ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਆਲੋਕ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਚ ਗਮ੍ਯਤੇ । ਈਪ੍ਸਿਤਾਨੀਪ੍ਸਿਤਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਤਤ੍ਰ ਯਤਤੇ ਜਨਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਤ ਜਾਂ ਅਣਇੱਛਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਉੱਥੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਯੇ ਕੇਚਨ ਸਮਾਰਮ੍ਭਾ ਯੇ ਜਨਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਾਃ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਹਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਲਈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਪਾਤਾਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ऽਥ ਵਸੁਧਾਤਲੇ । ਸਨ੍ਤਃ ਕਤਿਪਯਾ ਏਵ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਦृष੍ਟਦृष੍ਟਯਃ
ਪਾਤਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ, ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸੰਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਇਦਂ ਹੇਯਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਮ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸਦੁਤ੍ਥਿਤੌ । ਨਿਸ਼੍ਚਯੌ ਗਲਿਤੌ ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਸਾਵ੍ ਅਤਿਦੁਰ੍ਲਭਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ 'ਇਹ ਛੱਡਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਲੈਣਾ ਹੈ' ਵਾਲਾ ਨਿਸਚਾ ਝੂਠੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਉਠਣ ਨਾਲ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜ্ঞানਵਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰੋਤੁ ਭੁਵਨੇ ਰਾਜ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਤ੍ਵ੍ ਅਨਲਮ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਵਾ । ਨਾਤ੍ਮਲਾਭਾਦ੍ ऋਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਗਦੀ ਕਰੇ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜੀਵ ਅਸਲ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਯੇ ਮਹਾਮਤਯਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਸ਼ੂਰਾਸ੍ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਤ੍ਰੁषੁ । ਜਨ੍ਮਜ੍ਵਰਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਤ ਉਪਾਸ੍ਯਾ ਮਹਾਧਿਯਃ
ਜੋ ਵੱਡੇ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਨਿ षष੍ਠਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਪਾਤਾਲੇ ਭੂਤਲੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਰਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਕ੍ਵ ਧੀਰਧੀਃ
ਹਰ ਥਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹੀ ਹਨ, ਛੇਵਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਧਰਤੀ, ਪਾਤਾਲ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ—ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨ ਕਿੱਥੇ ਰੁਚੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਨ੍ਤਰਤੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰੋ ਗੋष੍ਪਦਾਕृਤਿਃ । ਦੂਰਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਯੁਕ੍ਤੇਸ੍ ਤੁ ਮਹਾਮਤ੍ਤਾਰ੍ਣਵੋਪਮਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਗੋ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਛਾਪ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਭਟਕਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕਦਮ੍ਬਗੋਲਕਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਸ੍ਫਾਰਚੇਤਸਃ । ਕਿਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਕਿਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕਲੇ ऽਪਿ ਸਃ
ਕਦੰਬ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਵੱਡੀ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ?
ਏਤਦਰ੍ਥਮ੍ ਅਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਯਨ੍ ਮਹਾਸਮਰਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਤਨ੍ ਮਨ੍ਯੇ ਰਾਮ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਕ੍ਸ਼ਯਾਵਹਮ੍
ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੂਰਖ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਇਹ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਗਣ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁਵਿਤਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕਾਲੇਨ ਸਹਸਾ ਪੇਲਵੋਦਰੇ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਚ ਯੋ ਨਾਸ਼ਸ੍ ਸ ਵੀਰੁਧਿ ਮਹਾਸ਼ਨਿਃ
ਸਿਰਫ਼ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਜੋ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਕੁਰ ਲਈ ਵੱਡੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਂਸ਼ਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਦੇਰ੍ ਯਤ੍ ਤृਣਾਦ੍ ਅਪਿ ਨੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਿਂ ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਵਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਘਾਸ ਦੇ ਤਣੇ ਨਾਲ ਵੀ, ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਇਤਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਸ਼ਤੈਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸ੍ ਤਥੇਤੋ ਜਲਰਾਸ਼ਿਭਿਃ । ਕਿਯਾਨ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਭੁਵੋ ਦੇਹੋ ਯੇਨੋਦਾਰਂ ਪ੍ਰਪੂਰਯੇਤ੍
ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਸੈਂਕੜੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਤੇ ਉੱਥੇ ਜਲ-ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਭਰ ਸਕੇ?
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਪਾਤਾਲਹਰਾਲਯੇ । ਯਨ੍ ਨਾਮਾਤ੍ਮਵਤੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਕਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਹਨ, ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਏਕਤਾਮ੍ ਅਨੁਯਾਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯੋਮਵਦ੍ ਵਿਤਤਸ੍ਯ ਚ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਤ੍ਮਵਤੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਚੇਤਸਿ
ਜੋ ਸਭ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਆਤਮ ਗਿਆਨੀ ਲਈ—
ਸ਼ਰੀਰਜਾਲਨੀਹਾਰਧੂਸਰਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕੋਟਰਾ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਞ੍ਚਾਰਸੁਭਗਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਵਿਪੁਲਾਟਵੀ
ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਾਲੀ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਲਣ ਵਿਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਫਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਾਮਲਾਮ੍ਭੋਧਿਫੇਨਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਕੁਲਾਚਲਾਃ । ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯਮਹਾਤੇਜੋਮृਗਤृष੍ਣਾ ਜਗਚ੍ਛ੍ਰਿਯਃ
ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਝਾਗ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਤਪਦੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮਹਾਮ੍ਭੋਧਿਵੀਚਯਸ੍ ਸਰ੍ਗਰਾਜਯਃ । ਅਨੁਤ੍ਤਮਪਦਾਮ੍ਭੋਦਵृष੍ਟਯਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟਯਃ
ਆਤਮਕ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਨ; ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਬੱਦਲ ਤੋਂ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਵਰਖਾ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਸ਼ਨ ਹਨ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਤਪਨਾਲੋਕਾ ਘਟਕਾष੍ਠਾਦਿਸਨ੍ਨਿਭਾਃ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੀਯਾਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਦੀਪਤ੍ਵਿषੋ ਭੂਤਗਣਾਸ੍ ਤਥਾ
ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਜਾਂ ਲੱਕੜੀ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਦੀਵੇ ਦੀ ਚਮਕ, ਨਾਲ ਹੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ — ਇਹ ਸਭ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।
ਚਿਰਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ ਸਂਸਾਰਵਨਚਾਰਿਣਃ । ਕਾਮਭੋਗੋਲਪਗ੍ਰਾਸਾ ਮृਗਾ ਨਰਸੁਰਾਸੁਰਾਃ
ਜੋ ਆਤਮਾਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਮਨੁੱਖ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਥਿਖਣ੍ਡਾਰ੍ਗਲਾ ਮੂਰ੍ਧਪਿਧਾਨਾਸ੍ ਸ੍ਨਾਯੁਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਃ । ਜਗਦ੍ਦੇਹਾ ਜਗਜ੍ਜੀਵਰਤ੍ਨਮਾਂਸਸਮੁਦ੍ਗਕਾਃ
ਜਗਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਮਾਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਨਬਾਲਮृਗੀਮੁਗ੍ਧਾਃ ਪਰਸਞ੍ਚਾਰਿਤਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੌ । ਬਾਲਬੁਦ੍ਧਿਵਿਨੋਦਾਯ ਯੋषਿਤਸ਼੍ ਚਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰਿਕਾਃ
ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਨਿਰਮਲ ਨੌਜਵਾਨ ਹਿਰਣੀਆਂ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਘੁੰਮਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਔਰਤਾਂ—ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਗੁੱਡੀਆਂ—ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਨਮਰਜੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਵਂਵਿਧੋਦਾਰਮਨਾ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਨ ਜ੍ਞਸ਼੍ ਚਲਤਿ ਭੋਗੌਘੈਰ੍ ਮੁਖਵਾਤੈਰ੍ ਇਵਾਚਲਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਮਨ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ, ਸੁਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਮੂੰਹ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਲ ਪਦੇ ਰਾਮ ਜ੍ਞਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਮਹੋਨ੍ਨਤੌ । ਯਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਦੇਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨਃ ਪਾਤਾਲਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੱਕਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਇਮਾਂਲ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਅਨਾਲੋਕਾਞ੍ ਜਾਤਾਲੋਕਾਸ੍ ਸੁਵੇਦਿਨਃ । ਸਰੀਸृਪਾਨ੍ ਵਯਮ੍ ਇਵ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਊਢਾਨ੍ ਭਵਾਰ੍ਣਵੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਨਾ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਵਸਾਗਰ ਵਿਚ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਐਸੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।
ਨ ਕੇਚਨ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਂ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ । ਨਾਗਰਂ ਨਾਗਰੀਕਾਨ੍ਤਂ ਕੁਗ੍ਰਾਮਲਟਭਾ ਇਵ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਜਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਾੜੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਨ ਕੇਚਨ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਂ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ । ਅਪ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯਾਸ਼ਗਤਾਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਹृਦਯਂ ਖਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਾਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਜਦੇ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।
ਨ ਕੇਚਨ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਂ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ । ਮਰ੍ਕਟ੍ਯ ਇਵ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਗੌਰੀਲਾਸ੍ਯਾਰ੍ਥਿਨਂ ਹਰਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਜਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਨਚਦੀਆਂ ਮਾਦਾ ਬਾਂਦਰਾਂ 'ਗੌਰੀ' ਦੇ ਨਾਚ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਸ਼ਿਵ' ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ।
ਨ ਕੇਚਨ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਂ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ਼੍ਰੀ ਰਤ੍ਨਂ ਕੁਮ੍ਭਗਤਂ ਯਥਾ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਜਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਤਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਲ ਰਤਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਚਕ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤੋਪਮਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਭਙ੍ਗਤ੍ਵਙ੍ਗਤ੍ਤਰਙ੍ਗਕृਤਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵਾਵਲੋਕ੍ਯ । ਲੋਕਂ ਤਦੀਹਿਤਸੁਖੇषੁ ਰਤਿਂ ਨ ਯਾਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਃ ਕੁਸ਼ੇਵਲਲਵੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਰਾਜਹਂਸਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ 'ਤੇ ਬਣੀ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਝੂਠਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਹੰਸ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਰਥ ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।