ਇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸਮ੍ਪੀਡ੍ਯ ਪਞ੍ਚਮਂ ਵਰ੍ਧਤੇ ਯਦਾ । ਤਦਾ ਤਜ੍ਜਤਯੈਵੇਸ਼ਃ ਕੁਰੁਤੇ ਜਾਗਤੀਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਤੱਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਜਦੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਸੁ ਵਾਯੌ ਵਾ ਸੁਸ੍ਫਾਰੇ ਵਾਪਿ ਤੇਜਸਿ । ਸ੍ਵਯਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪੁਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਕृਤਿਭਾਵਤਃ
ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ, ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਤੱਤ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਥ ਪੁਂਸੋ ਵਦਨਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਜ੍ ਜਾਯਤੇ ਪਦਾਤ੍ । ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਂਸਾਤ੍ ਪृष੍ਠਾਦ੍ ਵਾ ਕਦਾਚਿਲ੍ ਲੋਚਨਾਤ੍ ਕਰਾਤ੍
ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਕਦੇ ਪੈਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਮੋਢੇ ਜਾਂ ਪਿੱਠ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਅੱਖ ਜਾਂ ਹੱਥ ਤੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪੁਰੁषਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨਾਭੇਃ ਪਦ੍ਮਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਞ੍ਚਰਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਦ੍ਮਜੋ ऽਸੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਮਲ ਉਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਮਲ-ਜਨਮਿਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਯੇਯਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਮਿਥ੍ਯਾਰਚਿਤਚਕ੍ਰਿਕਾ । ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਰੁਚਿਰ੍ ਲੋਲਾ ਸਲਿਲਾਵृਤ੍ਤਿਸੁਨ੍ਦਰੀ
ਇਹ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਭਟਕਣਾ, ਝੂਠੀ ਬਣੀ ਚੱਕਰੀ; ਮਨ ਦੀ ਰਾਜਾਈ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਤੇ ਰੰਗੀਨ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੀ।
ਕਿਮ੍ ਇਵਾਸ੍ਯਾਂ ਵਦ ਜ੍ਞਪ੍ਤੌ ਕਥਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਹ ਨੋ । ਨ ਚੇਦ੍ ਬਾਲਮਨੋਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਪਰ੍ਯਨੁਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ, ਦੱਸੋ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਮਨਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਰਞ੍ਜਨਾਤ੍ । ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗਰ੍ਭਂ ਚ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਾਫ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ, ਸੁਣਹਿਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜਣਨੀ, ਆਪ ਹੀ ਇੱਕ ਅੰਡਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਏष ਪੁਰੁषੋ ਵੀਰ੍ਯਂ ਸृਜਤਿ ਵਾਰਿਣਿ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਪਦ੍ਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮ੍ ਅਥ ਵਾ ਮਹਤ੍
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਮਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਤੱਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸੌ । ਕਦਾਚਿਦ੍ ਵਰੁਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਵਾਯੁਰ੍ ਅਬ੍ਜਜਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵਰੁਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਹਵਾ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਿਹੀਨਾਸੁ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ਵ੍ ਇਹ ਸृष੍ਟਿषੁ । ਵਿਚਿਤ੍ਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਯੋ ਰਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਵਿਧਾ ਗਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਦਰੋਂ ਇਕਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਸृष੍ਟੇਸ੍ ਤੁ ਮਯੈਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਭਵਤੇ ਕਥਿਤੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਯੇਵਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਨਘ
ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਕਥਾ ਵੀ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
ਮਨੋਵਿਜृਮ੍ਭਣਮ੍ ਅਯਂ ਸਂਸਾਰ ਇਤਿ ਸਨ੍ਮਤੇ । ਸਮ੍ਬੋਧਨਾਯ ਭਵਤਸ੍ ਸृष੍ਟਿਕ੍ਰਮ ਉਦਾਹृਤਃ
ਮਨ ਦੀ ਇਹ ਫੈਲਾਵ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ 'ਸੰਸਾਰ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਜਾਗਣ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਤਾਸ੍ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀਪ੍ਰਭृਤਯੋ ਜਾਤਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਆਗਤਾਃ । ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਨਾਯੈष ਸृष੍ਟਿਕ੍ਰਮ ਉਦਾਹृਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਜਨਮਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੁਨਸ੍ ਸृष੍ਟਿਃ ਪੁਨਰ੍ ਨਾਸ਼ਃ ਪੁਨਰ੍ ਦੁਃਖਂ ਪੁਨਸ੍ ਸੁਖਮ੍ । ਪੁਨਰ੍ ਅਜ੍ਞਾਃ ਪੁਨਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਦृਸ਼ੌ ਪੁਨਃ
ਫਿਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਫਿਰ ਨਾਸ, ਫਿਰ ਦੁੱਖ, ਫਿਰ ਸੁਖ; ਫਿਰ ਅਗਿਆਨ, ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਫਿਰ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਃ ਪੁਨਸ੍ ਸृष੍ਟਿਕਰਾਃ ਪੀਤਸ੍ਨੇਹਦਸ਼ਾਭृਤਃ । ਦੀਪਾ ਇਵ ਕृਤਾਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੁਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਹੋਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਵਿਨਾਸ਼ੇ ਚ ਦੀਪਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਮ੍ ਅਪਿ । ਕਾਲੇਨਾਧਿਕਤਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਸ਼ੇ ਭੇਦੋ ਨ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਸਰੀਰਾਂ, ਦੀਵਿਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਨਾਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਪੁਨਃ ਕृਤਂ ਪੁਨਸ੍ ਤ੍ਰੇਤਾ ਪੁਨਸ਼੍ ਚ ਦ੍ਵਾਪਰਃ ਕਲਿਃ । ਪੁਨਰ੍ ਆਵਰ੍ਤਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਚਕ੍ਰਾਵਰ੍ਤੇਹਯਾ ਜਗਤ੍
ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ, ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ, ਫਿਰ ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੁਬਾਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਰਮ੍ਭਾਃ ਪੁਨਃ ਕਲ੍ਪਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਕਾਰ੍ਯਦਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਅਹਰ੍ ਯਥਾ
ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਮੁੜ ਮੁੜ, ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਮੁੜ ਮੁੜ, ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਸਵੇਰ ਨਵੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ।
ਲੋਕਾਲੋਕਕਲਾਕਾਲਕਲਨਾਕਲਿਤਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਲੋਕ, ਅਲੋਕ, ਸਮਾਂ, ਅਸਮਾਂ, ਗਿਣੇ ਜਾਂ ਨਾ ਗਿਣੇ ਵਕਫੇ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਅਨਾਹਤੇ ਪ੍ਰਤਪ੍ਤੇ ऽਯਃਪਿਣ੍ਡੇ ऽਨਲਕਣਾ ਇਵ । ਇਮੇ ਭਾਵਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੇ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਤਪਦੇ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਕਣ ਹੋਣ, ਐਸਾ ਹੀ ਇਹ ਭਾਵ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਇਦਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਂ ਵृਕ੍ਸ਼ ਇਵਾਰ੍ਤਵਮ੍
ਕਦੇ ਇਹ ਅਪਰੇਗਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਪਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ।
ਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਏਵ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਦੈਵੇਦृਸ਼ਾਕृਤਿਃ । ਯਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਾਯਤੇ ਸਰ੍ਗੋ ਦ੍ਵੀਨ੍ਦੁਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਲੋਚਨਾਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਰੂਪ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਤੋਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਤਾਸ੍ ਸृष੍ਟਿਦृष੍ਟਯਃ । ਤਤ੍ਸ੍ਥਾ ਏਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਤਤ੍ਸ੍ਥਾਭਾਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ ਇਵ ਮਰੀਚਯਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਲੱਗਣ, ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ।
ਨ ਕਦਾਚਨ ਸਂਸਾਰਃ ਕਿਲਾਯਂ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਾਵ੍ ਅਸਂਸਾਰਸ਼ਕ੍ਤਿਤਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਤਃ
ਇਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਨ ਚੈਵੇਦਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਤੁ ਸਾਧੋ ਜਗਦ੍ ਅਨੀਦृਸ਼ਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੌ ਹਿ ਸਂਸਾਰਸ਼ਕ੍ਤਿਤਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਤਃ
ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਇਹ ਜਗਤ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਵਧਿਂ ਕਾਲਮ੍ ਅਸਂਸਾਰਿਤਯੇਦ੍ਧਯਾ । ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਸਂਸਾਰ ਇਦਾਨੀਮ੍ ਇਤਿ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਡੇ ਕਲਪ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਮਝ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸੰਸਾਰ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਜ੍ਞਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਤਿ ਮਹਾਮਤੇ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤ ਏਵ ਨਃ
ਜਾਣਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗੈਰ-ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਂਸਾਰਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨਾਰਤਮ੍ । ਨਿਤ੍ਯਾ ਸਂਸਾਰਮਾਯੇਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯੈਵੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਪਰ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਮਾਇਆ ਸਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ।
ਪੁਨਃ ਪੁਨਸ਼੍ ਚ ਭਾਵਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਨੀਦृਸ਼ਮ੍ । ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਨ ਮृषਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ
ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੋਚਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਜਗਤ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਜਗਤ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ।
ਅਨਾਰਤਂ ਪਤਦ੍ਭੂਤਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਨਸ਼੍ਵਰੀਃ । ਵਿਨਾਸ਼ੀਦਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਕਿਂ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵੇਲੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ?