ਅਯਂ ਗਿਰਿਰ੍ ਅਯਂ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਡਮ੍ਬਰਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਮਨਸੋ ਭਾਵਨਾਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਦ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਹ ਪਹਾੜ, ਇਹ ਦਰੱਖਤ—ਇਹ ਸਭ ਦਿਖਾਵਾ ਮਨ ਦੇ ਭੁਲਾਵੇ ਹਨ; ਮਨ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ ਝੂਠਾ ਵੀ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਚਤੁਰਾਰਮ੍ਭਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤੁਚ੍ਛਮ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍ । ਸਕਾਮਤृष੍ਣਾਮਨਨਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਦ੍ ਰਾਮ ਭਾਵਯ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ; ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿਆਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮਾ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚਾਰ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਮਹਾਰਮ੍ਭੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਏਵ ਨ ਵਸ੍ਤੁਸਤ੍ । ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਤਥੈਵੇਦਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚਿਤ੍ਤੋਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਭਟਕਣਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਗੱਲ ਸਮਝ।
ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨਮਹਾਭੋਗਂ ਗृਹ੍ਯਮਾਣਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਕਮ੍ । ਕੋਸ਼ਮ੍ ਆਸ਼ਾਭੁਜਙ੍ਗੀਨਾਂ ਸਂਸਾਰਾਡਮ੍ਬਰਂ ਤ੍ਯਜ
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਡੀ ਮੌਜ-ਮਸਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਫੜਨ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਧੰਧਾ ਛੱਡ ਦੇ।
ਅਸਦ੍ ਏਤਦ੍ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰ ਭਾਵਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯ । ਅਨੁਧਾਵਤਿ ਕਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮृਗਤृष੍ਣਿਕਾਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਨਕਲੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ; ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ, ਜਦ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਦੌੜਦਾ?
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਤ੍ਥਰੂਪਾਢ੍ਯਾਂ ਮਨੋਰਥਮਯੀਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍ । ਯੋ ऽਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਦੁਃਖਸ੍ਯੈਵ ਸ ਭਾਜਨਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਹਿਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਸ੍ਤੁਨ੍ਯ੍ ਅਸਤਿ ਲੋਕੋ ऽਯਂ ਯਾਤੁ ਕਾਮਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਿ । ਯਸ੍ ਤੁ ਵਸ੍ਤੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਤੁ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ, ਝੂਠ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਸਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਝੂਠ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਵ੍ਯਾਮੋਹ ਏਵੇਦਂ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਮ੍ ਅਹਿਭਯਂ ਯਥਾ । ਭਾਵਨਾਮਾਤ੍ਰਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਚ੍ ਚਿਰਮ੍ ਆਵਰ੍ਤਤੇ ਜਗਤ੍
ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਦਭ੍ਯੁਦਿਤੈਰ੍ ਭਾਵੈਰ੍ ਜਲਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਚਞ੍ਚਲੈਃ । ਵਞ੍ਚ੍ਯਤੇ ਬਾਲ ਏਵੇਹ ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਭਵਾਦृਸ਼ਃ
ਇਥੇ, ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹਾਲਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਦੀ ਥਰਥਰਾਹਟ, ਸਿਰਫ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹੀ ਠੱਗ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ, ਠੱਗਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਯ ਇਮਂ ਗੁਣਸਙ੍ਘਾਤਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਸੁਖਮ੍ ਈਹਤੇ । ਪ੍ਰਮਾਰ੍ष੍ਟਿ ਸ ਜਡੋ ਜਾਡ੍ਯਂ ਵਹ੍ਨਾਵ੍ ਅਪ੍ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਿਤੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਸੁਖ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੰਦੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਅਸਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਭੋਗਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਪਞ੍ਜਰਮ੍ । ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਹृਦਯੇ ਨਗਰਂ ਯਥਾ
ਇਹ ਆਨੰਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਪਿੰਜਰਾ ਹੈ, ਮਨ ਤੇ ਸੋਚ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ।
ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤੇਚ੍ਛਯੋਦੇਤਿ ਲੀਯਤੇ ਚ ਤਦਿਚ੍ਛਯਾ । ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਫਾਰਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਂ ਯਥਾ
ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਝੂਠਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਸ਼ਹਿਰ।
ਰਾਮ ਨष੍ਟੇ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਯੁਕ੍ਤੇ ऽਪਿ ਚ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਨਹੀਂ।
ਮਨਃਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤੇ ਭਗ੍ਨੇ ਹृਦਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਪਤ੍ਤਨੇ । ਵृਦ੍ਧਿਂ ਵੋਪਗਤੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਂ ਵृਦ੍ਧਂ ਕਸ੍ਯ ਕਿਂ ਕ੍ਸ਼ਤਂ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਬਣਾਏ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਵਧ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜਾ ਵਧਿਆ, ਕਿਸ ਲਈ, ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ?
ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥੇਨ ਯਥੋਦੇਤਿ ਬਾਲਾਨਾਂ ਹृਦਿ ਪਤ੍ਤਨਮ੍ । ਮਨਸਾ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਰਤਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ ਨष੍ਟਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਜਲੇ ਯਥਾ । ਭ੍ਰष੍ਟੇ ਨष੍ਟੇ ਤਥੈਵਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਂਸਾਰੇ ਵਿਭਵੋਤ੍ਥਿਤੇ
ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਭੁਲੇਖੇ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆਚਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਜਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ।
ਯਦ੍ ਅਸਤ੍ ਤਦ੍ ਅਸਤ੍ ਸ੍ਯਾਚ੍ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਕਿਂ ਕਸ੍ਯ ਕਿਲ ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍ । ਅਤੋ ਹਰ੍षਵਿषਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸਾਰੋ ਨਾਮ ਨਾਸ੍ਪਦਮ੍
ਜੇ ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਦਾ ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਸਲ ਅਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਯਦ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਂ ਨਾਮ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਨਾਸ਼ਾਭਾਵੇ ਹਿ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਕਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਮਹਾਮਤੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਗੁਆਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਗੁਆਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਬੁਧੀਮਾਨ ਜੀ, ਦੁੱਖ ਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਸਦ੍ ਏਵ ਵਾ ਯਦ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਕਿਂ ਨਾਮ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਕਿਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਗੁਆਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸਤ੍ਯਭੂਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੈਕਾਨ੍ਤਕਾਰਿਣਿ । ਸਂਸਾਰੇ ਕਿਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਯਦ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਤੁ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਚਾਹਣ ਜਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਭੂਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮਯੇ ऽਪਿ ਚ । ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇ ਹੇਯਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਃ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤੁ ਯਤ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਟਾਲਣ?
ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ ਵਾ ਜਗਜ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤੇਨਾਸੌ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਃ । ਅਗਮ੍ਯ ਏਵ ਮੂਰ੍ਖਸ੍ ਤੁ ਤृਤੀਯਾਂਸ਼ੇਨ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਾਹੇ ਝੂਠਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੱਚਾ, ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਅਧੂਰੀ ਸਮਝ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਆਦਾਵ੍ ਅਨ੍ਤੇ ऽਪਿ ਯਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ऽਪਿ ਸਨ੍ ਨ ਤਤ੍ । ਯੋ ऽਭਿਵਾਞ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਰਾਮ ਤਸ੍ਯਾਸਤ੍ਤੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਨਾ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਆਦਾਵ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਚ ਯਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਸਦ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਸਦ੍ ਏਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਭੂਤਂ ਤੋਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੋਮਲਤਾਦਿਕਮ੍ । ਬਾਲਾ ਏਵਾਭਿਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਨੋਮੋਹਾਯ ਨੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬੱਚੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਾਲੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਬਾਲੋ ਹਿ ਵਿਤਤਾਕਾਰੈਰ੍ ਵਸ੍ਤੁਰਿਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਯੋਜਨੈਃ । ਸਨ੍ਤੋषਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਯ ਦੁਃਖਾਯ ਨ ਸੁਖਾਯ ਤੁ
ਬੱਚਾ ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਾ ਭਵ ਬਾਲਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਰਾਮ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨ । ਅਨਿਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਇਹਾਲੋਕ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯ ਸੁਸ੍ਥਿਰਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਹੋ। ਇਥੇ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਢਿੱਲੀ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ।
ਅਸਦ੍ ਇਦਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਮਯਾ ਸਮੇਤਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਵਿਗਣਯ੍ਯ ਵਿषਾਦਿਤਾਸ੍ਤੁ ਮਾ ਤੇ । ਸਦ੍ ਇਹ ਹਿ ਸਕਲਂ ਮਯਾ ਸਮੇਤਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਚ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਵਿषਾਦਿਤਾਸ੍ਤੁ ਮਾ ਤੇ
‘ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹਾਂ’ ਸੋਚ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਆਵੇ। ‘ਇਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹਾਂ’ ਸੋਚ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਆਵੇ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮੁਨੌ ਦਿਵਸੋ ਜਗਾਮ ਸਾਯਨ੍ਤਨਾਯ ਵਿਧਯੇ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਇਨੋ ਜਗਾਮ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਭਾ ਕृਤਨਮਸ੍ਕਰਣਾ ਜਗਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਵਿਕਰੈਸ਼੍ ਚ ਸਹਾਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਆਉਣ ਲਈ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ ਗਈ, ਸਭਾ ਵਿਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲੀ ਗਈ।
ਨष੍ਟੇ ਧਨੇ ऽਥ ਦਾਰਾਦੌ ਸ਼ੋਕਸ੍ਯਾਵਸਰੋ ऽਤ੍ਰ ਕਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲੇ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਦृष੍ਟੇ ਨष੍ਟੇ ਕਾ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਜਦੋਂ ਧਨ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਖੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਜੇ ਇੰਦ੍ਰਜਾਲ ਵਾਂਗ ਇਕ ਛਣਕ ਲਈ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਰੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।