ਜਨਤੇਯਂ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਮ੍ ਅਜਸ੍ਰਮ੍ ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ । ਜਡਸ੍ਪਨ੍ਦਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਤਰਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ ਇਵਾਵਲੀ
ਇਹ ਜਗਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਟਕਾਵੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਮੰਦੇ ਹਿਲਦੇ-ਡੋਲਦੇ ਤੇ ਫੜਨ ਦੀ ਆਦਤ ਕਰਕੇ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ।
ਬਾਲ੍ਯਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਦਿਨੈਰ੍ ਏਵ ਯੌਵਨਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਤਤੋ ਜਰਾ । ਦੇਹੇ ऽਪਿ ਨੈਕਰੂਪਤ੍ਵਂ ਕਾਸ੍ਥਾ ਬਾਹ੍ਯੇषੁ ਵਸ੍ਤੁषੁ
ਬਚਪਨ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਜਵਾਨੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁਢਾਪਾ; ਸਰੀਰ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਹਰਲੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ।
ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਆਨਨ੍ਦਿਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਏਤਿ ਵਿषਾਦਿਤਾਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਟਵਨ੍ ਮਨਃ
ਇੱਕ ਪਲ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਲ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਟ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
ਇਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ ਇਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ ਇਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਯਂ ਵਿਧਿਃ । ਰਚਯਨ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਨਾਯਾਤਿ ਖੇਦਂ ਲੀਲਾਸ੍ਵ੍ ਇਵਾਰ੍ਭਕਃ
ਇੱਥੋਂ ਉੱਥੇ, ਇੱਥੋਂ ਉੱਥੇ, ਇੱਥੋਂ ਉੱਥੇ—ਇਹ ਕਿਸਮਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਥਕਾਵੇ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ।
ਚਿਨੋਤ੍ਯ੍ ਉਨ੍ਮਾਦਯਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਤਿ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਹਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਮਸਾਤ੍ । ਜਗਜ੍ਜਾਤਮ੍ ਇਦਂ ਧਾਤਾ ਪਾਤੋਤ੍ਪਾਤਸ਼ਤੈਰ੍ ਇਹ
ਇਹ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ, ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦਾ, ਖਾਂਦਾ, ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਵੱਜਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਇੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਤੇ ਉਤਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣੇਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਦਿਨੇਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਇਤਸ੍ ਤਤਃ । ਰਚਯਨ੍ ਵਞ੍ਚਨਾਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਧਿਰ੍ ਦृष੍ਟੋ ਨ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ, ਇਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ, ਸਵੇਰੇ ਕੁਝ ਹੋਰ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ; ਕਿਸਮਤ, ਜੋ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਯਦ੍ ਅਦ੍ਯ ਤਤ੍ ਤੁ ਨ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ ਤਤ੍ ਤੁ ਨਾਦ੍ਯ ਚ । ਯਦ੍ ਅਨ੍ਯਦਾ ਤੁ ਤਨ੍ ਨਾਦ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਵਰ੍ਤਤੇਤਰਾਮ੍
ਜੋ ਅੱਜ ਹੈ, ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਕੱਲ੍ਹ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਨ੍ਤਤਾਨੀਹ ਦੁਃਖਾਨਿ ਸੁਖਾਨਿ ਵਿਰਲਾਨਿ ਚ । ਸਤਤਂ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਨੀਵ ਵਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਰਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇੱਥੇ ਦੁੱਖ ਲਗਾਤਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਖ ਵਿਰਲੇ; ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵਭਾਗਿਨੋ ਭਵਭਾਵਿਨਃ । ਜਨਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਾਪਦੋ ਨ ਚ ਸਮ੍ਪਦਃ
ਜੋ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦੁੱਖ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਸੁਖ।
ਪਦਾਤ੍ ਪਦਮ੍ ਅਯਂ ਪਾਪਸ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਪਦਿ ਪਾਤਯਨ੍ । ਹੇਲਾਵਿਵਲਿਤਾਸ਼ੇषਃ ਖਲਕਾਲਲਵਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਹ ਪਾਪ ਇਕ ਕਦਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਕਦਮ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮੰਦਤਾ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਾਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ।
ਸਮਵਿषਮਦਸ਼ਾਵਿਪਾਕਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਭੂਤਪਰਮ੍ਪਰਾਫਲੌਘਾਃ । ਸਮਯਪਵਨਪਾਤਿਤਾਃ ਪਤਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਮ੍ ਆਤਤਸਂਸृਤਿਦ੍ਰੁਮੇਭ੍ਯਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇ ਫਲ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੱਕਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਝੜਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਮੇਧੋਪਦਾਵਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧੇ ਮਹਤਿ ਚੇਤਸਿ । ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਨ ਭੋਗਾਸ਼ਾ ਮृਗਤृष੍ਣਾਸ੍ ਸਰਸ੍ਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਮਨ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਚਾਤਿਕਟੁਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸਂਸਾਰਸਂਸृਤਿਃ । ਕਾਲਪਾਕਵਸ਼ੋਲ੍ਲਾਸਿਰਸਾ ਨਿਮ੍ਬਲਤਾ ਯਥਾ
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੜਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਿੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਕੜਵਾਹਟ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੱਕਣ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵृਦ੍ਧਿਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਦੌਰ੍ਜਨ੍ਯਂ ਸੌਜਨ੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਤਾਨਵਮ੍ । ਕਰਞ੍ਜਕਰ੍ਕਸ਼ੇ ਰਾਜਨ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਜਨਚੇਤਸਿ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਰੁੱਖੇਪਣ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਘੱਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਰੰਜ ਦੇ ਕਠੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ।
ਭਜ੍ਯਤੇ ਭੁਵਿ ਮਰ੍ਯਾਦਾ ਝਗਿਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਦਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਸ਼ੁष੍ਕੇਵ ਮਾषਸ਼ਿਮਿਕਾ ਟਾਙ੍ਕਾਰਕਠਿਨਾਰਵਮ੍
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੱਦਾਂ ਅਚਾਨਕ ਹਰ ਪਾਸੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਮਾਸ ਦੀ ਫਲੀ ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਭੋਗਪੂਗੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਾਵਨ੍ਤੋ ਮਹੀਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਨਿਰਸ੍ਤਚਿਨ੍ਤਾਕਲਿਕਾ ਵਰਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਸ਼ੀਲਤਾ
ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲ ਰਾਜ ਤੇ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇਕੱਲਾ ਜੀਵਨ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਨਾਨਨ੍ਦਾਯ ਮਮੋਦ੍ਯਾਨਂ ਨ ਸੁਖਾਯ ਮਮ ਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਨ ਹਰ੍षਾਯ ਮਮਾਰ੍ਥਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਾਮਿ ਮਨਸਾ ਸਹ
ਮੇਰਾ ਬਾਗ਼ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਮੇਰੀ ਦੌਲਤ ਮੈਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਮੇਰੇ ਲਾਭ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਂ।
ਅਨਿਤ੍ਯਸ਼੍ ਚਾਸੁਖੋ ਲੋਕਸ੍ ਤृष੍ਣਾ ਤਾਤ ਦੁਰੁਦ੍ਵਹਾ । ਚਾਪਲੋਪਹਤਂ ਚੇਤਃ ਕਥਂ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਥਿਰ ਹੈ ਤੇ ਸੁਖ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਲਾਲਚ ਬੜੀ ਔਖੀ ਹੈ; ਜਦ ਮਨ ਚੰਚਲਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਅਸਲੀ ਆਰਾਮ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਾਮਿ ਮਰਣਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਾਮਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਯਥਾ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਤਥੈਵ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਮ੍
ਮੈਂ ਨਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਜੀਵਨ ਨੂੰ; ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਤਪਦੇ ਹੋਏ ਲਾਲਚ ਤੋਂ।
ਕਿਂ ਮੇ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਕਿਂ ਭੋਗੈਃ ਕਿਮ੍ ਅਰ੍ਥੇਨ ਕਿਮ੍ ਈਹਿਤੈਃ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਵਸ਼ਾਦ੍ ਏਤਤ੍ ਸ ਏਵ ਗਲਿਤੋ ਮਮ
ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਦੌਲਤ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਹ ਸਭ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਾਵਲਿਵਰਤ੍ਰਾਯਾਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋ ਦृਢਾਃ । ਯੇ ਲਗ੍ਨਾਸ੍ ਤਦ੍ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਯੇ ਯਤਨ੍ਤੇ ਤ ਉਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਠੜੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ; ਜੋ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਚਮੁਚ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਦਲਿਤਂ ਮਾਨਿਨੀਲੋਕੈਰ੍ ਮਨੋ ਮਕਰਕੇਤੁਨਾ । ਕੋਮਲਂ ਖੁਰਨਿष੍ਪੇषੈਃ ਕਮਲਂ ਕਰਿਣਾ ਯਥਾ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਚੰਚਲ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਨਰਮ ਕਮਲ ਕੁਚਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦ੍ਯ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰ ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤੇ । ਭੂਯਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਕਃ ਕਿਲਾਵਸਰਃ ਕੁਤਃ
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਜੇ ਅੱਜ ਮਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਨ ਦੀ ਇਲਾਜ ਦਾ ਮੌਕਾ ਕਦੋਂ ਮਿਲੇਗਾ?
ਵਿषਂ ਵਿषਯਵੈषਮ੍ਯਂ ਨ ਵਿषਂ ਵਿषਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਘ੍ਨਾ ਵਿषਯਾ ਏਕਦੇਹਹਰਂ ਵਿषਮ੍
ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਲਗਨ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਆਮ ਜ਼ਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸੁਖਾਨਿ ਨ ਦੁਃਖਾਨਿ ਨ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਬਨ੍ਧਵਃ । ਨ ਜੀਵਿਤਂ ਨ ਮਰਣਂ ਬਨ੍ਧਾਯ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਚੇਤਸਃ
ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਨਾ ਜੀਵਨ, ਨਾ ਮੌਤ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਤਦ੍ ਭਵਾਮਿ ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵਿਦਾਂ ਵਰ । ਵੀਤਸ਼ੋਕਭਯਾਯਾਸੋ ਜ੍ਞਸ੍ ਤਥੋਪਦਿਸ਼ਾਸ਼ੁ ਮੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਨਵਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਿਖਾਓ ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਜੋ ਗਮ, ਡਰ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਜਾਲਵਲਿਤਾ ਦੁਃਖਕਣ੍ਟਕਸਙ੍ਕਟਾ । ਨਿਪਾਤੋਤ੍ਪਾਤਬਹਲਾ ਭੀਮਰੂਪਾਜ੍ਞਤਾਟਵੀ
ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹ ਹੈ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰਕਚੋਗ੍ਰਵਿਨਿष੍ਪੇषਂ ਸੋਢੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਮੁਨੇ । ਸਂਸਾਰਵ੍ਯਵਹਾਰੋਤ੍ਥਂ ਨਾਸ਼ਾਵਿषਮਵੈਸ਼ਸਮ੍
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋ-ਬਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਪੀੜ — ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਆਰੀ ਨਾਲ ਪੀਸਣੀ — ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।
ਇਦਂ ਨਾਸ੍ਤੀਦਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਜਨਭ੍ਰਮਃ । ਧੁਨੋਤੀਦਂ ਚਲਂ ਚੇਤੋ ਰਜੋਰਾਸ਼ਿਮ੍ ਇਵਾਨਿਲਃ
ਇਹ 'ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੈ' ਵਾਲਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰਮ, ਇਸ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰੇਤ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਾਤਨ੍ਤੁਲਵਪ੍ਰੋਤਜੀਵਸਞ੍ਚਯਮੌਕ੍ਤਿਕਮ੍ । ਚਿਦਚ੍ਛਾਙ੍ਗਤਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਟਂ ਚਿਤ੍ਤਨਾਯਕਮ੍
ਇੱਥੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਜਥੇ, ਜੋ ਲਾਲਚ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਦੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਦਾ ਨੇਤਾ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।