ਜਨ੍ਮਾਵਲਿਵਰਤ੍ਰਾਯਾਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋ ਦृਢਾਃ । ਯੇ ਲਗ੍ਨਾਸ੍ ਤਦ੍ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਯੇ ਯਤਨ੍ਤੇ ਤ ਉਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਠੜੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ; ਜੋ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਚਮੁਚ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਦਲਿਤਂ ਮਾਨਿਨੀਲੋਕੈਰ੍ ਮਨੋ ਮਕਰਕੇਤੁਨਾ । ਕੋਮਲਂ ਖੁਰਨਿष੍ਪੇषੈਃ ਕਮਲਂ ਕਰਿਣਾ ਯਥਾ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਚੰਚਲ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਨਰਮ ਕਮਲ ਕੁਚਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦ੍ਯ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰ ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤੇ । ਭੂਯਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਕਃ ਕਿਲਾਵਸਰਃ ਕੁਤਃ
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਜੇ ਅੱਜ ਮਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਨ ਦੀ ਇਲਾਜ ਦਾ ਮੌਕਾ ਕਦੋਂ ਮਿਲੇਗਾ?
ਵਿषਂ ਵਿषਯਵੈषਮ੍ਯਂ ਨ ਵਿषਂ ਵਿषਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਘ੍ਨਾ ਵਿषਯਾ ਏਕਦੇਹਹਰਂ ਵਿषਮ੍
ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਲਗਨ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਆਮ ਜ਼ਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸੁਖਾਨਿ ਨ ਦੁਃਖਾਨਿ ਨ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਬਨ੍ਧਵਃ । ਨ ਜੀਵਿਤਂ ਨ ਮਰਣਂ ਬਨ੍ਧਾਯ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਚੇਤਸਃ
ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਨਾ ਜੀਵਨ, ਨਾ ਮੌਤ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਤਦ੍ ਭਵਾਮਿ ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵਿਦਾਂ ਵਰ । ਵੀਤਸ਼ੋਕਭਯਾਯਾਸੋ ਜ੍ਞਸ੍ ਤਥੋਪਦਿਸ਼ਾਸ਼ੁ ਮੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਨਵਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਿਖਾਓ ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਜੋ ਗਮ, ਡਰ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਜਾਲਵਲਿਤਾ ਦੁਃਖਕਣ੍ਟਕਸਙ੍ਕਟਾ । ਨਿਪਾਤੋਤ੍ਪਾਤਬਹਲਾ ਭੀਮਰੂਪਾਜ੍ਞਤਾਟਵੀ
ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹ ਹੈ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰਕਚੋਗ੍ਰਵਿਨਿष੍ਪੇषਂ ਸੋਢੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਮੁਨੇ । ਸਂਸਾਰਵ੍ਯਵਹਾਰੋਤ੍ਥਂ ਨਾਸ਼ਾਵਿषਮਵੈਸ਼ਸਮ੍
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋ-ਬਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਪੀੜ — ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਆਰੀ ਨਾਲ ਪੀਸਣੀ — ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।
ਇਦਂ ਨਾਸ੍ਤੀਦਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਜਨਭ੍ਰਮਃ । ਧੁਨੋਤੀਦਂ ਚਲਂ ਚੇਤੋ ਰਜੋਰਾਸ਼ਿਮ੍ ਇਵਾਨਿਲਃ
ਇਹ 'ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੈ' ਵਾਲਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰਮ, ਇਸ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰੇਤ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਾਤਨ੍ਤੁਲਵਪ੍ਰੋਤਜੀਵਸਞ੍ਚਯਮੌਕ੍ਤਿਕਮ੍ । ਚਿਦਚ੍ਛਾਙ੍ਗਤਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਟਂ ਚਿਤ੍ਤਨਾਯਕਮ੍
ਇੱਥੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਜਥੇ, ਜੋ ਲਾਲਚ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਦੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਦਾ ਨੇਤਾ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਹਾਰਮ੍ ਅਰਤਿਃ ਕਾਲਵ੍ਯਾਲਵਿਭੂषਣਮ੍ । ਤ੍ਰੋਟਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਅਕ੍ਰੂਰਾਂ ਵਾਗੁਰਾਮ੍ ਇਵ ਕੇਸਰੀ
ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਿਰਦਈ ਜਾਲ—ਵਿਰਕਤੀ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਪ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੈ—ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਤੋੜ ਕੇ ਖਤਮ ਕਰਾਂਗਾ।
ਨੀਹਾਰਂ ਹृਦਯਾਟਵ੍ਯਾਂ ਮਨਸ੍ਤਿਮਿਰਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਮੇ । ਕੇਨਚਿਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਦੀਪੇਨ ਭਿਨ੍ਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਹੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਕਿਸੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚਲੇ ਕੋਹਰੇ ਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਕਰ।
ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵੇਹ ਨ ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ ਦੁਰਾਧਯੋ ਨ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਆਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ । ਯੇ ਸਙ੍ਗਮੇਨੋਤ੍ਤਮਮਾਨਸਾਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਤਮਾਂਸੀਵ ਨਿਸ਼ਾਕਰੇਣ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਉੱਚਾ ਮਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਮਾਸ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ।
ਆਯੁਰ੍ ਵਾਯੁਵਿਘਟ੍ਟਿਤਾਬ੍ਜਪਟਲੀਲਮ੍ਬਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਭਙ੍ਗੁਰਂ ਭੋਗਾ ਮੇਘਵਿਤਾਨਮਧ੍ਯਵਿਲਸਤ੍ਸੌਦਾਮਿਨੀਚਞ੍ਚਲਾਃ । ਲੋਲੋ ਯੌਵਨਲਾਲਨਾਜਲਰਯਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਆਕਲਯ੍ਯ ਦ੍ਰੁਤਂ ਮੁਦ੍ਰੈਵਾਦ੍ਰਿਦृਢਾਰ੍ਪਿਤਾ ਨਨੁ ਮਯਾ ਚਿਤ੍ਤੇ ਚਿਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ
ਜੀਵਨ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ; ਸੁਖ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਹਨ; ਜਵਾਨੀ, ਮੋਹ, ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ ਹਨ—ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਮੋਹਰ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਸਦਾ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇ।
ਏਵਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਾਨਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥਸਙ੍ਕਟਕੋਟਰਮ੍ । ਜਗਦ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਗ੍ਨਂ ਮਨੋ ਮਨਨਕਰ੍ਦਮੇ
ਜਦ ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਖੱਡ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਗਾਦ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਮੇ ਭ੍ਰਮਤੀਵੇਦਂ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਸ਼੍ ਚੋਪਜਾਯਤੇ । ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਰਿਕਮ੍ਪਨ੍ਤੇ ਪਤ੍ਤ੍ਰਾਣੀਵ ਜਰਤ੍ਤਰੋਃ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਪੁਰਾਣੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੰਬਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਪ੍ਤੋਤ੍ਤਮਸਨ੍ਤੋषਚਰ੍ਯੋਤ੍ਸਙ੍ਗਾਕੁਲਾ ਮਤਿਃ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ੍ਪਦਾ ਬਿਭੇਤੀਹ ਬਾਲੇਵਾਲ੍ਪਬਲੇਸ਼੍ਵਰਾ
ਮੇਰੀ ਸਮਝ, ਉੱਚੀ ਤਸੱਲੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ ਹੈ; ਇੱਥੇ, ਇਹ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ-ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕਲ੍ਪੇਭ੍ਯੋ ਲੁਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਤਃਕਰਣਵृਤ੍ਤਯਃ । ਸ਼੍ਵਭ੍ਰੇਭ੍ਯ ਇਵ ਸਾਰਙ੍ਗ੍ਯਸ੍ ਤੁਚ੍ਛਾਲਮ੍ਬਵਿਡਮ੍ਬਿਤਾਃ
ਅੰਦਰਲੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ ਖਾਲੀ ਖੂਆਂ ਤੋਂ ਠੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਵਿਵੇਕਾਸ੍ਪਦਭ੍ਰष੍ਟਾਃ ਕष੍ਟੇ ਰੂਢਾ ਨ ਸਤ੍ਪਦੇ । ਅਨ੍ਧਕੂਪਮ੍ ਇਵਾਪਨ੍ਨਾ ਵਰਾਕਾਸ਼੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਾਦਯਃ
ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਹੋ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ—ਉਹਨਾਂ ਬਦਕਿਸਮਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਜੋ ਅੰਧੇ ਖੂਏ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਵਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਨ ਚ ਯਾਤਿ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤਾ ਜੀਵੇਸ਼੍ਵਰਾਯਤ੍ਤਾ ਕਾਨ੍ਤੇਵਾਪ੍ਰਿਯਸਦ੍ਮਨਿ
ਚਿੰਤਾ ਨਾਂ ਤਾਂ ਠਿਕਾਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਮਨ ਚਾਹੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਜੀਵ ਦੇ ਮਾਲਕ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਔਰਤ ਅਣਪਸੰਦ ਘਰ ਵਿਚ।
ਜਰ੍ਜਰੀਕृਤ੍ਯ ਵਸ੍ਤੂਨਿ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤੀ ਬਿਭ੍ਰਤੀ ਤਥਾ । ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षਾਨ੍ਤਵਲ੍ਲੀਵ ਧृਤਿਰ੍ ਵਿਧੁਰਤਾਂ ਗਤਾ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਥੱਕਾ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਹੌਸਲਾ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਹਾਲ ਹੋਈ ਬੇਲ ਵਾਂਗ।
ਅਪਹਸ੍ਤਿਤਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਾ । ਗृਹੀਤ੍ਵੋਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਮੁੱਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਸਥਿਰਤਾ ਆ ਗਈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਈ।
ਚਲਿਤਾਚਲਿਤੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਵष੍ਟਮ੍ਭੇਨ ਮੇ ਮਤਿਃ । ਦਰਿਦ੍ਰਾਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਮੂਲੇਨੇਵ ਵਿਡਮ੍ਬ੍ਯਤੇ
ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰਲੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਦੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਹਿਲਦੀ, ਮਜ਼ਾਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ।
ਚੇਤਸ਼੍ ਚਞ੍ਚਲਮ੍ ਆਭੋਗਿ ਭੁਵਨਾਨ੍ਤਰ੍ਵਿਹਾਰਿ ਚ । ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਂ ਨ ਜਹਾਤੀਦਂ ਸ੍ਵਵਿਮਾਨਮ੍ ਇਵਾਮਰਃ
ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਵਿਹੰਗਮ ਰਥ ਵਿੱਚ।
ਅਤੋ ऽਤੁਚ੍ਛਮ੍ ਅਨਾਯਾਸਮ੍ ਅਨੁਪਾਧਿ ਗਤਭ੍ਰਮਮ੍ । ਕਿਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਪਦਂ ਸਾਧੁ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਙ੍ਕਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਟਿਕਾਉ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾਹ ਵਿਆਰ ਹੈ, ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੀ ਲੋੜ, ਨਾਹ ਕੋਈ ਆਧਾਰ, ਨਾਹ ਭਟਕਣ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ?
ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਸਮਾਰਮ੍ਭਾਸ੍ ਸੁਜਨਾ ਜਨਕਾਦਯਃ । ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਰਾ ਏਵ ਕਥਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ, ਜਨਕ ਆਦਿ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ?
ਲਗ੍ਨੇਨਾਪਿ ਕਿਲਾਙ੍ਗੇषੁ ਬਹੁਨਾ ਬਹੁਮਾਨਦ । ਕਥਂ ਸਂਸਾਰਪਙ੍ਕੇਨ ਪੁਮਾਨ੍ ਇਹ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਲਗਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇਥੇ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੰਦਲੇ ਪੰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ?
ਕਾਂ ਦृष੍ਟਿਂ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤੋ ਵੀਤਕਲ੍ਮषਾਃ । ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਵਿਚਰਨ੍ਤੀਹ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਸ਼ਯਾਃ
ਕਿਹੜੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਵੱਡੇ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਇਥੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਹਨ?
ਲੋਭਯਨ੍ਤੋ ਭਯਾਯੈਵ ਵਿषਯਾ ਭੋਗਭੋਗਿਨਃ । ਭਙ੍ਗੁਰਾਕਾਰਵਿਭਵਾਃ ਕਥਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਭਵ੍ਯਤਾਮ੍
ਭੋਗ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਸਿਰਫ ਡਰ ਵਾਸਤੇ ਲੁਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਚਿਰਕਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਮੋਹਮਾਤਙ੍ਗਮृਦਿਤਾ ਕਲਙ੍ਕਕਲਿਤਾਨ੍ਤਰਾ । ਪਰਂ ਪ੍ਰਸਾਦਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸ਼ੇਮੁषੀਸਰਸੀ ਕਥਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਭੁਲੇਖੇ ਦੇ ਹਾਥੀ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਦਾਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਝੀਲ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਚੱਜਾ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?