ਤਾਮਸੀਰ੍ ਵਾਸਨਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿषਯਵਾਸਿਤਾਃ । ਮੈਤ੍ਰ੍ਯਾਦਿਭਾਵਨਾਨਾਮ੍ਨੀਰ੍ ਗृਹਾਣਾਮਲਵਾਸਨਾਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਹਨੇਰੀ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦੇ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਅਪਣਾਂ।
ਤਾ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤਾਭਿਰ੍ ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ ਬਹਿਃ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਮਸ੍ਤੇਹੋ ਭਵ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵਾਸਨਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਛੱਡ ਦੇ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵਰਤ। ਅੰਦਰੋਂ, ਸਾਰੇ ਉਤਲਾਪਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ।
ਤਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਥ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ । ਸ਼ੇषੇ ਸ੍ਥਿਰਸਮਾਧਾਨੋ ਯੇਨ ਤ੍ਯਜਸਿ ਤਂ ਤ੍ਯਜ
ਫਿਰ, ਉਹ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ ਜੋ ਮਨ ਤੇ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ, ਤੇ ਜੋ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ।
ਚਿਨ੍ਮਨਃਕਲਨਾਕਾਲਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਿਮਿਰਾਦਿਕਮ੍ । ਵਾਸਨਾਂ ਵਾਸਿਤਾਰਂ ਚ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦਨਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਚਿੱਤ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹਨੇਰਾ, ਹਰ ਇਕ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂਲ, ਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਲਹਿਰ—all ਕੁਝ ਜੜ ਤੋਂ ਛੱਡ ਦੇ।
ਸਮੂਲਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯੋਮਸੋਮ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ । ਯਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਭਵਸਿ ਸਦ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਸ ਭਵਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਵਿਲਮ੍ਬਿਤਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਜੜ ਤੋਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਨਿਰੋਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਹੋ ਜਾ।
ਹृਦਯਾਤ੍ ਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਯਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਗਤਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਸ ਮੁਕ੍ਤਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦਿਲ ਤੋਂ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸਮਾਧਿਮ੍ ਅਥ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਾ ਕਰੋਤੁ ਕਰੋਤੁ ਵਾ । ਹृਦਯੇਨਾਸ੍ਤਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੋ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵੋਤ੍ਤਮਾਸ਼ਯਃ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨੈष੍ਕਰ੍ਮ੍ਯੇਣ ਨ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਨ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ऽਸ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਨ ਸਮਾਧਾਨਜਪ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਯਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਮਨਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਭ ਹੈ, ਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ; ਨ ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਜਪ ਕਰਨ ਵਿੱਚ।
ਵਿਚਾਰਿਤਮ੍ ਅਲਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਿਰਮ੍ ਉਦ੍ਗ੍ਰਾਹਿਤਂ ਮਿਥਃ । ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਵਾਸਨਾਨ੍ ਮੌਨਾਦ੍ ऋਤੇ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ ਪਦਮ੍
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਸਨਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮੌਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਦृष੍ਟਂ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਵਾਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ । ਜਨਾਃ ਕਤਿਪਯਾ ਏਵ ਯਥਾਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਵਲੋਕਿਨਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਵੇਖਣਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਦਸੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਕੇ ਵੀ, ਕੁਝ ਹੀ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਆਲੋਕ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਚ ਗਮ੍ਯਤੇ । ਈਪ੍ਸਿਤਾਨੀਪ੍ਸਿਤਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਤਤ੍ਰ ਯਤਤੇ ਜਨਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਤ ਜਾਂ ਅਣਇੱਛਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਉੱਥੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਯੇ ਕੇਚਨ ਸਮਾਰਮ੍ਭਾ ਯੇ ਜਨਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਾਃ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਹਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਲਈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਪਾਤਾਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ऽਥ ਵਸੁਧਾਤਲੇ । ਸਨ੍ਤਃ ਕਤਿਪਯਾ ਏਵ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਦृष੍ਟਦृष੍ਟਯਃ
ਪਾਤਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ, ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸੰਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਇਦਂ ਹੇਯਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਮ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸਦੁਤ੍ਥਿਤੌ । ਨਿਸ਼੍ਚਯੌ ਗਲਿਤੌ ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਸਾਵ੍ ਅਤਿਦੁਰ੍ਲਭਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ 'ਇਹ ਛੱਡਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਲੈਣਾ ਹੈ' ਵਾਲਾ ਨਿਸਚਾ ਝੂਠੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਉਠਣ ਨਾਲ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜ্ঞানਵਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰੋਤੁ ਭੁਵਨੇ ਰਾਜ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਤ੍ਵ੍ ਅਨਲਮ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਵਾ । ਨਾਤ੍ਮਲਾਭਾਦ੍ ऋਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਗਦੀ ਕਰੇ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜੀਵ ਅਸਲ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਯੇ ਮਹਾਮਤਯਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਸ਼ੂਰਾਸ੍ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਤ੍ਰੁषੁ । ਜਨ੍ਮਜ੍ਵਰਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਤ ਉਪਾਸ੍ਯਾ ਮਹਾਧਿਯਃ
ਜੋ ਵੱਡੇ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਨਿ षष੍ਠਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਪਾਤਾਲੇ ਭੂਤਲੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਰਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਕ੍ਵ ਧੀਰਧੀਃ
ਹਰ ਥਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹੀ ਹਨ, ਛੇਵਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਧਰਤੀ, ਪਾਤਾਲ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ—ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨ ਕਿੱਥੇ ਰੁਚੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਨ੍ਤਰਤੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰੋ ਗੋष੍ਪਦਾਕृਤਿਃ । ਦੂਰਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਯੁਕ੍ਤੇਸ੍ ਤੁ ਮਹਾਮਤ੍ਤਾਰ੍ਣਵੋਪਮਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਗੋ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਛਾਪ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਭਟਕਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕਦਮ੍ਬਗੋਲਕਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਸ੍ਫਾਰਚੇਤਸਃ । ਕਿਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਕਿਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕਲੇ ऽਪਿ ਸਃ
ਕਦੰਬ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਵੱਡੀ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ?
ਏਤਦਰ੍ਥਮ੍ ਅਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਯਨ੍ ਮਹਾਸਮਰਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਤਨ੍ ਮਨ੍ਯੇ ਰਾਮ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਕ੍ਸ਼ਯਾਵਹਮ੍
ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੂਰਖ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਇਹ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਗਣ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁਵਿਤਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕਾਲੇਨ ਸਹਸਾ ਪੇਲਵੋਦਰੇ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਚ ਯੋ ਨਾਸ਼ਸ੍ ਸ ਵੀਰੁਧਿ ਮਹਾਸ਼ਨਿਃ
ਸਿਰਫ਼ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਜੋ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਕੁਰ ਲਈ ਵੱਡੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਂਸ਼ਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਦੇਰ੍ ਯਤ੍ ਤृਣਾਦ੍ ਅਪਿ ਨੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਿਂ ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਵਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਘਾਸ ਦੇ ਤਣੇ ਨਾਲ ਵੀ, ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਇਤਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਸ਼ਤੈਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸ੍ ਤਥੇਤੋ ਜਲਰਾਸ਼ਿਭਿਃ । ਕਿਯਾਨ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਭੁਵੋ ਦੇਹੋ ਯੇਨੋਦਾਰਂ ਪ੍ਰਪੂਰਯੇਤ੍
ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਸੈਂਕੜੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਤੇ ਉੱਥੇ ਜਲ-ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਭਰ ਸਕੇ?
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਪਾਤਾਲਹਰਾਲਯੇ । ਯਨ੍ ਨਾਮਾਤ੍ਮਵਤੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਕਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਹਨ, ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਏਕਤਾਮ੍ ਅਨੁਯਾਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯੋਮਵਦ੍ ਵਿਤਤਸ੍ਯ ਚ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਤ੍ਮਵਤੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਚੇਤਸਿ
ਜੋ ਸਭ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਆਤਮ ਗਿਆਨੀ ਲਈ—
ਸ਼ਰੀਰਜਾਲਨੀਹਾਰਧੂਸਰਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕੋਟਰਾ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਞ੍ਚਾਰਸੁਭਗਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਵਿਪੁਲਾਟਵੀ
ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਾਲੀ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਲਣ ਵਿਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਫਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਾਮਲਾਮ੍ਭੋਧਿਫੇਨਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਕੁਲਾਚਲਾਃ । ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯਮਹਾਤੇਜੋਮृਗਤृष੍ਣਾ ਜਗਚ੍ਛ੍ਰਿਯਃ
ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਝਾਗ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਤਪਦੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮਹਾਮ੍ਭੋਧਿਵੀਚਯਸ੍ ਸਰ੍ਗਰਾਜਯਃ । ਅਨੁਤ੍ਤਮਪਦਾਮ੍ਭੋਦਵृष੍ਟਯਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟਯਃ
ਆਤਮਕ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਨ; ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਬੱਦਲ ਤੋਂ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਵਰਖਾ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਸ਼ਨ ਹਨ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਤਪਨਾਲੋਕਾ ਘਟਕਾष੍ਠਾਦਿਸਨ੍ਨਿਭਾਃ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੀਯਾਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਦੀਪਤ੍ਵਿषੋ ਭੂਤਗਣਾਸ੍ ਤਥਾ
ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਜਾਂ ਲੱਕੜੀ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਦੀਵੇ ਦੀ ਚਮਕ, ਨਾਲ ਹੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ — ਇਹ ਸਭ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।
ਚਿਰਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ ਸਂਸਾਰਵਨਚਾਰਿਣਃ । ਕਾਮਭੋਗੋਲਪਗ੍ਰਾਸਾ ਮृਗਾ ਨਰਸੁਰਾਸੁਰਾਃ
ਜੋ ਆਤਮਾਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਮਨੁੱਖ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।