ਮਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਭਾਵਂ ਭਾਵਯ ਮਾ ਸ੍ਥਿਤੌ । ਏਤਾਵਤੈਵ ਭਾਵੇਨ ਭਵ੍ਯੋ ਭਵਸਿ ਭੂਤਯੇ
ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਾ ਰੁਕ; ਇਹੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਸ਼ਨੇ ਯਤ੍ਨੋ ਨ ਭੂਯਾਂਸ੍ ਤਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਭਾਵਨਾਭਾਵਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਹृਦਿ
ਕਲਪਨਾ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਤੇਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਕਲਪਨਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਪ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਮਨਃਕੁਸੁਮਾਮਰ੍ਦੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵ੍ਯਤਿਕਰੋ ਭਵੇਤ੍ । ਸੁਸਾਧੇ ऽਭਾਵਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨ ਤੁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਸ਼ਨੇ
ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਲਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਲਪਨਾ ਮਿਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਨਹੀਂ।
ਪੁष੍ਪਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਕਰਸ੍ਪਨ੍ਦਯਤ੍ਨਃ ਪੁਤ੍ਰੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਫੁੱਲ ਤੋੜਣ ਲਈ ਹੱਥ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਵੀ ਕੁਝ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮੁਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਯੇਨ ਹਨ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ ਤੇਨ ਭਾਵਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ । ਅਪ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਧੇਨ ਨਿਮੇषੇਣ ਲੀਲਯੈਵ ਵਿਹਨ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ, ਅੱਧੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵਮਾਤ੍ਰੋਪਸ਼ਮਨੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤੇ । ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਿਮ੍ ਇਵਾਮਤੇਃ
ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰੁਕਣ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ? ਕਿਸ ਲਈ ਕੁਝ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇਨੈਵ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਮਨਸਾ ਸ੍ਵਮਨੋ ਮੁਨੇ । ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠ ਤ੍ਵਂ ਕਿਮ੍ ਏਤਾਵਤਿ ਦੁष੍ਕਰਮ੍
ਮੁਨਿ, ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਪਾਰ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ?
ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਹਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਂ ਭਵੇਤ੍ । ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਮ੍ ਅਤੁਲਂ ਮੂਲਾਦ੍ ਅਪਿ ਮਹਾਮਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਖਿਆਲ ਠੰਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜੜ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਹਿ ਮਨੋ ਜੀਵਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਧੀਰ੍ ਅਥ ਵਾਸਨਾ । ਨਾਮ੍ਨੈਵਾਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏषਾਂ ਨਾਰ੍ਥੇਨਾਰ੍ਥਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਮਨ ਦੇ ਖਿਆਲ, ਮਨ, ਜੀਵ, ਚਿੱਤ, ਬੁਧੀ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਰੁਝਾਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ!
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਂਸ਼ਾਦ੍ ऋਤੇ ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ । ਤਮ੍ ਏਵ ਹृਦਯਾਚ੍ ਛਿਨ੍ਦ੍ਧਿ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਿਸ਼ੋਚਸਿ
ਮਨ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸੀ ਜੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਕੱਟ ਦੇ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਹੋਂਦਾ?
ਯਥੈਵੇਦਂ ਨਭਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਜਗਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਤਥੈਵ ਹਿ । ਅਸਨ੍ਮਯਵਿਕਲ੍ਪੋਤ੍ਥੇ ਉਭੇ ਏਤੇ ਤਤੇ ਯਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਗਲਤ ਖਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।
ਅਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਯਦ੍ ਅਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਾਧਿਤਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇਨ ਜਗਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਾਵਨਾ ਕ੍ਵਾਵਤਿष੍ਠਤਾਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜੋ ਖੁਦ ਅਧੂਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਹੇ, ਰਹਿਣ ਦਿਓ।
ਸਤ੍ਯਾਸ੍ਥਾਯਾਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਂ ਤੁ ਕਿਂਨਿष੍ਠਾ ਵਾਸਨਾ ਭਵੇਤ੍ । ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਤਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਨ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਲਗਨੀਆਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਗਨੀਆਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੂਰਨਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਸਦ੍ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਹੇਲਯੇਦ੍ਧਯਾ । ਨ ਤੁ ਭਾਵਨਯਾ ਤੇਨ ਸੁਖਦੁਃਖੈਰ੍ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਵੇਖੋ। ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਅਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤੀਦਂ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਨੇਹਾਸ੍ਥਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਆਸ੍ਥਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਨ ਜਾਯੇਤੇ ਹਰ੍षਾਮਰ੍षੌ ਭਵਾਭਵੌ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਚੀਜ਼ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਲਗਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜਦੋਂ ਲਗਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ, ਗੁੱਸਾ, ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਮਨੋ ਮਿਥ੍ਯਾ ਕਰੋਤੀਦਂ ਸੁਖਦੁਃਖਾਭ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਮਨੋ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਮਾਨਸਂ ਨਗਰਂ ਜਗਤ੍
ਮਨ ਝੂਠੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗਲਤ ਘੁੰਮਣੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਹੀ ਜੀਵ ਵਜੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਨ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਦ੍ ਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਚ ਭੂਤਂ ਚ ਪਰਿਵਰ੍ਤਯਤ੍ । ਵਾਸਨਾਵਸ਼ਤੋ ਲੋਕੇ ਸ੍ਫੁਰਚ੍ਛਕ੍ਤਿ ਮਨਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਮਨ ਦੀ ਜਾਗਦੀ ਤਾਕਤ ਭਵਿੱਖ, ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵਾਸ਼ਯੇਨੇਮਾਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਂ ਮਲਿਨਸ਼੍ ਚਲਃ । ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਸਦृਸ਼ੀਂ ਲੋਲਾਂ ਜੀਵੋ ਹृਦ੍ਵਨਮਰ੍ਕਟਃ
ਆਪਣੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਲਾ ਤੇ ਚੰਚਲ ਜੀਵ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬੇਚੈਨ ਬਾਂਦਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦੀਰ੍ਘਮ੍ ਆਕਾਰਮ੍ ਆਦਾਯ ਨਿਮੇषਾਦ੍ ਯਾਨ੍ਤਿ ਹ੍ਰਸ੍ਵਤਾਮ੍ । ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਚ ਨ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾ ਜਡਵੀਚਯਃ
ਲੰਬਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੋਚ ਦੀਆਂ ਮੰਦ ਤੇ ਸੁਸਤ ਲਹਿਰਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।
ਮਨਾਗ੍ਦृष੍ਟਾ ਵਿਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਦਹਨ੍ਤਿ ਸਪਰਿਚ੍ਛਦਮ੍ । ਤृਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਦੀਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾ ਵਹ੍ਨਿਸ਼ੇषਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਘਾਸ ਦੀ ਪੱਤੀ ਤੋਂ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਇਕ ਚਿੰਗਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਭੜਕ ਉਠਦੇ ਹਨ।
ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਕਟਨਾਕਾਰਾਃ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ਣਭਙ੍ਗੁਰਾਃ । ਭ੍ਰਮਦਾ ਜਡਸਂਸ੍ਥਾਨਾਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਸ੍ ਤਡਿਦਗ੍ਨਯਃ
ਇਹ ਸੰਕਲਪ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਹੀ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਸੁੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਯਦੈਵਾਸਨ੍ਨ੍ ਅਯਂ ਪੁਤ੍ਰ ਤਦੈਵਾਸ਼ੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮ੍ । ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਨਾਸਤ੍ ਸਦ੍ ਭਵਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਪੁੱਤਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਤੁਰੰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਸਨ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਦਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਸ੍ ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਕਿਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਦ੍ਭੂਤ ਏਵੈष ਸੁਚਿਕਿਤ੍ਸਸ੍ ਤਦਾ ਭृਸ਼ਮ੍
ਜੇ ਸੰਕਲਪ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਝੂਠ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਕृਤ੍ਰਿਮਂ ਚੇਤ੍ ਸਂਸਾਰਮਲਮ੍ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਰ੍ष੍ਣ੍ਯਵਤ੍ । ਤਦ੍ ਏਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਲਨੇ ਸਾਧੋ ਕਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੇਤ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ
ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਲੇ ਦੀ ਕਾਲੀ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੌਣ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ?
ਕਿਂ ਤ੍ਵ੍ ਏਤਤ੍ ਤਣ੍ਡੁਲੇ ਸ਼ੂਕਤੁषਕਮ੍ਬੁਕਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯਦਾ ਤਦਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪੌਰੁषੇਣ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਪਰ ਇਹ ਗੰਦਗੀ ਚਾਵਲ ਵਿੱਚ ਛਿਲਕੇ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਭੂਸੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਭृਸ਼ਂ ਕृਤ੍ਰਿਮਤਾਂ ਸੁਤ । ਸੁਖੋਚ੍ਛੇਦ੍ਯਤਯਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਮਲਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਪੁੱਤਰ, ਕੁਦਰਤੀ ਮਿਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਬਣਾਵਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਸੁਖ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤਣ੍ਡੁਲਸ੍ਯ ਯਥਾ ਚਰ੍ਮ ਯਥਾ ਤਾਮ੍ਰਸ੍ਯ ਕਾਲਿਮਾ । ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਪੁਤ੍ਰ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤਥਾ ਮਲਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਾਵਲ ਦਾ ਛਿਲਕਾ ਜਾਂ ਤਾਮਬੇ ਦੀ ਕਾਲੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਵੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਸ੍ਯ ਤਣ੍ਡੁਲਸ੍ਯੇਵ ਮਲਂ ਸਹਜਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਉਦ੍ਯਮਵਾਨ੍ ਭਵ
ਜੀਵ ਦੀ ਮੈਲ, ਚਾਵਲ ਦੀ ਮੈਲ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਮਿਹਨਤ ਕਰ।
ਅਸਤ੍ਕਲ੍ਪੈਰ੍ ਵਿਕਲ੍ਪੈਰ੍ ਯਸ੍ ਸਂਸਾਰੋ ਜਨਿਤੋ ਮੁਧਾ । ਸ੍ਤੋਕੇਨਾਸੌ ਲਯਂ ਯਾਤਿ ਕ੍ਵਾਸਦ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਕਿਲ ਸ੍ਥਿਰਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠੇ ਖਿਆਲਾਂ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਟਿਕਾਉ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸਂਸਾਰਸ੍ ਸ੍ਵਾਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਂ ਵਿਚਿਨ੍ਵਤਃ । ਦੀਪਾਲੋਕਾਦ੍ ਇਵਾਨ੍ਧਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵੀਨ੍ਦੁਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਦ੍ ਇਵ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਖੋਜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।