ਭਵਭਾਵਨਯਾ ਮੁਕ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਸਂਵਿਦਾ । ਚਿਤ੍ਤਮੁਕ੍ਤਾਕਲਾਪਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਚ੍ਛਾਚ੍ਛਂ ਹृਦਯੇ ਕੁਰੁ
ਜਗਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਕਰ। ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਕਰ।
ਮਮੇਦਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂਕਲਨਯੋਜ੍ਝਿਤਮ੍ । ਮਨੋ ਮੁਕ੍ਤਵਿਭਾਗਂ ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜਿਸ ਮਨ ਨੇ 'ਮੇਰਾ', 'ਇਹ ਮੇਰਾ', 'ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ' ਆਦਿ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਉਹ ਮਨ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਤਵੋਤ੍ਤਮਾਨੁਭਾਵਸ੍ਯ ਯ ਇਦਾਨੀਂ ਨਰਾ ਭੁਵਿ । ਚੇष੍ਟਾਮ੍ ਅਨੁਸਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ऽਪਿ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੋਕਤਾਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਉੱਚ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਪਣਾਉਣਗੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣਗੇ।
ਰਾਘਵਵ੍ਯਵਹਾਰੇਣ ਵਿਹਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਨਰਾਃ । ਭਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍ ਤਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਮਨਃਪੋਤਕੇਨ ਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਘਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਨੌਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਭਵਤ੍ਤੁਲ੍ਯਮਤਿਰ੍ ਯਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਜਨਸ੍ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਯੋਗ੍ਯੋ ऽਸੌ ਜ੍ਞਾਨਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਸ੍ ਸੁਰੁਚਾਮ੍ ਇਵ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦਰਸ਼ਟੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਚੰਦ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਚਾਨਣ ਲਈ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ਼ੋਕਾਂ ਦਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨੁਵृਤ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਯਾਵਦ੍ਦੇਹਂ ਧਿਯਾ ਤਿष੍ਠ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਹੀਨਯਾ
ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਤੂੰ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਵਟ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰੱਖ ਕੇ ਟਿਕਾ ਰਹੁ।
ਬਹਿਰ੍ ਲੋਕੋਚਿਤਾਚਾਰਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਖਿਲੈषਣਃ । ਪਰਾਂ ਸ਼ੀਤਲਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਵਤ੍
ਬਾਹਰੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਠੰਢਕ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਰਹੁ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਚੰਦ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਰਾਸੁ ਤੁ ਯੇ ਜਾਤਾ ਜਾਤਿष੍ਵ੍ ਅਗੁਣਸ਼ਾਲਿਨਃ । ਅਵਿਚਾਰ੍ਯਾਸ੍ ਤ ਏਤੇ ਹਿ ਗੋਮਾਯੁਸ਼ਿਸ਼ੁਧਰ੍ਮਕਾਃ
ਜੋ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਦੜਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ।
ਯੇ ਸ੍ਵਭਾਵਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨृਣਾਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਜਨ੍ਮਨਾਮ੍ । ਤਾਨ੍ ਭਜਨ੍ ਪੁਰੁषੋ ਯਾਤਿ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯੋਦਾਰਜਨ੍ਮਤਾਮ੍
ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਤਵਿਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਛਮ ਦੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਨ੍ ਏਵ ਸੇਵਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਇਹ ਜਾਤਿਗੁਣਾਨ੍ ਸਦਾ । ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਜਾਤਿਜਾਤੋ ऽਪਿ ਯਾਤਿ ਤਜ੍ਜਾਤਿਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਇਥੇ ਜੰਤੂ ਜਿਹੜੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਸਦਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਛੇਤੀ ਉਸੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾ ਅਖਿਲਾ ਭਾਵਾ ਜਾਤਿਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ । ਪੌਰੁषੇਣਾਵਜੀਯਨ੍ਤੇ ਧੀਰੈਰ੍ ਧੀਰਾ ਇਵਾਰਯਃ
ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਵ, ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦ੍ਰਿੜ਼ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧੀਰ ਲੋਕ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਸ਼ੁਭਜਾਤਿਸ੍ਥਕਰ੍ਮਦੋषਾਕੁਲਾਮ੍ ਅਪਿ । ਧੈਰ੍ਯੇਣਾਭ੍ਯੁਦ੍ਧਰੇਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਪਙ੍ਕਾਨ੍ ਮੁਗ੍ਧਮृਗੀਮ੍ ਇਵ
ਜੇ ਮਨ ਪਿਛਲੇ ਮਾੜੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਮਸੀਂ ਰਾਜਸੀਂ ਚੈਵ ਜਾਤਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਾਮ੍ ਅਪਿ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਸ੍ਵਵਿਵੇਕਵਸ਼ਾਦ੍ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਜਾਤਿਤਾਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਤਾਮਸੀ, ਰਾਜਸੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸੋਝੀ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਸੱਤਵਿਕ ਜਨਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮਣੌ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਯਦ੍ ਰਾਘਵ ਨਿਯੋਜ੍ਯਤੇ । ਤਨ੍ਮਯੋ ਹਿ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏष ਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਯਤਿ ਪੌਰੁषਮ੍
ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਹੀਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਮਹਾਰ੍ਹਗੁਣਸ਼ਾਲਿਨਾ । ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ਵੋ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਸ਼ੁਭਜਾਤਯਃ
ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਮਾੜੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਵਾ ਦਿਵਿ ਦੇਵੇषੁ ਵਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਪੌਰੁषੇਣ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਯਨ੍ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਪ੍ਰਥਵੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਐਸਾ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਜਰ੍ਯੇਣ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਵਰਵੈਰਾਗ੍ਯਰਂਹਸਾ । ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪ੍ਰਰੂਢੇਨ ਕਿਂ ਨਾਪ੍ਨੋषਿ ਤਦੀਹਿਤਮ੍
ਤੂੰ ਜੇ ਅਟੱਲ ਹੌਸਲੇ, ਵਧੀਆ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਹ ਚੀਜ਼ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?
ਹਿਤਂ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਤਯਾਤ੍ਮਨਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਵਿਧਾਯ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਭਵ ਵੀਤਸ਼ੋਕਃ । ਭਵਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਤਤੋ ਜਨੋ ऽਯਮ੍ ਉਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਭਵਿष੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਤਿਵੀਤਸ਼ੋਕਃ
ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾ; ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਜਨ੍ਮਨਿ ਵਿਵੇਕਮਹਾਮਹਿਮ੍ਨਾ ਯੁਕ੍ਤੇ ਤ੍ਵਯਿ ਪ੍ਰਸृਤਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਾਭਿਰਾਮੇ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਕਰ੍ਮਣਿ ਪਦਂ ਨਨੁ ਰਾਮ ਰਾਮੇ ਮੈषਾ ਕਰੋਤੁ ਭਵਬਨ੍ਧਵਿਮੋਹਚਿਨ੍ਤਾ
ਹੇ ਰਾਮ, ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜਦ ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇਂ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਤੇ ਭਟਕਾਵ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੇ।
ਅਥ ਸ੍ਥਿਤਿਪ੍ਰਕਰਣਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁ । ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਪ੍ਰਕਰਣਂ ਜ੍ਞਾਤਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਕਾਰਿ ਯਤ੍
ਹੁਣ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸੁਣੋ: ਉਪਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਭਾਗ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਤ੍ਤਾਰਕਿਤਾਕਾਸ਼ਸ੍ਤਿਮਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸਂਸਦਿ । ਕਥਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਆਹ੍ਲਾਦਿ ਵਸਿष੍ਠੇ ਪਾਵਨਂ ਵਚਃ
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਆਕਾਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਬਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਸ਼੍ਰਵਣਾਰ੍ਥਂ ਚ ਮੌਨਸ੍ਥਪਾਰ੍ਥਿਵੇ ਸਂਸਦਨ੍ਤਰੇ । ਨਿਵਾਤ ਇਵ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਕਮਲੇ ਕਮਲਾਕਰੇ
ਸੁਣਨ ਲਈ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠੀ ਸਭਾ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ 'ਚ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਵਿਲਾਸਿਨੀषੁ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਮਦਮੋਹਬਲਾਸੁ ਚ । ਸ਼ਮਮ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤੀषੁ ਚਿਰਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਭੁਲੇਖਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਠੰਡੀ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋਈਆਂ ਹੋਣ।
ਕਰਾਮ੍ਭੋਰੁਹਹਂਸੇषੁ ਲੀਨੇषੁ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ ਇਵ । ਮੂਕਘੁਰ੍ਘੁਰਘਣ੍ਟੇषੁ ਚਾਮਰੇषੁ ਲਿਪਾਵ੍ ਇਵ
ਹੱਥ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਚੁਪਚਾਪ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਚਮਰੇ, ਗੂੰਗੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਲ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੁਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ।
ਨਾਸਾਗ੍ਰਪਰਿਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਤਰ੍ਜਨ੍ਯਙ੍ਗੁਲਿਕੋਟਿषੁ । ਵਿਚਾਰਯਤ੍ਸੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਕਲਾਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇषੁ ਰਾਜਸੁ
ਨੱਕ ਦੇ ਕੋਲ ਰੱਖੀਆਂ ਤਰਜਨੀ ਦੀਆਂ ਉੰਗਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਾਂ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਰਾਮੇ ਵਿਕਾਸਮ੍ ਆਯਾਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਇਵ ਪਙ੍ਕਜੇ । ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਤਮਃਪੀਠੇ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯ ਇਵਾਮ੍ਬਰੇ
ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਕਮਲ ਖਿੜਦਾ ਹੈ, ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਹਨੇਰਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਂਗ ਚਾਨਣ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਕਰ੍ਣਯਤਿ ਵਾਸਿष੍ਠੀਰ੍ ਗਿਰੋ ਦਸ਼ਰਥੇ ਰਸਾਤ੍ । ਕਲਾਪਿਨੀਵ ਜੀਮੂਤਨਿਰ੍ਹ੍ਰਾਦਮ੍ ਉਰੁਵਰ੍षਣਮ੍
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
ਆਹृਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੋਗੇਭ੍ਯੋ ਮਨੋ ਮਰ੍ਕਟਚਞ੍ਚਲਮ੍ । ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਭਰਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਿ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਭਰਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਵਸਿष੍ਠੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੀਨ੍ਦੁਕਲਾਮਲੇ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ਵਿਲਸਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਬਲਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣੇ
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਚਾਨਣ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਦਲਨੇ ਚੇਤਸਾ ਪੂਰ੍ਣਤਾਂ ਗਤੇ । ਅਲਮ੍ ਆਨਨ੍ਦਮ੍ ਆਯਾਤੇ ਰਾਕਾਚਨ੍ਦ੍ਰੋਪਮੇ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ।