ਅਸਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਭੋਗਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਪਞ੍ਜਰਮ੍ । ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਹृਦਯੇ ਨਗਰਂ ਯਥਾ
ਇਹ ਆਨੰਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਪਿੰਜਰਾ ਹੈ, ਮਨ ਤੇ ਸੋਚ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ।
ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤੇਚ੍ਛਯੋਦੇਤਿ ਲੀਯਤੇ ਚ ਤਦਿਚ੍ਛਯਾ । ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਫਾਰਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਂ ਯਥਾ
ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਝੂਠਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਸ਼ਹਿਰ।
ਰਾਮ ਨष੍ਟੇ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਯੁਕ੍ਤੇ ऽਪਿ ਚ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਨਹੀਂ।
ਮਨਃਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤੇ ਭਗ੍ਨੇ ਹृਦਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਪਤ੍ਤਨੇ । ਵृਦ੍ਧਿਂ ਵੋਪਗਤੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਂ ਵृਦ੍ਧਂ ਕਸ੍ਯ ਕਿਂ ਕ੍ਸ਼ਤਂ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਬਣਾਏ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਵਧ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜਾ ਵਧਿਆ, ਕਿਸ ਲਈ, ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ?
ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥੇਨ ਯਥੋਦੇਤਿ ਬਾਲਾਨਾਂ ਹृਦਿ ਪਤ੍ਤਨਮ੍ । ਮਨਸਾ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਰਤਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ ਨष੍ਟਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਜਲੇ ਯਥਾ । ਭ੍ਰष੍ਟੇ ਨष੍ਟੇ ਤਥੈਵਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਂਸਾਰੇ ਵਿਭਵੋਤ੍ਥਿਤੇ
ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਭੁਲੇਖੇ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆਚਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਜਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ।
ਯਦ੍ ਅਸਤ੍ ਤਦ੍ ਅਸਤ੍ ਸ੍ਯਾਚ੍ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਕਿਂ ਕਸ੍ਯ ਕਿਲ ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍ । ਅਤੋ ਹਰ੍षਵਿषਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸਾਰੋ ਨਾਮ ਨਾਸ੍ਪਦਮ੍
ਜੇ ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਦਾ ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਸਲ ਅਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਯਦ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਂ ਨਾਮ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਨਾਸ਼ਾਭਾਵੇ ਹਿ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਕਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਮਹਾਮਤੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਗੁਆਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਗੁਆਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਬੁਧੀਮਾਨ ਜੀ, ਦੁੱਖ ਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਸਦ੍ ਏਵ ਵਾ ਯਦ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਕਿਂ ਨਾਮ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਕਿਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਗੁਆਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸਤ੍ਯਭੂਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੈਕਾਨ੍ਤਕਾਰਿਣਿ । ਸਂਸਾਰੇ ਕਿਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਯਦ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਤੁ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਚਾਹਣ ਜਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਭੂਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮਯੇ ऽਪਿ ਚ । ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇ ਹੇਯਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਃ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤੁ ਯਤ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਟਾਲਣ?
ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ ਵਾ ਜਗਜ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤੇਨਾਸੌ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਃ । ਅਗਮ੍ਯ ਏਵ ਮੂਰ੍ਖਸ੍ ਤੁ ਤृਤੀਯਾਂਸ਼ੇਨ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਾਹੇ ਝੂਠਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੱਚਾ, ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਅਧੂਰੀ ਸਮਝ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਆਦਾਵ੍ ਅਨ੍ਤੇ ऽਪਿ ਯਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ऽਪਿ ਸਨ੍ ਨ ਤਤ੍ । ਯੋ ऽਭਿਵਾਞ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਰਾਮ ਤਸ੍ਯਾਸਤ੍ਤੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਨਾ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਆਦਾਵ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਚ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਸਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਸਦ੍ ਏਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਭੂਤਂ ਤੋਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੋਮਲਤਾਦਿਕਮ੍ । ਬਾਲਾ ਏਵਾਭਿਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਨੋਮੋਹਾਯ ਨੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬੱਚੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਾਲੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਬਾਲੋ ਹਿ ਵਿਤਤਾਕਾਰੈਰ੍ ਵਸ੍ਤੁਰਿਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਯੋਜਨੈਃ । ਸਨ੍ਤੋषਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਯ ਦੁਃਖਾਯ ਨ ਸੁਖਾਯ ਤੁ
ਬੱਚਾ ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਾ ਭਵ ਬਾਲਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਰਾਮ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨ । ਅਨਿਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਇਹਾਲੋਕ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯ ਸੁਸ੍ਥਿਰਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਹੋ। ਇਥੇ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਢਿੱਲੀ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ।
ਅਸਦ੍ ਇਦਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਮਯਾ ਸਮੇਤਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਵਿਗਣਯ੍ਯ ਵਿषਾਦਿਤਾਸ੍ਤੁ ਮਾ ਤੇ । ਸਦ੍ ਇਹ ਹਿ ਸਕਲਂ ਮਯਾ ਸਮੇਤਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਚ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਵਿषਾਦਿਤਾਸ੍ਤੁ ਮਾ ਤੇ
‘ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹਾਂ’ ਸੋਚ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਆਵੇ। ‘ਇਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹਾਂ’ ਸੋਚ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਆਵੇ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮੁਨੌ ਦਿਵਸੋ ਜਗਾਮ ਸਾਯਨ੍ਤਨਾਯ ਵਿਧਯੇ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਇਨੋ ਜਗਾਮ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਭਾ ਕृਤਨਮਸ੍ਕਰਣਾ ਜਗਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਵਿਕਰੈਸ਼੍ ਚ ਸਹਾਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਆਉਣ ਲਈ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ ਗਈ, ਸਭਾ ਵਿਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲੀ ਗਈ।
ਨष੍ਟੇ ਧਨੇ ऽਥ ਦਾਰਾਦੌ ਸ਼ੋਕਸ੍ਯਾਵਸਰੋ ऽਤ੍ਰ ਕਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲੇ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਦृष੍ਟੇ ਨष੍ਟੇ ਕਾ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਜਦੋਂ ਧਨ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਖੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਜੇ ਇੰਦ੍ਰਜਾਲ ਵਾਂਗ ਇਕ ਛਣਕ ਲਈ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਰੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਸ੍ਯਾਰ੍ਧੇ ਭੂषਿਤੇ ਦੂषਿਤੇ ऽਥ ਵਾ । ਅਵਿਦ੍ਯਾਂਸ਼ੇ ਸੁਤਾਦੌ ਵਾ ਕਃ ਕ੍ਰਮਸ੍ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਃ
ਚਾਹੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿਸਾ ਸੋਹਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦੀ ਲੜੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਧਨੇ ऽਥ ਦਾਰਾਦੌ ਹਰ੍षਸ੍ਯਾਵਸਰੋ ਹਿ ਕਃ । ਵृਦ੍ਧਾਯਾਂ ਮृਗਤृष੍ਣਾਯਾਂ ਕਿਮ੍ ਆਨਨ੍ਦੋ ਜਲਾਰ੍ਥਿਨਃ
ਜਦੋਂ ਧਨ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਮੌਕਾ ਹੈ? ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪਿਆਸੇ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
ਧਨਦਾਰੇषੁ ਵृਦ੍ਧੇषੁ ਦੁਃਖਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਤੁष੍ਟਤਾ । ਵृਦ੍ਧਾਯਾਂ ਮੋਹਮਾਯਾਯਾਂ ਕਸ੍ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਵਾਨ੍ ਇਹ
ਜਦੋਂ ਧਨ ਤੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਮੋਹ ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਆਸਰਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ਯੈਰ੍ ਏਵ ਜਾਯਤੇ ਰਾਗੋ ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਯਾਧਿਕਤਾਂ ਗਤੈਃ । ਤੈਰ੍ ਏਵ ਭੋਗੈਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਰਾਗ ਉਪਜਾਯਤੇ
ਜਿਹੜੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਲਗਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਸਮਝਦਾਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਭੋਗਣ ਨਾਲ ਵਿਅਰਾਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ਿਨੋ ਮੂਢਾ ਭੋਗੈਰ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਤੁष੍ਟਤਾਮ੍ । ਪਾਰਾਵਲੋਕਿਨਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਤੈਰ੍ ਵਿਰਾਗਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਾਧਵਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਭੋਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਭਲੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੋਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਰਾਗ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਤੋ ਰਾਘਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਸਂਸृਤੇਃ । ਨष੍ਟਂ ਨष੍ਟਮ੍ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਉਪਾਹਰ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ, ਜਦ ਤੂੰ ਅਸਲ ਸੱਚ ਜਾਣ ਲੈ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਆਚਾ ਹੀ ਸਮਝ, ਤੇ ਜੋ ਮਿਲ ਗਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੀ ਮੰਨ ਲੈ।
ਅਨਾਗਤਾਨਾਂ ਭੋਗਾਨਾਮ੍ ਅਵਾਞ੍ਛਨਮ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ । ਆਗਤਾਨਾਂ ਚ ਸਮ੍ਭੋਗ ਇਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਸਿਆਣੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁਖਾਂ ਲਈ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਸੁਖ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਛਨ੍ਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤਤਾਯਿਨਿ । ਤਥਾ ਵਿਹਰ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਯਥਾ ਨਾਯਾਸਿ ਮੂਢਤਾਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵੈਰੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਸਮਝ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵੇਂ।
ਸਂਸਾਰਾਡਮ੍ਬਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਰਚਿਤੇ ਕ੍ਰਮੇ । ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਮਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਹਤਾਸ੍ ਤੇ ਕੁਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਰਚਨ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਹੀ ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਉਹ ਗਲਤ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਯਯਾ ਕਯਾਚਿਦ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੇਹ ਯਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਗਤਾਰਤਿਃ । ਪਰਿਮਜ੍ਜਤਿ ਤਸ੍ਯਾਚ੍ਛਾ ਨ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਮਤਿਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।