ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਸਰ੍ਵੇਹਿਤਤ੍ਯਾਗੀ ਦੂਰਾਲੋਕਿਤਵਾਞ੍ਛਨਃ । ਪਰਾਂ ਸ਼ੀਤਲਤਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਦਾਯ ਵਿਹਰਾਨਘ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ, ਸਾਰੇ ਸਵਾਰਥ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਵਧੀਆ ਠੰਡਕ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਇਤ੍ਥਂ ਗਿਰਾ ਵਿਮਲਯਾ ਵਿਮਲਾਸ਼ਯਸ੍ਯ ਰਾਮੋ ਮੁਨੇਸ੍ ਸ ਪਰਿਮृष੍ਟ ਇਵਾਬਭਾਸੇ । ਜ੍ਞਾਨਾਮृਤੇਨ ਮਧੁਰੇਣ ਵਿਰਾਜਤਾਨ੍ਤਃ ਪੂਰ੍ਣਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕ ਇਵ ਸ਼ੀਤਲਤਾਂ ਜਗਾਮ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਐਸਾ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਕ ਪਾ ਲੀ।
ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਵੇਦਵੇਦਾਨ੍ਤਪਾਰਗ । ਆਸ਼੍ਵਸ੍ਤ ਇਵ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਭਿਰ੍ ਭਵਦੁਕ੍ਤਿਭਿਃ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਵੇਦ ਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੋਸਾ ਪਾ ਕੇ ਖੜਾ ਹਾਂ।
ਉਦਾਰਾਣਿ ਵਿਰਕ੍ਤਾਨਿ ਪੇਸ਼ਲਾਨ੍ਯ੍ ਉਚਿਤਾਨਿ ਚ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਨ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਵਚਾਂਸਿ ਵਦਤਸ੍ ਤਵ
ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਚੀ, ਵੈਰਾਗੀ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਠੀਕ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜਾਤ੍ਯਾ ਰਾਜਸਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕ੍ਯਾਃ ਕਥਨਾਵਸਰਾਨ੍ਤਰੇ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਭਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭਗਵਨ੍ ਪਦ੍ਮਜਨ੍ਮਨਃ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੈਦਾਈਸ਼ ਰਾਜਸੀ ਤੇ ਸਾਤਵਿਕ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰਾਯਂ ਮਮ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ ਹृਦਿ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼ਯਵਿਚ੍ਛੇਦਕਾਰਿਨ੍ਨ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤਾਮ੍
ਇਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਹਰ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਬ੍ਜਾਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਃ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਣ੍ਡਾਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਜ੍ ਜਲਾਤ੍ । ਚਿਤ੍ਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਕਥਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਕਮਲਜਨ੍ਮਨਃ
ਕਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ—ਕਮਲ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਦੀ ਅਜੀਬ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ?
ਬਹੂਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਣਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਨਾਰਾਯਣਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਮਤੀਤਾਨਿ ਰਾਘਵ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਯੁਗ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ, ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਅਦ੍ਯਾਨ੍ਯੇषੁ ਵਿਚਿਤ੍ਰੇषੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇषੁ ਚ ਭੂਰਿषੁ । ਨਾਨਾਚਾਰਵਿਹਾਰਾਣਿ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਅੱਜ ਵੀ, ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਅਜੀਬ ਤੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਰਸ-ਰੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਮ੍ ਅਨਨ੍ਤੇषੁ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਭਵੇषੁ ਚ । ਜਗਤ੍ਸੁ ਪ੍ਰੋਦ੍ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਹੂਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਇਕੋ ਸਮੇਂ, ਅਨੰਤ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ।
ਤੇषਾਮ੍ ਅਬ੍ਜੋਦ੍ਭਵਾਦੀਨਾਂ ਤੇष੍ਵ੍ ਅਣ੍ਡੇषੁ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਯੋ ਮਹਾਬਾਹੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਃ ਕਥਿਤਾ ਦਿਵਿ
ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਅੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਤਪਤੀਆਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸृष੍ਟਯਸ਼੍ ਸ਼ਾਰ੍ਵ੍ਯਃ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪਦ੍ਮਜੋਦ੍ਭਵਾਃ । ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਵੈष੍ਣਵ੍ਯਃ ਕਦਾਚਿਨ੍ ਮੁਨਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾਃ
ਕਦੇ ਰਚਨਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਤੋਂ, ਤੇ ਕਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਬ੍ਜਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਲਿਲੋਦ੍ਭਵਃ । ਅਣ੍ਡੋਦ੍ਭਵਃ ਕਦਾਚਿਚ੍ ਚ ਕਦਾਚਿਜ੍ ਜਾਯਤੇ ऽਮ੍ਬਰਾਤ੍
ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਤੇ ਕਦੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ऽਰ੍ਕਃ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਵਾਸਵਃ । ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਃ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਏਵ ਹਿ
ਕਈ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸੂਰਜ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ।
ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਦ੍ ਭੂਰ੍ ਅਭੂਤ੍ ਸृष੍ਟੌ ਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰਤਰੁਸਙ੍ਕਟਾ । ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਨ੍ ਨਰਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰਾ ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਦ੍ ਭੂਧਰਾਵृਤਾ
ਕਿਸੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਘਣੇ, ਅਟੱਲ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਭੂਰ੍ ਅਭੂਨ੍ ਮृਣ੍ਮਯੀ ਕਾਚਿਤ੍ ਕਾਚਿਦ੍ ਆਸੀਦ੍ ਦृषਨ੍ਮਯੀ । ਆਸੀਦ੍ ਧੇਮਮਯੀ ਕਾਚਿਤ੍ ਕਾਚਿਨ੍ ਮਾਂਸਮਯੀ ਤਥਾ
ਕਿਸੇ ਧਰਤੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਪੱਥਰ ਦੀ, ਕਿਸੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਮਾਸ ਦੀ ਵੀ।
ਇਹੈਵ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਤਾਨਿ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਥਾਨ੍ਯਥਾ । ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯੈਕੈਕਲੋਕਾਨਿ ਨਿਰ੍ਵੇਧਾਂਸ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍
ਇਥੇ ਹੀ ਕੁਝ ਜਗਤ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ; ਕੁਝ ਜਗਤ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ।
ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮਹਾਮ੍ਬਰੇ । ਅਮ੍ਭੋਧਿਵੀਚਿਵ੍ਰਜਵਨ੍ ਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਹਕੀਕਤ ਵਾਲੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਜਗਤ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਭਰਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਤਰਙ੍ਗਾ ਜਲਧੌ ਮृਗਤृष੍ਣਾ ਮਰੌ ਯਥਾ । ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਯਥਾ ਚੂਤੇ ਤਥਾ ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰਿਯਃ ਪਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ, ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਾਂ ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਫੁੱਲ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਇਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਾਂ ਹਨ।
ਭਾਨੋਰ੍ ਗਣਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਰਸ਼੍ਮਿषੁ ਤ੍ਰਸਰੇਣਵਃ । ਆਲੋਲਵਪੁषੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਨ ਜਗਤਾਂ ਗਣਾਃ
ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਗਿਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਯਥਾ ਮषਕਜਾਲਾਨਿ ਵਰ੍षਾਸ੍ਵ੍ ਇਕ੍ਸ਼ੁਵਨਾਲਿषੁ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਥੇਮਾ ਲੋਕਸृष੍ਟਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਗੰਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਭਰਦੇ ਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯਤੇ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਲਾਤ੍ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਚਾਗਤਾਃ । ਨਿਤ੍ਯਾਗਮਾਪਾਯਪਰਾ ਏਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰਾਃ
ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਅਨਾਦਿਮਤ੍ਯੋ ऽਵਿਰਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਤਰਙ੍ਗਵਤ੍ । ਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਿਲਾਭੂਵਂਸ੍ ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਵਤਰਂ ਤਥਾ
ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਰੁਕਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਠਦੀਆਂ ਤੇ ਮਿੱਟਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਸੁਰਾਸੁਰਨਰਾਦਿਕਾਃ । ਸਰਿਤ੍ਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗ੍ਯੈਤਾਸ੍ ਸਮਸ੍ਤਾ ਭੂਤਜਾਤਯਃ
ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਪ-ਬਦਲੀਆਂ; ਇਹ ਸਭ ਜੀਵ ਜਾਤੀਆਂ ਇੰਝ ਹੀ ਹਨ।
ਯਥੇਦਮ੍ ਅਣ੍ਡਂ ਵੈਰਿਞ੍ਚਂ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਨਾਲਿਕਾ ਵਤ੍ਸਰੇष੍ਵ੍ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅੰਡਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਲੀਆਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯਾਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ਼ਰੀਰਕਾਃ । ਪਾਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਿਤਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦੇ
ਹੋਰ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਦਰ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਹ੍ਵ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਪੁਰਸ੍ਤਾਚ੍ ਚ ਵਿਨਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਗਿਰਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਭਰਨਗੀਆਂ, ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਿਟ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਬੋਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਘਟਾ ਇਵ ਮृਦੋ ਰਾਸ਼ਾਵ੍ ਅਙ੍ਕੁਰੇ ਪਲ੍ਲਵਾ ਇਵ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਭਰਨਗੀਆਂ ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚੋਂ ਘੜੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਅੰਕੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਾਵਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਜਲਧੌ ਯਥਾ ਜਲਰਯੋਰ੍ਮਯਃ । ਯਾਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੇ ਤਥਾ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹੋਣ ਤਕ ਲਹਿਰਾਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਦ ਤਕ ਚਿੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤਦ ਤਕ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਸ੍ਫਾਰਾਕਾਰਵਿਕਾਰਾਢ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਉਨ੍ਮਜ੍ਜਨ੍ਤ੍ਯੋ ਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤ੍ਯੋ ਨ ਸਤ੍ਯਾ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਚ੍ਛ੍ਰਿਯਃ
ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤੇ ਰੰਗੀਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਕਦੇ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ।