ਤृष੍ਣਾਪਿਸ਼ਾਚ੍ਯਾ ਨਿਲਯਂ ਜੀਵਕੇਸਰਿਕਨ੍ਦਰਮ੍ । ਅਭਿਮਾਨਗਜਾਲਾਨਮ੍ ਆਨਨਾਮ੍ਭੋਜਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਚੁੜੈਲ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ, ਜੀਵ-ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਗੁਫਾ ਹੈ, ਅਭਿਮਾਨ-ਹਾਥੀ ਦੀ ਢੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕੰਵਲ-ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਹੈ।
ਅਵਲੋਕ੍ਯ ਵਪੁਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਭਗਵਾਂਸ੍ ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਮਲਦਰ੍ਸ਼ਨਃ
ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ—ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੁਹਰੇ ਤਤੇ ਮਦੁਪਲਾਞ੍ਛਿਤੇ । ਅਦृष੍ਟਾਪਾਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਿਮ੍ ਅਭੂਦ੍ ਇਤਿ
ਇਸ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ, ਇਸ ਮਿੱਠੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਸੀ—ਇਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਿਤਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤੋ ऽਮਲਾਤ੍ਮਦृਕ੍ । ਅਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਸਰ੍ਗਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਸਮਤੀਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੇਕਸ਼ਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ।
ਅਥ ਸਸ੍ਮਾਰ ਸਕਲਾਨ੍ ਸ ਸਧਰ੍ਮਗੁਣਕ੍ਰਮਾਨ੍ । ਵਸਨ੍ਤਃ ਕੁਸੁਮਾਨੀਵ ਵੇਦਾਨ੍ ਵਾਙ੍ਮਯਸਂਯੁਤਾਨ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤੱਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਬੋਲ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਲੀਲਯਾ ਕਲ੍ਪਯਾਮ੍ ਆਸ ਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਨਾਨਾਚਾਰਸਮਾਰਮ੍ਭਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਨਗਰਂ ਯਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ, ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਸਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਮਕਲ੍ਪਯਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਖ, ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਅਜੋਕੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰਚੇ।
ਸृष੍ਟਿਰ੍ ਏਵਮ੍ ਇਯਂ ਰਾਮ ਸਰ੍ਗੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਆਗਤਾ । ਵਿਰਿਞ੍ਚਰੂਪਾਨ੍ ਮਨਸਃ ਪੁष੍ਪਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ ਮਧੋਰ੍ ਇਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵਿਧਵਿਰਚਨੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਲਾਸੈਃ ਕਮਲਜਰੂਪਧਰੇਣ ਚੇਤਸੈਵ । ਰਘੁਸੁਤ ਪਰਿਕਲ੍ਪਨੇਨ ਨੀਤਾ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਅਤੁਲਾਂ ਜਗਤੀਹ ਸਰ੍ਗਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ
ਰਘੁਸੁਤਾ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇਥੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ।
ਏਵਂਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਏਵੈਤਨ੍ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਨਭੋਮਾਤ੍ਰਂ ਮਨੋਵਿਲਸਿਤਂ ਪਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਖੇਡ ਹੈ।
ਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵ੍ ਏਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇਨਾਵृਤੌ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਮਹਾਰੂਪਵਤਾਪ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣਾ
ਇਸ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਸਮਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਏਤਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृष੍ਟਪੁਰੋਪਮਮ੍ । ਯਤ੍ਰੈਤਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕੇਵਲਂ ਵ੍ਯੋਮ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ।
ਅਭਿਤ੍ਤਿਰਾਗਰਚਨਮ੍ ਅਪਿ ਦृष੍ਟਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ । ਅਕृਤਂ ਕृਤਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚਿਤ੍ਰਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਕਮ੍
ਚੌਕਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਰਚਨਾ, ਜੇਕਰ ਵੇਖੀ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ।
ਮਨਸਾ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦੇਹਾਦਿਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍ । ਸਂਸृਤੌ ਕਾਰਣਂ ਚੈਤਚ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਆਲੋਕਨੇ ਯਥਾ
ਸਾਰੀ ਕੁਝ—ਸਰੀਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ—ਮਨ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਦੇਖਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਜਗਦ੍ ਘਟਾਵਟਪਟਕ੍ਰਮੈਃ । ਆਵਰ੍ਤਤੇ ਨ ਸਦ੍ਰੂਪਾਃ ਪृਥਕ੍ ਕੁਡ੍ਯਾਦਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਘੜੇ, ਝੁੱਗੀਆਂ ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਚੌਕ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮਨਸੇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਨਿਵਾਸਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਕ੍ਰਿਮਿਣਾ ਕੋਸ਼ਕਾਰੇਣ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਕੋਸ਼ ਇਵ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ ਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੋਛ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਨ੍ ਨਾਮ ਚੇਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਨ੍ਥਰਮ੍ । ਨ ਕਰੋਤਿ ਨ ਚਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦੁਰ੍ਗਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਦੁष੍ਕਰਮ੍
ਮਨ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਹੌਲੇ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਪਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—even ਜੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਵੇ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੌ ਪਰੇ ਦੇਵੇ ਕਾ ਨਾਮ ਨਨੁ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਨ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਵ੍ਰਿਯਤੇ ਯਾਭਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮਨੋਗੁਹਾ
ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਹਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਫਾ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤਾਸਤ੍ਤੇ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਹਿ । ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਮ੍ਭਵਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੌ ਵਿਭੌ ਸਤਿ
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ, ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਦਾ ਹੀ ਉਸ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯ ਭਾਵਨਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਨਸਾ ਪਾਦ੍ਮਜਂ ਵਪੁਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍ਕਲਨਂ ਰਾਮ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਤਂ ਵਿਦੁਃ
ਵੇਖੋ, ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸਰੀਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਹਰ ਰੂਪ, ਹਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਃ ਕृਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਗੇ ਦੇਵਾਸੁਰਨਰਾਚਰਾਃ । ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਪਸ਼ਮਨੇ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਨੇਹਦੀਪਵਤ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਠੰਢੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਤੇਲ ਵਾਲੀ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ਸਦृਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਤ੍ਰਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍ । ਜਗਤ੍ ਪਸ਼੍ਯ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਸੁਦੀਰ੍ਘਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਵੱਡੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਵੇਖੋ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਫੈਲਾਓ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਜੋ ਉਠਿਆ ਹੈ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਇਹ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਪਾਰਮਾਰ੍ਥ੍ਯੇਨ ਸੁਮਤੇ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਇਆ ਹੈ।
ਨ ਵृਦ੍ਧਿਮ੍ ਏਤਿ ਨੋ ਨਾਸ਼ਂ ਯਤ੍ਰ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਦਾਚਨ । ਰੇਖਾਤਰੁਵਨੇ ਤਤ੍ਰ ਕਸ੍ਯ ਨਾਮ ਚ ਖਣ੍ਡਨਾ
ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਵਧਦਾ ਜਾਂ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਕੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਾਈਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਹੋਵੇ।
ਭ੍ਰਮਭੂਤਂ ਸ੍ਵਕਾਯਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨਿਪੁਣਂ ਦृਸ਼ਾ । ਰਾਘਵਾਘਹਤਸ੍ਵਾਨ੍ਤਃ ਕਿਮ੍ ਅਜ੍ਞ ਇਵ ਭਾषਸੇ
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਹੈ, ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਰਾਘਵ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਅਜਾਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਮृਗਤृष੍ਣਾ ਯਥਾ ਤਾਪਾਨ੍ ਮਨਸੋ ऽਤਿਸ਼ਯਾਤ੍ ਤਥਾ । ਅਸਨ੍ਤ ਏਵ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਮੀ
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤਾਪ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਮਨੋਰਥਵਦ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾਃ । ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਮਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਰਰਾਸ਼ਯਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਦੋ ਚੰਦ ਦੀ ਭਟਕਾਵੇ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਝੂਠੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਨੌਯਾਯਿਨੋ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸ੍ਥਾਣੁਸ੍ਪਨ੍ਦਮਤਿਸ੍ ਤਥਾ । ਅਸਤ੍ਯੈਵੋਤ੍ਥਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਕਾਰਾਣਾਂ ਪਰਮ੍ਪਰਾ
ਜਿਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਖੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠੀ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮ੍ ਇਦਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਯਾਰਚਿਤਪਞ੍ਜਰਮ੍ । ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮਾਇਆ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਜਾਦੂਈ ਭੁਲਾਵਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਇਹ ਅਸਲ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਅਸਲ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਯਤਾਯਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਤਃ ਕੁਤਃ । ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਃ ਕੀਦृਸ਼ਃ ਕੋ ऽਸੌ ਕ੍ਵ ਚਾਸੌ ਪਰਿਤਿष੍ਠਤਿ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?