ਕਾਨ੍ਤਾਗੇਯਗਿਰਾਂ ਰਾਮ ਭਾਜਨਂ ਤਰੁਣੋ ਯਥਾ । ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨਾਮ੍ ਉਤ੍ਤਮੋਕ੍ਤੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਦृਗ੍ ਭਾਜਨਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਸੁਣਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਵਾਬ ਸੁਣਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ।
ਵ੍ਯਰ੍ਥਾ ਭਵਤਿ ਬਾਲੇषੁ ਯਥਾ ਰਾਗਮਯੀ ਕਥਾ । ਨਿਰਰ੍ਥਕਾਲ੍ਪਬੋਧੇषੁ ਤਥੋਦਾਰੋਦਯਾ ਕਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬੇਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਅਧੂਰੀ ਹੈ।
ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਸਮਯੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪੁਂਸੋ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਫਲਮ੍ ਆਭਾਤਿ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਰਦ੍ਯ੍ ਏਵ ਨ ਮਾਧਵੇ
ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵੇਲੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਫਲ ਰੁਖ 'ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਉਪਦੇਸ਼ਗਿਰੋ ਵृਦ੍ਧੇ ਰਞ੍ਜਨਾ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਪਟੇ । ਲਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਦਾਰਵਿਜ੍ਞਾਨਕਥਾਸ਼੍ ਚਾਧਿਗਤਾਤ੍ਮਨਿ
ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਫ਼ ਕਪੜੇ 'ਤੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਂਗ; ਤੇ ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ 'ਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਲੇਸ਼ਤਃ ਕਥਿਤਂ ਮਯਾ । ਨ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਤੇਨੈਤਨ੍ ਨ ਜ੍ਞਾਤਂ ਭਵਤਾ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇ।
ਯਦਿ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਸਿ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਤ੍ਤਰਂ ਸਾਧੋ ਜਾਨਾਸ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾ ਇਹ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤੂੰ ਖੁਦ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ, ਇਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਮਯਾ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਕਾਲੇ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਬੋਧੇ ਤ੍ਵਯਿ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੈष ਸਾਧੋ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਤ੍ਤਰਕ੍ਰਮਃ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਤੇਰੀ ਬੁਝ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਿਆਖਿਆ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਜਾਨਾਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਕृਤ ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨੈਵ ਹਿ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ ਸਨ੍ਨ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮਯੈਤਤ੍ ਕਥਿਤਂ ਰਾਮ ਕਰ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਤृਵਿਚਾਰਣਮ੍ । ਵਾਸਨਾਮਯਨਾਸ਼ਾਯ ਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੋ ਭਵੇਤ੍
ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਰਤਾ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
ਬਨ੍ਧੋ ਹਿ ਵਾਸਨਾਬਨ੍ਧੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਵਾਸਨਾਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਿਤ੍ਵਮ੍ ਅਪਿ ਤ੍ਯਜ
ਬੰਧਨ ਤਾਂ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਹੀ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ।
ਤਾਮਸੀਰ੍ ਵਾਸਨਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿषਯਵਾਸਿਤਾਃ । ਮੈਤ੍ਰ੍ਯਾਦਿਭਾਵਨਾਨਾਮ੍ਨੀਰ੍ ਗृਹਾਣਾਮਲਵਾਸਨਾਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਹਨੇਰੀ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦੇ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਅਪਣਾਂ।
ਤਾ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤਾਭਿਰ੍ ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ ਬਹਿਃ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਮਸ੍ਤੇਹੋ ਭਵ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵਾਸਨਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਛੱਡ ਦੇ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵਰਤ। ਅੰਦਰੋਂ, ਸਾਰੇ ਉਤਲਾਪਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ।
ਤਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਥ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ । ਸ਼ੇषੇ ਸ੍ਥਿਰਸਮਾਧਾਨੋ ਯੇਨ ਤ੍ਯਜਸਿ ਤਂ ਤ੍ਯਜ
ਫਿਰ, ਉਹ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ ਜੋ ਮਨ ਤੇ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ, ਤੇ ਜੋ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ।
ਚਿਨ੍ਮਨਃਕਲਨਾਕਾਲਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਿਮਿਰਾਦਿਕਮ੍ । ਵਾਸਨਾਂ ਵਾਸਿਤਾਰਂ ਚ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦਨਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਚਿੱਤ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹਨੇਰਾ, ਹਰ ਇਕ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂਲ, ਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਲਹਿਰ—all ਕੁਝ ਜੜ ਤੋਂ ਛੱਡ ਦੇ।
ਸਮੂਲਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯੋਮਸੋਮ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ । ਯਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਭਵਸਿ ਸਦ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਸ ਭਵਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਵਿਲਮ੍ਬਿਤਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਜੜ ਤੋਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਨਿਰੋਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਹੋ ਜਾ।
ਹृਦਯਾਤ੍ ਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਯਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਗਤਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਸ ਮੁਕ੍ਤਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦਿਲ ਤੋਂ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸਮਾਧਿਮ੍ ਅਥ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਾ ਕਰੋਤੁ ਕਰੋਤੁ ਵਾ । ਹृਦਯੇਨਾਸ੍ਤਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੋ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵੋਤ੍ਤਮਾਸ਼ਯਃ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨੈष੍ਕਰ੍ਮ੍ਯੇਣ ਨ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਨ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ऽਸ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਨ ਸਮਾਧਾਨਜਪ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਯਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਮਨਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਭ ਹੈ, ਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ; ਨ ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਜਪ ਕਰਨ ਵਿੱਚ।
ਵਿਚਾਰਿਤਮ੍ ਅਲਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਿਰਮ੍ ਉਦ੍ਗ੍ਰਾਹਿਤਂ ਮਿਥਃ । ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਵਾਸਨਾਨ੍ ਮੌਨਾਦ੍ ऋਤੇ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ ਪਦਮ੍
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਸਨਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮੌਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਦृष੍ਟਂ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਵਾਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ । ਜਨਾਃ ਕਤਿਪਯਾ ਏਵ ਯਥਾਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਵਲੋਕਿਨਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਵੇਖਣਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਦਸੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਕੇ ਵੀ, ਕੁਝ ਹੀ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਆਲੋਕ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਚ ਗਮ੍ਯਤੇ । ਈਪ੍ਸਿਤਾਨੀਪ੍ਸਿਤਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਤਤ੍ਰ ਯਤਤੇ ਜਨਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਤ ਜਾਂ ਅਣਇੱਛਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਉੱਥੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਯੇ ਕੇਚਨ ਸਮਾਰਮ੍ਭਾ ਯੇ ਜਨਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਾਃ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਹਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਲਈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਪਾਤਾਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ऽਥ ਵਸੁਧਾਤਲੇ । ਸਨ੍ਤਃ ਕਤਿਪਯਾ ਏਵ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਦृष੍ਟਦृष੍ਟਯਃ
ਪਾਤਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ, ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸੰਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਇਦਂ ਹੇਯਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਮ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸਦੁਤ੍ਥਿਤੌ । ਨਿਸ਼੍ਚਯੌ ਗਲਿਤੌ ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਸਾਵ੍ ਅਤਿਦੁਰ੍ਲਭਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ 'ਇਹ ਛੱਡਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਲੈਣਾ ਹੈ' ਵਾਲਾ ਨਿਸਚਾ ਝੂਠੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਉਠਣ ਨਾਲ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜ্ঞানਵਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰੋਤੁ ਭੁਵਨੇ ਰਾਜ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਤ੍ਵ੍ ਅਨਲਮ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਵਾ । ਨਾਤ੍ਮਲਾਭਾਦ੍ ऋਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਗਦੀ ਕਰੇ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜੀਵ ਅਸਲ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਯੇ ਮਹਾਮਤਯਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਸ਼ੂਰਾਸ੍ ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਤ੍ਰੁषੁ । ਜਨ੍ਮਜ੍ਵਰਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਤ ਉਪਾਸ੍ਯਾ ਮਹਾਧਿਯਃ
ਜੋ ਵੱਡੇ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਨਿ षष੍ਠਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਪਾਤਾਲੇ ਭੂਤਲੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਰਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਕ੍ਵ ਧੀਰਧੀਃ
ਹਰ ਥਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹੀ ਹਨ, ਛੇਵਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਧਰਤੀ, ਪਾਤਾਲ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ—ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨ ਕਿੱਥੇ ਰੁਚੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਨ੍ਤਰਤੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰੋ ਗੋष੍ਪਦਾਕृਤਿਃ । ਦੂਰਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਯੁਕ੍ਤੇਸ੍ ਤੁ ਮਹਾਮਤ੍ਤਾਰ੍ਣਵੋਪਮਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਗੋ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਛਾਪ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਭਟਕਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕਦਮ੍ਬਗੋਲਕਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਸ੍ਫਾਰਚੇਤਸਃ । ਕਿਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਕਿਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕਲੇ ऽਪਿ ਸਃ
ਕਦੰਬ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਵੱਡੀ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ?
ਏਤਦਰ੍ਥਮ੍ ਅਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਯਨ੍ ਮਹਾਸਮਰਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਤਨ੍ ਮਨ੍ਯੇ ਰਾਮ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਕ੍ਸ਼ਯਾਵਹਮ੍
ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੂਰਖ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਇਹ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਗਣ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁਵਿਤਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।