ਅਤ੍ਰੈਵ ਵਸ੍ਤੁਨ੍ਯ੍ ਉਚਿਤੇ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ ਪੂਰ੍ਵਜਾਃ । ਕਚੇਨ ਗਾਥਾ ਯਾ ਗੀਤਾ ਬਾਰ੍ਹਸ੍ਪਤ੍ਯੇਨ ਪਾਵਨੀਃ
ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਸੁਣ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਗਾਥਾਵਾਂ ਗਾਈਆਂ ਸਨ।
ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮੇਰੁਗਹਨੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਸੁਰਗੁਰੋਸ੍ ਸੁਤਃ । ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਵਸ਼ਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਇਕ ਵਾਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲਿਆ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਾਮृਤਾਪੂਰ੍ਣਾ ਮਤਿਰ੍ ਨਾਰਮਤਾਸ੍ਯ ਸਾ । ਪਞ੍ਚਭੂਤਮਯੇ ਮ੍ਲਾਨੇ ਦृਸ਼੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੇਲਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ-ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਤੇਨ ਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣ ਇਵ ਸ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ऋਤੇ ਪਰਮ੍ । ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸਮੁਵਾਚੇਦਮ੍ ਏਕੋ ਗਦ੍ਗਦਯਾ ਗਿਰਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਚਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਉਦਾਸ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਇਕੱਲਾ, ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ।
ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕਿਂ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਤ੍ਯਜਾਮਿ ਕਿਮ੍ । ਆਤ੍ਮਨਾ ਪੂਰਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਮ੍ਬੁਨਾ ਯਥਾ
ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕੀ ਲਵਾਂ ਜਾਂ ਛੱਡਾਂ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੁਃਖਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸੁਖਂ ਚੈਵ ਖਮ੍ ਆਸ਼ਾਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਂ ਤਥਾ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਮਯਂ ਜਾਤਂ ਕष੍ਟਂ ਨष੍ਟੋ ऽਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ
ਦੁੱਖ ਵੀ ਆਪ ਹੈ, ਸੁਖ ਵੀ ਆਪ ਹੈ; ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਆਪ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਪ ਹਾਂ। ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ—ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਦੇਹੇष੍ਵ੍ ਅਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚ । ਇਤ ਆਤ੍ਮਾ ਤਥੇਹਾਤ੍ਮਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਮਯਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਹੇਠਾਂ, ਉੱਤੇ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ—ਇਥੇ ਵੀ ਆਪ, ਉਥੇ ਵੀ ਆਪ; ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਐਸੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਸ੍ਥਿਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਮਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਆਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਆਤਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਤ੍ਰਾਹਂ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਨ੍ ਮਯਿ । ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਾਮਿ ਕੇਵਲਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੀ ਚਾਹ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਯੇਨਾਹਂ ਨਮਾਮ੍ਯ੍ ਆਪੂਰਿਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਾਮਿ ਤੇਨਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਭਿਪਤਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਆਤਮ ਨਾਲ, ਆਤਮ ਵਿੱਚ, ਭਰਪੂਰ ਆਤਮ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਅਹਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਅਹਂ ਵਾਯੁਰ੍ ਅਹਂ ਭੂਰ੍ ਅਹਮ੍ ਅਮ੍ਬਰਮ੍ । ਯਨ੍ ਨਾਹਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਹਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਮੈਂ ਅੱਗ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹਵਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਸਮਾਨ ਹਾਂ। ਜਿਹੜਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ।
ਆਪੂਰਿਤਾਪਾਰਨਭੋਮਹਾਭੈਰਵਰੂਪਵਾਨ੍ । ਸਰ੍ਵਸਂਵਿਨ੍ਮਯਃ ਪੂਰ੍ਣਸ੍ ਤਿष੍ਠਾਮ੍ਯ੍ ਏਕਾਰ੍ਣਵੋਪਮਃ
ਮੈਂ ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹਾਂ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਭਾਵਂ ਕਨਕਾਚਲਕੁਞ੍ਜਕੇ । ਉਚ੍ਚਾਰਯਨ੍ਨ੍ ਅਥੋਙ੍ਕਾਰਂ ਘਣ੍ਟਾਸ੍ਵਨਮ੍ ਇਵ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਓਮ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਗਿਆ, ਘੰਟੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ।
ਓਙ੍ਕਾਰਸ੍ਯ ਕਲਾਮ੍ ਅਰ੍ਧਾਂ ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਾਂ ਵਾਲਕੋਮਲਾਮ੍ । ਨਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥੇਨ ਬਾਹ੍ਯੇ ਨ ਭਾਵਯਨ੍ ਪਰਮੇ ਹृਦਿ
ਓਮ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਨਰਮ ਤੇ ਸੁਖਮ ਕਲਾ ਨੂੰ, ਨਾ ਅੰਦਰ ਤੇ ਨਾ ਬਾਹਰ, ਪਰਮ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਸੋਚਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਵ੍ਯਪਗਤਕਲਨਾਕਲਙ੍ਕਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਹृਦਯਨਿਰਨ੍ਤਰਲੀਨਵਾਤਵृਤ੍ਤਿਃ । ਗਤਘਨਸ਼ਰਦਮ੍ਬਰੋਪਮਾਨਃ ਕਚ ਉਪਲਾਚਲਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਅਤਿष੍ਠਤ੍
ਜਦ ਮਨ ਸੁਖਮਤਾ ਦੇ ਦਾਗ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਚਾ ਬੱਦਲ ਰਹਿਤ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ, ਪਥਰ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਆਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਅਨ੍ਨਪਾਨਾਙ੍ਗਨਾਸਙ੍ਗਾਦ੍ ऋਤੇ ਨਾਸ੍ਤੀਹ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਸ਼ੁਭਂ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਵਿਸਂਵਾਦਿ ਮਹਾਨ੍ ਕਿਮ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਤੁ
ਇੱਥੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਤਾਂ, ਕੋਈ ਵੱਡੀ, ਚੰਗੀ ਤੇ ਪੱਕੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਉਂ ਚਾਹੇ?
ਤਿਰ੍ਯਞ੍ਚਃ ਪਸ਼ਵੋ ਮੂਢਾ ਯੇਨ ਤੁष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸਾਧਵਃ । ਭੋਗਾਦਿਨਾ ਕਥਂ ਤੇਨ ਰਤਿਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਸਾਧਵਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰ, ਮੂਰਖ ਤੇ ਬੁਰੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੁਚੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਭੋਗੈਃ ਕृਪਣਸਰ੍ਵਸ੍ਵੈਰ੍ ਆਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਪੇਲਵੈਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਯੇ ਲੋਕੇ ਤੈਰ੍ ਅਲਂ ਨਰਗਰ੍ਦਭੈਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਭੋਗਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਮੰਦ ਹਨ—ਉਹ ਨਰਕ ਦੇ ਗਧਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹਨ।
ਇਤਃ ਕੇਸ਼ਾ ਇਤੋ ਰਕ੍ਤਮ੍ ਇਤੀਯਂ ਪ੍ਰਮਦਾਤਨੁਃ । ਏਤਯਾ ਤੋषਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਸਾਰਮੇਯਾ ਨ ਮਾਨਵਾਃ
ਇੱਥੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਲਹੂ ਹੈ—ਇਹ ਔਰਤ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਕੁੱਤੇ ਤਾਂ ਰੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ।
ਮृਨ੍ ਮਹੀ ਦਾਰੁ ਤਰਵੋ ਦੇਹੋ ਮਾਂਸਂ ਦृषਦ੍ ਗਿਰਿਃ । ਅਧੋ ਭੂਰ੍ ਅਮ੍ਬਰਂ ਪृष੍ਠੇ ਕਿਮ੍ ਅਪੂਰ੍ਵਂ ਸੁਖਾਯ ਯਤ੍
ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਲੱਕੜ ਹੀ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਮਾਸ ਹੈ, ਪੱਥਰ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਹੇਠਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਅਸਮਾਨ—ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵੇ?
ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨੁਸਾਰਿਣ੍ਯੋ ਵਿਵੇਕਪਦਭਙ੍ਗੁਰਾਃ । ਮੋਹਾਯੈਵ ਪਰਾਮृष੍ਟਾਸ੍ ਸਕਲਾ ਲੋਕਸਂਵਿਦਃ
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਿੱਛੋੜੇ ਵਿਚ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭੁਲੇਖੇ ਲਈ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾ ਏਵ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ੁਭਾਯਾ ਅਪਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਮਲਿਨਂ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਜ੍ਵਾਲਾਯਾ ਇਵ ਕਜ੍ਜਲਮ੍
ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ—even ਚੰਗੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੀ—ਮੈਲ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਕਾਲਾ ਧੂੰਆਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਗਮਾਪਾਯਤੋ ऽਨਿਤ੍ਯਾ ਮਨष੍षष੍ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਲਤਾ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ ਇਵ ਤਾ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸਤ੍ਪਦਮ੍
ਮਨ ਅਤੇ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ-ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਥੰਭ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਇਹ ਸੱਚ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਥੰਭਦੀਆਂ।
ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਸ੍ਯ ਕਾਨ੍ਤੇਯਮ੍ ਇਤਿ ਸਾਦਰਮ੍ । ਸ੍ਵਦੇਹਨਾਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਥਿਚਯੇ ਸ਼੍ਲਿष੍ਯਤੇ ਸੇਤਿ ਕਃ ਕ੍ਰਮਃ
ਇਕ ਲਹੂ ਤੇ ਮਾਸ ਦੀ ਗਠੜੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਮੇਰੀ ਧੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ 'ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ' ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਚਿਪਕਣ ਦਾ ਕੀ ਤਰਕ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਇਦਮ੍ ਰਾਮ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ ਅਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤੁष੍ਟਯੇ । ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿਰਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਚ ਜਗਦ੍ ਰਾਮ ਨ ਤੁष੍ਟਯੇ
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਜਾਣਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੀ ਸੱਚਾ ਤੇ ਟਿਕਾਊ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਅਭੁਕ੍ਤੇ ऽਪਿ ਵਿषੇ ਯੈषਾ ਵਿषਮੂਰ੍ਛਾਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਤਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਭਾਵਾਸ੍ਥਾਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਕਤ੍ਵਾਜ੍ ਜ੍ਞਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਖਾਧਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਵਿਸ਼ ਦੀ ਮੱਤ ਜਿਹਾ ਅਸਰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਲੱਗਾਵ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਇਕਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।
ਅਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਭਾਵੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਯਦਾ ਤਦੇਦਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਜਗਜ੍ਜਾਲਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਸਲੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਥਾਂ ਗਲਤ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਝੂਠੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਵਸ਼ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਨਸਾ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਵਪੁਃ । ਤੇਜਸਾਸ਼੍ਰਿਤਕੁਡ੍ਯੇਨ ਹੇਮਾਭਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਨਃ
ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਮਨ ਇਕ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਕੰਧ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਵੈਰਿਞ੍ਚਪਦਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਹਾਮਤੇ । ਇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸੁਘਨਤਾਂ ਕਥਮ੍ ਆਨਯਤਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਦ ਮਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਠੋਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ਗਰ੍ਭਤਲ੍ਪਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਪਦ੍ਮਜਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਮ੍ ਅਕਰੋਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੇਨ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਗਰਭ ਦੇ ਸੇਜ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਜੋ ਕੌਲ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।