ਇਤ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸਰ੍ਗੇषੁ ਕੇषੁਚਿਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਥ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਜਃ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚ ਸ੍ਥਿਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਰਚਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਜਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ, ਅਜਨਮਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਮੋਹ ਏਵਮ੍ ਅਯਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਜਾਗਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਗਤਃ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨੇਨ ਮਨਸਾ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ऽਵਿਰਤਂ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਹ ਭਟਕਾਵਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਜਾਗਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਵਹਿਮ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਸ਼ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਸ਼ਤੋ ਦੇਵੀ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਨਿਯਤਾ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਮਨ ਦੇ ਵਹਿਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੀ ਹੋਦੇ ਹਨ; ਮਨ ਦੇ ਵਹਿਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਟੱਲ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਰੋਪਿਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਥੈਸ੍ ਸृष੍ਟੌ ਸ ਕਮਲੋਦ੍ਭਵਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ਯ੍ ਏष ਪਦ੍ਮਾਸਨਗਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਚਿਤ੍ਰਂ ਚਿਤ੍ਰੇਯਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ । ਸृष੍ਟਿਰ੍ ਆਭੋਗਿਨੀ ਸ੍ਫਾਰਵ੍ਯਵਹਾਰਵਿਕਾਰਿਣੀ
ਮਨ ਦੇ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜੀਬ ਚਿੱਤਰ ਉਭਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਰਸ-ਭਰੀ ਹੈ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਢ੍ਯਾ ਸ਼ੈਲਸਾਗਰਸਙ੍ਕੁਲਾ । ਪਾਤਾਲਰੋਦੋਦਿਗ੍ਵਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗਸਙ੍ਕਟਕੋਟਰਾ
ਇਹ ਜਗਤ ਇੰਦਰਾਂ, ਉਪਿੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਲੱਭਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਤਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਤੰਗ ਰਸਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਾਲਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਮਯੇਦਮ੍ ਅਹਿਤਂ ਤਤਮ੍ । ਅਧੁਨਾ ਵਿਰਮਾਮ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਲ੍ਲਾਸਨਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਜਾਲ ਮੈਂ ਹੀ ਫੈਲਾਇਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਰਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਵਿਰਤਸ੍ ਕਲ੍ਪਨਾਨਰ੍ਥਸਙ੍ਕਟਾਤ੍ । ਅਨਾਦਿਮਤ੍ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ੍ਮਰਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਬੇਸੁਖੀ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ, ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਤਦਾਭਾਸੇ ਪਦੇ ਗਲਿਤਮਾਨਸਃ । ਸੁਖਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਤਲ੍ਪੇ ऽਧ੍ਵਸ਼੍ਰਮਵਾਨ੍ ਇਵ
ਉਸ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਜਦ ਮਨ ਉਸ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਥੱਕਿਆ ਯਾਤਰੀ ਵਿਛੋਣੇ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪਰਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਃ । ਅਵਿਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧ ਇਵਾਮ੍ਭੋਧਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਤਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ।
ਧ੍ਯਾਨਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਰਮਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਚਿਦ੍ਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਲਿਲਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ ਸੋਮ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਵ ਵਾਰਿਧਿਃ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਰੁਕਣ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਯਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਸੁਖਦੁਃਖਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਸ਼ਤੈਰ੍ ਬਦ੍ਧਂ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਭਯਾਤੁਰਮ੍
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਲਗਾਵਟ, ਵੈਰ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਸ ਕਰੁਣਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਨਾ ਭੂਤਵਿਭੂਤਯੇ । ਕਰੋਤੀਹ ਮਹਾਰ੍ਥਾਨਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਗਰ੍ਭਾਣਿ ਵੇਦਵੇਦਾਨ੍ਤਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਪੁਰਾਣਾਦੀਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਮੁਕ੍ਤਯੇ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਧਾਰਮਿਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹਨ।
ਪੁਨਸ੍ ਤਤ੍ ਪਰਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਪਦਮ੍ ਆਪਦ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਰ ਇਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਉਹ ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਚੇ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਅਣਛੁਆ ਸਮੁੰਦਰ।
ਅਵਲੋਕ੍ਯ ਜਗਚ੍ਚੇष੍ਟਾਂ ਮਰ੍ਯਾਦਾਯਾਂ ਨਿਯੋਜ੍ਯ ਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਲਪੀਠਸ੍ਥਃ ਪੁਨਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਹੱਦਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਮਲ ਦੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ, ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਵਲਂ ਜਨ੍ਮਸਂਸ੍ਕਾਰਵਸ਼ਤਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ ਵਪੁਃ । ਅਪੁਨਰ੍ਜਨਨਾਯੈਵ ਚਕ੍ਰਭ੍ਰਮਵਦ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੇਵਲ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਾ ਹੋਣ ਲਈ, ਚੱਕਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਨ ਰੋਚਤੇ ऽਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਵਪੁषੋ ਨ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ । ਨਾਤ੍ਮਾ ਨ ਚੇਤਰਨ੍ ਨੇਹਾ ਨ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਨਾਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ ਤਥਾ
ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ; ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਪ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ, ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣ ਦੀ।
ਸਰ੍ਵਭਾਵਸਮਾਰਮ੍ਭਸ੍ ਸਮਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਣਵਾਕਾਰੋ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕੇਵਲਂ ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪਰਿਹੀਨਯਾ । ਯਦृਚ੍ਛਯਾਨੁਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਲੋਕਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਿਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਹੋਏ, ਸਿਰਫ ਯਾਦ-ਸਵੈ-ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਏषਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਯਾ ਮਯੋਕ੍ਤਾ ਮਹਾਮਤੇ । ਜਾਤਿਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸੁਰਾਨੀਕੇ ਤਾਮ੍ ਏਤਾਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀਮ੍ ਇਤਿ
ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਇਹ ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਜਨਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸਮਝ।
ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਯਾ ਮਨਃਕਲਾ । ਉਦੇਤਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸੈषਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਜਦੋਂ ਪਰਮ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਮਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗੇ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਗਤੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਾ ਯੋਦੇਤਿ ਕਲਨਾ ਪਰਾ । ਸਾ ਵ੍ਯੋਮਾਨਿਲਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿष੍ਯੌषਧਿਪਲ੍ਲਵਾਨ੍
ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਚਿਤ੍ ਸੁਰਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਪੁਰੁषਤ੍ਵਮ੍ ਅਥਾਪਰਾ । ਕਾਚਿਤ੍ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਕਾਚਿਦ੍ ਆਯਾਤਿ ਯਕ੍ਸ਼ਤਾਮ੍
ਕੁਝ ਦੇਵਤੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਯਕਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਪ੍ਰਣਾਲੇਨ ਗृਹੀਤੌषਧਿਪਲ੍ਲਵਾ । ਯਾ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਭ੍ਯੇਤਿ ਸਾ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਜਾਯਤੇ
ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੀਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਤਾ ਸਂਸਰ੍ਗਵਸ਼ਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਹਿ ਜਨ੍ਮਨਿ । ਬਧ੍ਯਤੇ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵਾਸੌ ਸ੍ਵਚਮਤ੍ਕਾਰਭੇਦਤਃ
ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਸੰਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਅੰਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂ ਗਤਾ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਇਯਂ ਕਿਲ ਰਾਮਭਦ੍ਰ ਸृष੍ਟਿਸ੍ ਸ੍ਫੁਟਂ ਪ੍ਰਕਟਸਙ੍ਕਟਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਾ । ਆਵਿਰ੍ਭਵਦ੍ਵਿਵਿਧਵੇषਵਿਹਾਰਭਾਰਸਂਰਮ੍ਭਗਰ੍ਭਵਿਧੁਰਾ ਕਲਨਾਪਦੇਨ
ਰਾਮਭਦਰ ਜੀ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਗਵਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਮਲਂ ਪਦਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤੇ । ਪਿਤਾਮਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕृਤਸਰ੍ਗਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਜਦੋਂ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤਦ ਪਿਤਾਮਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗਜ੍ਜੀਰ੍ਣਾਰਘਟ੍ਟੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਹਤਿ ਸ੍ਵਵ੍ਯਵਸ੍ਥਯਾ । ਵਿਪ੍ਰੋਤਭੂਤਘਟਯਾ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਜੀਵਿਤਤृष੍ਣਯਾ
ਇਹ ਜਗਤ, ਜੋ ਉਮਰ ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਘਸ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਟਕਾ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਲਟਕਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਿਆਸ ਹੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਤ੍ਥੇषੁ ਚ ਜੀਵੇषੁ ਵਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਭਵਪਞ੍ਜਰਮ੍ । ਵਾਸਨਾਲੂਨਸ਼ੀਰ੍ਣੇषੁ ਪਯੋਰਾਸ਼ਿਂ ਪਯਸ੍ਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਜੀਵ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।