ਯਤਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਅਰ੍ਜੁਨਾਨਿਲਵਦ੍ ਵਾਰਿਪੂਰਾਵਰ੍ਤਵਦ੍ ਆਤਤਮ੍
ਇਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੜੀ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੁੰਮਣੀ, ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਜਿਹੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ।
ਇਤਿ ਚੇਦ੍ ਭਵਤਾ ਰਾਮ ਨੈਪੁਣ੍ਯੇਨਾਵਧਾਰਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਮਾਣਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਚੇਤਸਾ ਚ ਵਿਚਾਰਿਤਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ, ਰਾਮਾ, ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਸੋਚੀ ਹੈ,
ਤਦਾਤਿ ਭਾਵਨਾ ਸਾਧੋ ਪਦਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿ ਨਾਰ੍ਹਤਿ । ਅਲਾਤਚਕ੍ਰੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚ ਭ੍ਰਮੇ ਵਾ ਕੇਵ ਭਾਵਨਾ
ਤਾਂ, ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਗੋਲ, ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਆਗਤੋ ਜਨ੍ਤੁਸ੍ ਸੌਹਾਰ੍ਦਸ੍ਯ ਨ ਭਾਜਨਮ੍ । ਭ੍ਰਮਭੂਤਂ ਜਗਜ੍ਜਾਲਮ੍ ਆਸ੍ਥਾਯਾਸ਼੍ ਚ ਨ ਭਾਜਨਮ੍
ਜੋ ਜੀਵ ਅਚਾਨਕ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਿਤਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਿਤਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਉष੍ਣੇਨ੍ਦੌ ਸ਼ੀਤਲੇ ਭਾਨੌ ਮृਗਤृष੍ਣਾਜਲੇ ਤਥਾ । ਯਥਾ ਨ ਭਾਵਯਸ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਥਾਮ੍ ਏਵਂ ਮਾ ਭਾਵਯ ਸ੍ਥਿਤੌ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਠੰਡਕ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਜਨਂ ਦ੍ਵੀਨ੍ਦੁਤ੍ਵਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਯਥਾ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਭਾਵਜਾਤਮ੍ ਇਦਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਲੋਕ ਜਾਂ ਦੋ ਚੰਦਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਵੇਖ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਸ੍ਥਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਭਾਵਸ਼੍ਰੀਭਾਵਨਾਮਯੀਮ੍ । ਯੋ ऽਸਿ ਸੋ ऽਸਿ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਂਲ੍ ਲੀਲਯਾ ਵਿਹਰਾਨਘ
ਅੰਦਰਲੀ ਲਗਨ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਬਣ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਖੇਡ।
ਅਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਪਦਸ੍ਥਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਮ੍ ਅਪਿ ਕੁਰ੍ਵਤਃ । ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਤੀਤਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਆਤਮਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਣ ਦੀ ਲਗਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਇਯਂ ਸਨ੍ਨਿਧਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨਿਯਤਿਃ ਪ੍ਰਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਦੀਪਸਨ੍ਨਿਧਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨਿਰਿਚ੍ਛੇਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾ
ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭ੍ਰਸਨ੍ਨਿਧਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕੁਟਜਾਨਿ ਯਥਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਆਤ੍ਮਸਨ੍ਨਿਧਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ ਕੁਟਜ ਦੇ ਫੁੱਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਿੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋ ਜਗਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵੇਚ੍ਛਾਰਹਿਤੇ ਭਾਨੌ ਯਥਾ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਜਾਯਤੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸਤਿ ਦੇਵੇ ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਯਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਾਰੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰਿਚ੍ਛੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ਰਤ੍ਨੇ ਯਥਾਲੋਕਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰੇਣ ਦੇਵੇਨ ਤਥੈਵਾਯਂ ਜਗਦ੍ਗਣਃ
ਜਿਵੇਂ ਰਤਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਰਫ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਤ ਆਤ੍ਮਨਿ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਮ੍ ਅਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਿਰਿਚ੍ਛਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਕਰ੍ਤਾਸੌ ਕਰ੍ਤਾ ਸਨ੍ਨਿਧਿਮਾਤ੍ਰਤਃ
ਇਸ ਲਈ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦੋਵੇਂ ਗੁਣ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਕਰਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਭ੍ਯਤੀਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਰ੍ਤਾ ਭੋਕ੍ਤਾ ਨ ਭੂਤਪਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਤੁ ਕਰ੍ਤਾ ਭੋਕ੍ਤਾ ਸ ਏਵ ਹਿ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੇ ਏਵਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਦ੍ਯੇਤੇ ਕਰ੍ਤृਤਾਕਰ੍ਤृਤੇ ऽਨਘ । ਯਯੈਵ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ ਤਾਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਦੋ ਹਾਲਤਾਂ ਹਨ: ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ। ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੋ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਹਮ੍ ਅਕਰ੍ਤੇਤਿ ਦृਢਭਾਵਨਯਾਨਯਾ । ਪ੍ਰਵਾਹਾਪਤਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਸੇ
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਪੱਕੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ 'ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਵਹਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਹਮ੍ ਅਕਰ੍ਤੇਤਿ ਸਂਵਿਦਾ ਭੋਗਕਾਮਨਾ । ਯਾਤਿ ਨੀਰਸਤਾਂ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਅਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਸ੍ ਸ੍ਵਚੇਤਸਃ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੀ, ਉਸ ਲਈ ਭੋਗ ਨਿਰਸਵਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਹਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵੇਹ ਨ ਕਰੋਮੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਭੋਗੌਘਕਾਮਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਕਃ ਕਰੋਤੁ ਜਹਾਤੁ ਵਾ
ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਵੇ ਕਿ 'ਇਥੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ', ਉੱਥੇ ਫਿਰ ਕੌਣ ਰਸਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਲੱਭੇ ਜਾਂ ਛੱਡੇ?
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਕਰ੍ਤਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਭਾਵਨਯੇਦ੍ਧਯਾ । ਪਰਮਾਮृਤਨਾਮ੍ਨੀ ਸਾ ਸਮਤੈਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਸੋਚੋ ਕਿ 'ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ', ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਮਤਾ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰੋਮੀਤਿ ਮਹਾਕਰ੍ਤृਤਯਾਨਯਾ । ਯਦੀਚ੍ਛਸਿ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਰਾਮ ਤਤ੍ ਤਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਂ ਵਿਦੁਃ
ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਰਾਮਾ, ਕਿ 'ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਕਰਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜਾਣ।
ਅਹਂ ਯਤ੍ਰ ਕਰੋਮੀਮਂ ਸਮਗ੍ਰਂ ਜਾਗਤਂ ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਰਾਗਦ੍ਵੇषਕ੍ਰਮਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਕੁਤੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਟਕਦਾ ਜਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਰਾਗ ਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਦੀ ਲੜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮੇ ਦਗ੍ਧਮ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਲਾਲਿਤਮ੍ । ਸ ਮਦਾਰਮ੍ਭ ਏਵਾਤਃ ਕਃ ਖੇਦੋਲ੍ਲਾਸਯੋਃ ਕ੍ਰਮਃ
ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਵੱਲੋਂ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਵੱਲੋਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਹਨ। ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਕ੍ਰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮਤ੍ਸੁਖਾਸੁਖਵਿਸ੍ਤਾਰੇ ਜਗਜ੍ਜਾਲਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯੇ । ਅਹਂ ਕਰ੍ਤੇਤਿ ਮਤ੍ਵਾਨ੍ਤਃ ਕਃ ਖੇਦੋਲ੍ਲਾਸਯੋਃ ਕ੍ਰਮਃ
ਮੇਰੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਵਧਣ ਵਿਚ, ਜਗਤ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਮਿਟਣ ਵਿਚ, ਜੇ ਮੈਂ ਸੋਚ ਲਵਾਂ ਕਿ 'ਮੈਂ ਹੀ ਕਰਤਾ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਕ੍ਰਮ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਖੇਦੋਲ੍ਲਾਸਵਿਲਾਸੇ ਤੁ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਕਰ੍ਤृਤਯੈਕਯਾ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਲਯਂ ਯਾਤੇ ਸਮਤੈਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਖੇਡ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸਮਤਾ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮਤਾ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇषੁ ਯਾਸੌ ਸਤ੍ਯਾ ਪਰਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਤਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਭੂਯੋ ਦੁਃਖਮ੍ ਆਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਸਮਤਾ, ਜੋ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਅਥ ਵਾ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਮ੍ ਅਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਚ ਰਾਘਵ । ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਯੋ ऽਸਿ ਸੋ ऽਸਿ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ
ਰਾਘਵ, ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਦੇ। ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਟੱਲ ਰਹਿ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਅਯਂ ਨਾਹਂ ਕਰੋਮੀਦਮ੍ ਇਦਂ ਨ ਤੁ । ਇਤਿ ਭਾਵਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਮਯੀ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਨ ਤੁष੍ਟਯੇ
ਇਹ ਸੋਚ ਕਿ 'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ' — ਐਸਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਤੋਖ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਾ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰਪਦਵੀ ਸਾ ਮਹਾਵੀਚਿਵਾਗੁਰਾ । ਸਾਸਿਪਤ੍ਤ੍ਰਵਨਸ਼੍ਰੇਣੀ ਯਾ ਦੇਹੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
'ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਫਾਹੀ, ਤੇ ਤਲਵਾਰ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ।
ਸਾ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਯਤ੍ਨੇਨ ਸਰ੍ਵਨਾਸ਼ੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ । ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਾ ਸਾ ਨ ਭਵ੍ਯੇਨ ਸਸ਼੍ਵਮਾਂਸੇਵ ਪੁਕ੍ਕਸੀ
ਉਹ ਸੋਚ ਹਰ ਜਤਨ ਨਾਲ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਮਾਸ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਨੂੰ ਚੁਹਿੜੀ ਛੂਹਦੀ ਹੈ।
ਤਯਾ ਸੁਦੂਰੋਜ੍ਝਿਤਯਾ ਦृष੍ਟੌ ਪਾਟਲਲੇਖਯਾ । ਉਦੇਤਿ ਪਰਮਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨੇਵ ਵਿਗਤਾਮ੍ਬੁਦਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਾਰਨਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ 'ਚ ਲਾਲ ਰੇਖਾ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਂਦਨੀ ਵਾਲ਼ੀ ਰਾਤ 'ਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਹਟ ਜਾਣ 'ਤੇ ਚਾਂਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।