ਪੁਨਃ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਪਕ੍ਸ਼ੈਸ੍ ਸਂਸਾਰਾਰਮ੍ਭਨਾਮਕਮ੍ । ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਟਪਟਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਾਤਿ ਕਾਲਕਪਿਞ੍ਜਲਃ
ਕਰਮ ਤੇ ਉਸਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਿੜੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਰਫੜਕ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਲਿਕੇ ਯਾਤੇ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਆਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਕੇਸਰਮ੍ । ਆਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਪਰਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰषਟ੍ਪਦਸ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪਙ੍ਕਜਮ੍
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਵਰਗ ਮਧੁਮੱਖੀ ਰਾਜਸੀ ਪਰਾਗ ਚੱਖ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆ ਕੇ ਸੁਰਗ ਦੇ ਕੌਲ ਨੂੰ ਚੱਕਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਃ ਕਾਲਂ ਕृਤਾਪੂਤਂ ਕਲੁषੀਕੁਰੁਤੇ ਕਲਿਃ । ਸਚਕ੍ਰਿਣਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਭੋਧਿਂ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੋ ऽਵਕਰਾਨਿਲਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਲੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰੋਂ ਗੰਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਸੁੱਥਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪੁਨਃ ਕਾਲਕੁਲਾਲੇਨ ਕृਤਭੂਤਸ਼ਰਾਵਕਮ੍ । ਚਕ੍ਰਮ੍ ਆਵਰ੍ਤਤੇ ਵੇਗਾਦ੍ ਅਜਸ੍ਰਂ ਕਾਲਨਾਮਕਮ੍
ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੁੰਭਾਰ ਵਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਚੱਕਰ 'ਸਮਾਂ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ ਨੀਰਸਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਜਗਦ੍ ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ੁਭਸ੍ਥਿਤਿ । ਅਭ੍ਯਾਸ਼ੀਭੂਤਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਂ ਸਂਸ਼ੁष੍ਕਮ੍ ਇਵ ਕਾਨਨਮ੍
ਫਿਰ ਦੁਨੀਆਂ ਸੁਆਦ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੱਕੇ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ ਅਰ੍ਕਗਣਾਂਸ਼੍ਵਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਨਨ੍ਤਕਲੇਵਰਮ੍ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਸ੍ਥਿਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਜਗਦ੍ ਏਤਿ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਤਾਮ੍
ਫੇਰ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਗੋਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਃ ਕੁਲਾਚਲਾਕਾਰਪੁष੍ਕਰਾਵਰ੍ਤਵਰ੍षਣੈਃ । ਨृਤ੍ਯਦ੍ਭਸ੍ਮਬृਹਤ੍ਫੇਨਾਂ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਏਕਾਰ੍ਣਵਤਾਂ ਜਗਤ੍
ਫੇਰ, ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਘੁੰਘਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਫੇਨ ਵਾਲੀ ਰਾਖ ਨੱਚ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਸ੍ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਯ੍ਵਮ੍ਬੁ ਰਿਕ੍ਤਂ ਸਕਲਵਸ੍ਤੁਭਿਃ । ਤਦਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਕਾਸ਼ਂ ਜਗਦ੍ ਆਯਾਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਮ੍
ਫੇਰ, ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਖਾਲੀਪਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਕੁਝ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਪੁਨਃ ਕਤਿਪਯਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਸ੍ ਸਮਰਸਾਸ਼ਯਃ । ਜੀਵਿਤਂ ਜੀਰ੍ਣਯਾ ਤਨ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਲੀਯਤੇ
ਫੇਰ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਖ ਚੱਖ ਕੇ, ਜਦ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਜਿਵੇਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਵੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਕਾਲੇਨ ਤਥੈਵ ਜਗਤਾਂ ਗਣਮ੍ । ਮਨਸ੍ ਤਨੋਤਿ ਵੈ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਨਗਰਂ ਯਥਾ
ਫੇਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮਨ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਾਂਧਰਵ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਪੁਨਸ੍ ਸਰ੍ਗਸਮਾਰਮ੍ਭਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਲਯਸਮ੍ਭਵਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਨਰ੍ ਇਦਂ ਰਾਮ ਚਕ੍ਰਵਤ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਫੇਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫੇਰ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਮੁੜ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਮ੍ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾਮਾਯਾਡਮ੍ਬਰੇ ਦੀਰ੍ਘਸ਼ਮ੍ਬਰੇ । ਰਾਮ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਵਾ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਯਦ੍ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਲੜੀ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਝੂਠ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ?
ਦਾਸ਼ੂਰਾਖ੍ਯਾਯਿਕੇਵੇਯਂ ਰਾਮ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਿਕਾ । ਕਲ੍ਪਨਾਰਚਿਤਾਕਾਰਾ ਵਸ੍ਤੁਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਤੁ ਵਸ੍ਤੁਤਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਿਸੇ ਨੌਕਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹਦੇ ਰੂਪ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਾਲੀ ਹੈ।
ਅਵਿਰਲਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਤਤਂ ਵਿਕਲ੍ਪੈਰ੍ ਅਸਦੁਦਿਤਾਕृਤਿਭਿਰ੍ ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਕਲ੍ਪੈਃ । ਵਿਰਚਿਤਮ੍ ਅਸਤਾ ਤੁ ਯਨ੍ ਨ ਸਤ੍ ਤਜ੍ ਜਗਦ੍ ਇਹ ਤੇਨ ਵਿਮੂਢਤਾ ਕਿਮੁਤ੍ਥਾ
ਇਹ ਜਗਤ ਅਟੱਲ ਤੌਰ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਵਹਿਮਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਭਟਕਾ। ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਫਿਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਭਟਕਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ?
ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇषਬਹੁਲਾ ਭੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਹਤਾਸ਼ਯਾਃ । ਨਾਵੇਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਯਦਾ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਠਾਸ੍ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਚਾਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਚਲਾਕ ਲੋਕ ਵੀ ਸਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।
ਯੇ ਤੁ ਪਾਰਂ ਗਤਾ ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਨ ਵਸ਼ੀਕृਤਾਃ । ਤ ਏਤਾਂ ਜਾਗਤੀਂ ਮਾਯਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਰਬਿਲ੍ਵਵਤ੍
ਪਰ ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਹਥ ਵਿਚ ਫਲ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਨਨੁ ਤਾਂ ਜਾਗਤੀਂ ਮਾਯਾਂ ਜੀਵੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਚਾਰਵਾਨ੍ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਯੀਂ ਆਸ੍ਥਾਂ ਤ੍ਯਜਤ੍ਯ੍ ਅਹਿਰ੍ ਇਵ ਤ੍ਵਚਮ੍
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਇਸ ਸੰਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪਕੜ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਖਾਲ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਕ੍ਤਤਾਂ ਤਤੋ ऽਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ ਨਾਮ ਨ ਜਾਯਤੇ । ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ऽਪਿ ਸੁਚਿਰਂ ਤਿष੍ਠਦ੍ ਬੀਜਂ ਦਗ੍ਧਮ੍ ਇਵਾਗ੍ਨਿਨਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਛੋੜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਜੇਕਰ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਵੀ, ਉਹ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੜ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਪਰੀਤਾਯ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਵਾਦ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਿਨੇ । ਪ੍ਰਯਤਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਾਯ ਹਿਤਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਸ੍ ਤੁ ਨਾਤ੍ਮਨੇ
ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ, ਜੋ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਵਦ੍ ਅਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਮੀਹਿਤਮ੍ । ਮਾ ਸਮ੍ਪਾਦਯ ਦੁਃਖਾਯ ਭਵਾਤ੍ਮੈਕਪਰਾਯਣਃ
ਤੂੰ ਵੀ, ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਨਾ ਕਰ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਬਣਾਓ।
ਦਾਸ਼ੂਰਾਖ੍ਯਾਯਿਕੇਵੇਯਂ ਨਾਮ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਿਕਾ । ਕਲ੍ਪਨਾਰਚਿਤਾਕਾਰਾ ਵਸ੍ਤੁਸ਼ੂਨ੍ਯੇਤਿ ਕਿਂ ਪ੍ਰਭੋ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਦਾਸੂਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ?
ਜਗਨ੍ਮਾਯਾਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣਨਾਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਤਃ । ਦਾਸ਼ੂਰਾਖ੍ਯਾਯਿਕਾਂ ਰਾਮ ਵਰ੍ਣ੍ਯਮਾਨਾਂ ਮਯਾ ਸ਼ृਣੁ
ਹਣੀ, ਰਾਮਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦਾਸੂਰਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਸੁਧਾਪੀਠੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਕੁਸੁਮਦ੍ਰੁਮਃ । ਮਗਧਾ ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਞ੍ ਜਨਪਦੋ ਮਹਾਨ੍
ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਗਧਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਦਮ੍ਬਵਨਵਿਸ੍ਤਾਰੀ ਤਾਲਾਵਲਿਤਜਙ੍ਗਲਃ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਿਹਗਵ੍ਯੂਹਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਨੋਹਰਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਕਦੰਬ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਜੰਗਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਸਚਰਜ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਦਿੱਖ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।
ਸਸ੍ਯਸਙ੍ਕਟਸੀਮਾਨ੍ਤਃ ਪੁਰੋਪਵਨਮਣ੍ਡਿਤਃ । ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਕਲ੍ਹਾਰਪੂਰ੍ਣਸਰ੍ਵਸਰਿਤ੍ਤਟਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਹਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਕਮਲ, ਨੀਲੋਫਰ ਤੇ ਕਲਹਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਉਦ੍ਯਾਨਦੋਲਾਵਿਲਸਲ੍ਲਲਨਾਗੇਯਘੁਙ੍ਘੁਮੀ । ਨਿਸ਼ੋਪਭੁਕ੍ਤਕੁਸੁਮਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰਵਿਸ਼ਿਖਾਵਨਿਃ
ਉਦਿਆਨ ਵਿੱਚ ਝੂਲਿਆਂ 'ਤੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਚੰਦਨੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਖਿਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰਿਤਟੇ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਸਮਾਕੁਲੇ । ਕਦਲੀषਣ੍ਡਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰੇ ਨੀਪਗੁਲ੍ਮਵਿਰਾਜਿਤੇ
ਉਥੇ, ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਢਲਾਨ 'ਤੇ, ਕਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਛਾਂ ਸੀ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਦੀ ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਤੇ ਨੀਪਾ ਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਕੂਜਚ੍ਚਕੋਰਚਮਰੇ ਧ੍ਵਨਨ੍ਨਿਰ੍ਝਰਵਾਰਿਣਿ । ਫੁਲ੍ਲਚੂਤਲਤਾਜਾਲੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕਲਕੋਕਿਲੇ
ਜਿੱਥੇ ਚਕੋਰ ਪੰਛੀ ਬੂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਹਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਝਰਨਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਮ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਫੁੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕੋਕਿਲ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪੁਲਿਨ੍ਦਲੀਲਾਲੁਲਿਤੇ ਤਾਲਾਵृਤਨਭਸ੍ਤਲੇ । ਉਤ੍ਫੁਲ੍ਲਪਦ੍ਮਿਨੀਸ਼ਾਰੇ ਜੀਵਜੀਵਕਜੀਵਿਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਔਰਤਾਂ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਸਮਾਨ ਤਾਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਪੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜੀਆਂ ਕਮਲਣੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।
ਪੁष੍ਪੌਘਸ੍ਫੂਰ੍ਜਦਨਿਲੇ ਕੇਸਰਾਰੁਣਧੂਲਿਨਿ । ਕਾਰਣ੍ਡਵਕृਤਾਰਾਵੇ ਸਰਤ੍ਸਰਸਸਾਰਸੇ
ਉਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਉਡਦੀ ਹਵਾ ਕੇਸਰ ਵਾਲੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਝੀਲਾਂ 'ਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।