ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕਾਲੇਨ ਸਹਸਾ ਪੇਲਵੋਦਰੇ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਚ ਯੋ ਨਾਸ਼ਸ੍ ਸ ਵੀਰੁਧਿ ਮਹਾਸ਼ਨਿਃ
ਸਿਰਫ਼ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਜੋ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਕੁਰ ਲਈ ਵੱਡੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਂਸ਼ਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਦੇਰ੍ ਯਤ੍ ਤृਣਾਦ੍ ਅਪਿ ਨੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਿਂ ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਵਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਘਾਸ ਦੇ ਤਣੇ ਨਾਲ ਵੀ, ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਇਤਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਸ਼ਤੈਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸ੍ ਤਥੇਤੋ ਜਲਰਾਸ਼ਿਭਿਃ । ਕਿਯਾਨ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਭੁਵੋ ਦੇਹੋ ਯੇਨੋਦਾਰਂ ਪ੍ਰਪੂਰਯੇਤ੍
ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਸੈਂਕੜੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਤੇ ਉੱਥੇ ਜਲ-ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਭਰ ਸਕੇ?
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਪਾਤਾਲਹਰਾਲਯੇ । ਯਨ੍ ਨਾਮਾਤ੍ਮਵਤੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਕਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਹਨ, ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਏਕਤਾਮ੍ ਅਨੁਯਾਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯੋਮਵਦ੍ ਵਿਤਤਸ੍ਯ ਚ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਤ੍ਮਵਤੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਚੇਤਸਿ
ਜੋ ਸਭ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਆਤਮ ਗਿਆਨੀ ਲਈ—
ਸ਼ਰੀਰਜਾਲਨੀਹਾਰਧੂਸਰਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕੋਟਰਾ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਞ੍ਚਾਰਸੁਭਗਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਵਿਪੁਲਾਟਵੀ
ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਾਲੀ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਲਣ ਵਿਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਫਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਾਮਲਾਮ੍ਭੋਧਿਫੇਨਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਕੁਲਾਚਲਾਃ । ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯਮਹਾਤੇਜੋਮृਗਤृष੍ਣਾ ਜਗਚ੍ਛ੍ਰਿਯਃ
ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਝਾਗ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਤਪਦੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮਹਾਮ੍ਭੋਧਿਵੀਚਯਸ੍ ਸਰ੍ਗਰਾਜਯਃ । ਅਨੁਤ੍ਤਮਪਦਾਮ੍ਭੋਦਵृष੍ਟਯਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟਯਃ
ਆਤਮਕ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਨ; ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਬੱਦਲ ਤੋਂ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਵਰਖਾ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਸ਼ਨ ਹਨ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਤਪਨਾਲੋਕਾ ਘਟਕਾष੍ਠਾਦਿਸਨ੍ਨਿਭਾਃ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੀਯਾਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਦੀਪਤ੍ਵਿषੋ ਭੂਤਗਣਾਸ੍ ਤਥਾ
ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਜਾਂ ਲੱਕੜੀ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਦੀਵੇ ਦੀ ਚਮਕ, ਨਾਲ ਹੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ — ਇਹ ਸਭ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।
ਚਿਰਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ ਸਂਸਾਰਵਨਚਾਰਿਣਃ । ਕਾਮਭੋਗੋਲਪਗ੍ਰਾਸਾ ਮृਗਾ ਨਰਸੁਰਾਸੁਰਾਃ
ਜੋ ਆਤਮਾਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਮਨੁੱਖ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਥਿਖਣ੍ਡਾਰ੍ਗਲਾ ਮੂਰ੍ਧਪਿਧਾਨਾਸ੍ ਸ੍ਨਾਯੁਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਃ । ਜਗਦ੍ਦੇਹਾ ਜਗਜ੍ਜੀਵਰਤ੍ਨਮਾਂਸਸਮੁਦ੍ਗਕਾਃ
ਜਗਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਮਾਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਨਬਾਲਮृਗੀਮੁਗ੍ਧਾਃ ਪਰਸਞ੍ਚਾਰਿਤਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੌ । ਬਾਲਬੁਦ੍ਧਿਵਿਨੋਦਾਯ ਯੋषਿਤਸ਼੍ ਚਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰਿਕਾਃ
ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਨਿਰਮਲ ਨੌਜਵਾਨ ਹਿਰਣੀਆਂ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਘੁੰਮਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਔਰਤਾਂ—ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਗੁੱਡੀਆਂ—ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਨਮਰਜੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਵਂਵਿਧੋਦਾਰਮਨਾ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਨ ਜ੍ਞਸ਼੍ ਚਲਤਿ ਭੋਗੌਘੈਰ੍ ਮੁਖਵਾਤੈਰ੍ ਇਵਾਚਲਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਮਨ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ, ਸੁਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਮੂੰਹ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਲ ਪਦੇ ਰਾਮ ਜ੍ਞਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਮਹੋਨ੍ਨਤੌ । ਯਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਦੇਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨਃ ਪਾਤਾਲਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੱਕਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਇਮਾਂਲ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਅਨਾਲੋਕਾਞ੍ ਜਾਤਾਲੋਕਾਸ੍ ਸੁਵੇਦਿਨਃ । ਸਰੀਸृਪਾਨ੍ ਵਯਮ੍ ਇਵ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਊਢਾਨ੍ ਭਵਾਰ੍ਣਵੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਨਾ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਵਸਾਗਰ ਵਿਚ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਐਸੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।
ਨ ਕੇਚਨ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਂ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ । ਨਾਗਰਂ ਨਾਗਰੀਕਾਨ੍ਤਂ ਕੁਗ੍ਰਾਮਲਟਭਾ ਇਵ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਜਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਾੜੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਨ ਕੇਚਨ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਂ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ । ਅਪ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯਾਸ਼ਗਤਾਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਹृਦਯਂ ਖਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਾਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਜਦੇ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।
ਨ ਕੇਚਨ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਂ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ । ਮਰ੍ਕਟ੍ਯ ਇਵ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਗੌਰੀਲਾਸ੍ਯਾਰ੍ਥਿਨਂ ਹਰਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਜਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਨਚਦੀਆਂ ਮਾਦਾ ਬਾਂਦਰਾਂ 'ਗੌਰੀ' ਦੇ ਨਾਚ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਸ਼ਿਵ' ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ।
ਨ ਕੇਚਨ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਂ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ਼੍ਰੀ ਰਤ੍ਨਂ ਕੁਮ੍ਭਗਤਂ ਯਥਾ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਜਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਤਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਲ ਰਤਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਚਕ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤੋਪਮਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਭਙ੍ਗਤ੍ਵਙ੍ਗਤ੍ਤਰਙ੍ਗਕृਤਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵਾਵਲੋਕ੍ਯ । ਲੋਕਂ ਤਦੀਹਿਤਸੁਖੇषੁ ਰਤਿਂ ਨ ਯਾਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਃ ਕੁਸ਼ੇਵਲਲਵੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਰਾਜਹਂਸਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ 'ਤੇ ਬਣੀ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਝੂਠਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਹੰਸ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਰਥ ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਵ ਵਸ੍ਤੁਨ੍ਯ੍ ਉਚਿਤੇ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ ਪੂਰ੍ਵਜਾਃ । ਕਚੇਨ ਗਾਥਾ ਯਾ ਗੀਤਾ ਬਾਰ੍ਹਸ੍ਪਤ੍ਯੇਨ ਪਾਵਨੀਃ
ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਸੁਣ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਗਾਥਾਵਾਂ ਗਾਈਆਂ ਸਨ।
ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮੇਰੁਗਹਨੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਸੁਰਗੁਰੋਸ੍ ਸੁਤਃ । ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਵਸ਼ਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਇਕ ਵਾਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲਿਆ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਾਮृਤਾਪੂਰ੍ਣਾ ਮਤਿਰ੍ ਨਾਰਮਤਾਸ੍ਯ ਸਾ । ਪਞ੍ਚਭੂਤਮਯੇ ਮ੍ਲਾਨੇ ਦृਸ਼੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੇਲਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ-ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਤੇਨ ਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣ ਇਵ ਸ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ऋਤੇ ਪਰਮ੍ । ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸਮੁਵਾਚੇਦਮ੍ ਏਕੋ ਗਦ੍ਗਦਯਾ ਗਿਰਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਚਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਉਦਾਸ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਇਕੱਲਾ, ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ।
ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕਿਂ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਤ੍ਯਜਾਮਿ ਕਿਮ੍ । ਆਤ੍ਮਨਾ ਪੂਰਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਮ੍ਬੁਨਾ ਯਥਾ
ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕੀ ਲਵਾਂ ਜਾਂ ਛੱਡਾਂ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੁਃਖਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸੁਖਂ ਚੈਵ ਖਮ੍ ਆਸ਼ਾਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਂ ਤਥਾ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਮਯਂ ਜਾਤਂ ਕष੍ਟਂ ਨष੍ਟੋ ऽਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ
ਦੁੱਖ ਵੀ ਆਪ ਹੈ, ਸੁਖ ਵੀ ਆਪ ਹੈ; ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਆਪ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਪ ਹਾਂ। ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ—ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਦੇਹੇष੍ਵ੍ ਅਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚ । ਇਤ ਆਤ੍ਮਾ ਤਥੇਹਾਤ੍ਮਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਮਯਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਹੇਠਾਂ, ਉੱਤੇ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ—ਇਥੇ ਵੀ ਆਪ, ਉਥੇ ਵੀ ਆਪ; ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਐਸੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਸ੍ਥਿਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਮਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਆਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਆਤਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਤ੍ਰਾਹਂ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਨ੍ ਮਯਿ । ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਾਮਿ ਕੇਵਲਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੀ ਚਾਹ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਯੇਨਾਹਂ ਨਮਾਮ੍ਯ੍ ਆਪੂਰਿਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਾਮਿ ਤੇਨਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਭਿਪਤਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਆਤਮ ਨਾਲ, ਆਤਮ ਵਿੱਚ, ਭਰਪੂਰ ਆਤਮ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?