਾਦਿ ਵਸਿष੍ਠੇ ਪਾਵਨਂ ਵਚਃ
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਆਕਾਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਬਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਸ਼੍ਰਵਣਾਰ੍ਥਂ ਚ ਮੌਨਸ੍ਥਪਾਰ੍ਥਿਵੇ ਸਂਸਦਨ੍ਤਰੇ । ਨਿਵਾਤ ਇਵ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਕਮਲੇ ਕਮਲਾਕਰੇ
ਸੁਣਨ ਲਈ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠੀ ਸਭਾ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ 'ਚ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਵਿਲਾਸਿਨੀषੁ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਮਦਮੋਹਬਲਾਸੁ ਚ । ਸ਼ਮਮ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤੀषੁ ਚਿਰਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਭੁਲੇਖਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਠੰਡੀ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋਈਆਂ ਹੋਣ।
ਕਰਾਮ੍ਭੋਰੁਹਹਂਸੇषੁ ਲੀਨੇषੁ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ ਇਵ । ਮੂਕਘੁਰ੍ਘੁਰਘਣ੍ਟੇषੁ ਚਾਮਰੇषੁ ਲਿਪਾਵ੍ ਇਵ
ਹੱਥ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਚੁਪਚਾਪ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਚਮਰੇ, ਗੂੰਗੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਲ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੁਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ।
ਨਾਸਾਗ੍ਰਪਰਿਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਤਰ੍ਜਨ੍ਯਙ੍ਗੁਲਿਕੋਟਿषੁ । ਵਿਚਾਰਯਤ੍ਸੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਕਲਾਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇषੁ ਰਾਜਸੁ
ਨੱਕ ਦੇ ਕੋਲ ਰੱਖੀਆਂ ਤਰਜਨੀ ਦੀਆਂ ਉੰਗਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਾਂ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਰਾਮੇ ਵਿਕਾਸਮ੍ ਆਯਾਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਇਵ ਪਙ੍ਕਜੇ । ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਤਮਃਪੀਠੇ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯ ਇਵਾਮ੍ਬਰੇ
ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਕਮਲ ਖਿੜਦਾ ਹੈ, ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਹਨੇਰਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਂਗ ਚਾਨਣ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਕਰ੍ਣਯਤਿ ਵਾਸਿष੍ਠੀਰ੍ ਗਿਰੋ ਦਸ਼ਰਥੇ ਰਸਾਤ੍ । ਕਲਾਪਿਨੀਵ ਜੀਮੂਤਨਿਰ੍ਹ੍ਰਾਦਮ੍ ਉਰੁਵਰ੍षਣਮ੍
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
ਆਹृਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੋਗੇਭ੍ਯੋ ਮਨੋ ਮਰ੍ਕਟਚਞ੍ਚਲਮ੍ । ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਭਰਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਿ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਭਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਵਸਿष੍ਠੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੀਨ੍ਦੁਕਲਾਮਲੇ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ਵਿਲਸਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਬਲਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣੇ
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਚਾਨਣ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਦਲਨੇ ਚੇਤਸਾ ਪੂਰ੍ਣਤਾਂ ਗਤੇ । ਅਲਮ੍ ਆਨਨ੍ਦਮ੍ ਆਯਾਤੇ ਰਾਕਾਚਨ੍ਦ੍ਰੋਪਮੇ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ।
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੇ ਮਿਤ੍ਰਤਾਂ ਯਾਤੇ ਮਨਸੀਨ੍ਦ੍ਵਂਸ਼ੁਸ਼ੀਤਲੇ । ਵਿਕਾਸਿਹृਦਯੇ ਜਾਤੇ ਤਤ੍ਕਾਲ ਇਵ ਪਙ੍ਕਜੇ
ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮਨ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਖਿੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਥੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੇषੁ ਤਥਾਨ੍ਯੇषੁ ਤਦਾ ਮੁਨਿषੁ ਰਾਜਸੁ । ਆਧੌਤਚਿਤ੍ਤਰਤ੍ਨੇषੁ ਪ੍ਰੋਚ੍ਛ੍ਵਸਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਚੇਤਸਾ
ਉਥੇ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ 'ਚੋਂ ਸੁੱਕ ਦੀ ਸਾਹ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਉਦਭੂਤ੍ ਪੂਰਯਨ੍ਨ੍ ਆਸ਼ਾਃ ਕਲ੍ਪਾਭ੍ਰਰਵਮਾਂਸਲਃ । ਅਥ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਸ਼ਙ੍ਖਾਨਾਮ੍ ਅਬ੍ਧਿਘੋषਸਮਸ੍ ਸ੍ਵਨਃ
ਫਿਰ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ, ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਦੇ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘੀ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੋਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ, ਦਪਹਿਰ ਦੇ ਸੰਖਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ।
ਮਹਤਾ ਤੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤਿਰੋਧਾਨਂ ਮੁਨੇਰ੍ ਗਿਰਃ । ਯਯੁਰ੍ ਜਲਦਨਾਦੇਨ ਕੋਕਿਲਧ੍ਵਨਯੋ ਯਥਾ
ਉਸ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਢੱਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ 'ਚ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀਆਂ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ।
ਮੁਨਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਰਯਾਂ ਚਕ੍ਰੇ ਸ੍ਵਾਂ ਵਾਚਮ੍ ਅਥ ਸਂਸਦਿ । ਜਿਤਸਾਰੋ ਗੁਣਃ ਕੇਨ ਮਹਤਾ ਸਮੁਦੀਰ੍ਯਤੇ
ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਾਤ ਰੋਕ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ 'ਚ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਥ ਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਮ੍ । ਘਨੇ ਕੋਲਾਹਲੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਰਾਮਂ ਮੁਨਿਰ੍ ਉਵਾਚ ਹ
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਹਲਚਲ ਠੰਡੀ ਹੋ ਗਈ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਰਾਮਾਦ੍ਯਤਨਮ੍ ਏਤਾਵਦ੍ ਆਹ੍ਨਿਕਂ ਕਥਿਤਂ ਮਯਾ । ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਰਿਮਰ੍ਦਨ
ਰਾਮ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾ-ਕ੍ਰਮ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕਲ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਇਦਂ ਨਿਯਤਿਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨਾਮ੍ । ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਸਵਨਂ ਤਨ੍ ਨਃ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਆਰ੍ਯਾਵਸੀਦਤਿ
ਹੁਣ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਰਸਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਫਰਜ ਹੈ। ਚਲੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਜਣ ਲੋਕ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਸੁਭਗ ਸਮਸ੍ਤਾਂ ਸਵਨਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਆਚਰਾਚਾਰਚਤੁਰ ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਾਰ੍ਚਨਾਦਿਕਾਮ੍
ਤੂੰ ਵੀ ਉਠ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਵਨ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ—ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਆਦਿ—ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪੂਰੀ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਰ੍ ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਸਮਂ ਦਸ਼ਰਥੇਨ ਸਃ । ਸਂਸਦਸ੍ ਸੇਨ੍ਦੁਰ੍ ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਦਯਾਦ੍ਰਿਤਟਾਦ੍ ਇਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਇਕੱਠੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਸਭ ਲੋਕ ਵੀ ਉੱਠੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜ ਪਿੱਛੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।