ਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵ੍ ਏਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇਨਾਵृਤੌ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਮਹਾਰੂਪਵਤਾਪ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣਾ
ਇਸ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਸਮਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਏਤਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृष੍ਟਪੁਰੋਪਮਮ੍ । ਯਤ੍ਰੈਤਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕੇਵਲਂ ਵ੍ਯੋਮ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ।
ਅਭਿਤ੍ਤਿਰਾਗਰਚਨਮ੍ ਅਪਿ ਦृष੍ਟਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ । ਅਕृਤਂ ਕृਤਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚਿਤ੍ਰਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਕਮ੍
ਚੌਕਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਰਚਨਾ, ਜੇਕਰ ਵੇਖੀ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ।
ਮਨਸਾ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦੇਹਾਦਿਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍ । ਸਂਸृਤੌ ਕਾਰਣਂ ਚੈਤਚ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਆਲੋਕਨੇ ਯਥਾ
ਸਾਰੀ ਕੁਝ—ਸਰੀਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ—ਮਨ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਦੇਖਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਜਗਦ੍ ਘਟਾਵਟਪਟਕ੍ਰਮੈਃ । ਆਵਰ੍ਤਤੇ ਨ ਸਦ੍ਰੂਪਾਃ ਪृਥਕ੍ ਕੁਡ੍ਯਾਦਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਘੜੇ, ਝੁੱਗੀਆਂ ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਚੌਕ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮਨਸੇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਨਿਵਾਸਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਕ੍ਰਿਮਿਣਾ ਕੋਸ਼ਕਾਰੇਣ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਕੋਸ਼ ਇਵ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ ਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੋਛ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਨ੍ ਨਾਮ ਚੇਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਨ੍ਥਰਮ੍ । ਨ ਕਰੋਤਿ ਨ ਚਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦੁਰ੍ਗਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਦੁष੍ਕਰਮ੍
ਮਨ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਹੌਲੇ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਪਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—even ਜੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਵੇ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੌ ਪਰੇ ਦੇਵੇ ਕਾ ਨਾਮ ਨਨੁ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਨ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਵ੍ਰਿਯਤੇ ਯਾਭਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮਨੋਗੁਹਾ
ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਹਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਫਾ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤਾਸਤ੍ਤੇ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਹਿ । ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਮ੍ਭਵਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੌ ਵਿਭੌ ਸਤਿ
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ, ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਦਾ ਹੀ ਉਸ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯ ਭਾਵਨਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਨਸਾ ਪਾਦ੍ਮਜਂ ਵਪੁਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍ਕਲਨਂ ਰਾਮ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਤਂ ਵਿਦੁਃ
ਵੇਖੋ, ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸਰੀਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਹਰ ਰੂਪ, ਹਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਃ ਕृਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਗੇ ਦੇਵਾਸੁਰਨਰਾਚਰਾਃ । ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਪਸ਼ਮਨੇ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਨੇਹਦੀਪਵਤ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਠੰਢੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਤੇਲ ਵਾਲੀ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ਸਦृਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਤ੍ਰਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍ । ਜਗਤ੍ ਪਸ਼੍ਯ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਸੁਦੀਰ੍ਘਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਵੱਡੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਵੇਖੋ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਫੈਲਾਓ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਜੋ ਉਠਿਆ ਹੈ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਇਹ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਪਾਰਮਾਰ੍ਥ੍ਯੇਨ ਸੁਮਤੇ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਇਆ ਹੈ।
ਨ ਵृਦ੍ਧਿਮ੍ ਏਤਿ ਨੋ ਨਾਸ਼ਂ ਯਤ੍ਰ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਰੇਖਾਤਰੁਵਨੇ ਤਤ੍ਰ ਕਸ੍ਯ ਨਾਮ ਚ ਖਣ੍ਡਨਾ
ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਵਧਦਾ ਜਾਂ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਕੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਾਈਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਹੋਵੇ।
ਭ੍ਰਮਭੂਤਂ ਸ੍ਵਕਾਯਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨਿਪੁਣਂ ਦृਸ਼ਾ । ਰਾਘਵਾਘਹਤਸ੍ਵਾਨ੍ਤਃ ਕਿਮ੍ ਅਜ੍ਞ ਇਵ ਭਾषਸੇ
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਹੈ, ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਰਾਘਵ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਅਜਾਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਮृਗਤृष੍ਣਾ ਯਥਾ ਤਾਪਾਨ੍ ਮਨਸੋ ऽਤਿਸ਼ਯਾਤ੍ ਤਥਾ । ਅਸਨ੍ਤ ਏਵ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਮੀ
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤਾਪ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਮਨੋਰਥਵਦ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾਃ । ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਮਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਰਰਾਸ਼ਯਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਦੋ ਚੰਦ ਦੀ ਭਟਕਾਵੇ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਝੂਠੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਨੌਯਾਯਿਨੋ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸ੍ਥਾਣੁਸ੍ਪਨ੍ਦਮਤਿਸ੍ ਤਥਾ । ਅਸਤ੍ਯੈਵੋਤ੍ਥਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਕਾਰਾਣਾਂ ਪਰਮ੍ਪਰਾ
ਜਿਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਖੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠੀ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮ੍ ਇਦਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਯਾਰਚਿਤਪਞ੍ਜਰਮ੍ । ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮਾਇਆ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਜਾਦੂਈ ਭੁਲਾਵਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਇਹ ਅਸਲ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਅਸਲ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਯਤਾਯਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਤਃ ਕੁਤਃ । ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਃ ਕੀਦृਸ਼ਃ ਕੋ ऽਸੌ ਕ੍ਵ ਚਾਸੌ ਪਰਿਤਿष੍ਠਤਿ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਅਯਂ ਗਿਰਿਰ੍ ਅਯਂ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਡਮ੍ਬਰਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਮਨਸੋ ਭਾਵਨਾਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਦ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਹ ਪਹਾੜ, ਇਹ ਦਰੱਖਤ—ਇਹ ਸਭ ਦਿਖਾਵਾ ਮਨ ਦੇ ਭੁਲਾਵੇ ਹਨ; ਮਨ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ ਝੂਠਾ ਵੀ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਚਤੁਰਾਰਮ੍ਭਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤੁਚ੍ਛਮ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍ । ਸਕਾਮਤृष੍ਣਾਮਨਨਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਦ੍ ਰਾਮ ਭਾਵਯ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ; ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿਆਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮਾ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚਾਰ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਮਹਾਰਮ੍ਭੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਏਵ ਨ ਵਸ੍ਤੁਸਤ੍ । ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਤਥੈਵੇਦਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚਿਤ੍ਤੋਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਭਟਕਣਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਗੱਲ ਸਮਝ।
ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨਮਹਾਭੋਗਂ ਗृਹ੍ਯਮਾਣਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਕਮ੍ । ਕੋਸ਼ਮ੍ ਆਸ਼ਾਭੁਜਙ੍ਗੀਨਾਂ ਸਂਸਾਰਾਡਮ੍ਬਰਂ ਤ੍ਯਜ
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਡੀ ਮੌਜ-ਮਸਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਫੜਨ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਧੰਧਾ ਛੱਡ ਦੇ।
ਅਸਦ੍ ਏਤਦ੍ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰ ਭਾਵਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯ । ਅਨੁਧਾਵਤਿ ਕਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮृਗਤृष੍ਣਿਕਾਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਨਕਲੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ; ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ, ਜਦ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਦੌੜਦਾ?
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਤ੍ਥਰੂਪਾਢ੍ਯਾਂ ਮਨੋਰਥਮਯੀਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍ । ਯੋ ऽਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਦੁਃਖਸ੍ਯੈਵ ਸ ਭਾਜਨਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਹਿਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਸ੍ਤੁਨ੍ਯ੍ ਅਸਤਿ ਲੋਕੋ ऽਯਂ ਯਾਤੁ ਕਾਮਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਿ । ਯਸ੍ ਤੁ ਵਸ੍ਤੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਤੁ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ, ਝੂਠ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਸਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਝੂਠ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਵ੍ਯਾਮੋਹ ਏਵੇਦਂ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਮ੍ ਅਹਿਭਯਂ ਯਥਾ । ਭਾਵਨਾਮਾਤ੍ਰਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਚ੍ ਚਿਰਮ੍ ਆਵਰ੍ਤਤੇ ਜਗਤ੍
ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਦਭ੍ਯੁਦਿਤੈਰ੍ ਭਾਵੈਰ੍ ਜਲਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਚਞ੍ਚਲੈਃ । ਵਞ੍ਚ੍ਯਤੇ ਬਾਲ ਏਵੇਹ ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਭਵਾਦृਸ਼ਃ
ਇਥੇ, ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹਾਲਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਦੀ ਥਰਥਰਾਹਟ, ਸਿਰਫ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹੀ ਠੱਗ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ, ਠੱਗਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਯ ਇਮਂ ਗੁਣਸਙ੍ਘਾਤਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਸੁਖਮ੍ ਈਹਤੇ । ਪ੍ਰਮਾਰ੍ष੍ਟਿ ਸ ਜਡੋ ਜਾਡ੍ਯਂ ਵਹ੍ਨਾਵ੍ ਅਪ੍ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਿਤੇ
ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਸੁਖ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੰਦੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।