ਸ ਏष ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਧਿਨਾਯਕਃ । ਦ੍ਰਵਤ੍ਕਨਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ਃ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਸਮ੍ਭਵਃ
ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਥਾਸੌ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਪਰਮਰੂਪਵਾਨ੍ । ਕਲ੍ਪਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਗੇਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਸ੍ਥਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਲੀਲਯਾ
ਫਿਰ ਉਹ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕੇਵਲਂ ਵ੍ਯੋਮ ਪਰਮਂ ਪਾਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਮਲਂ ਪਯਃ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਅੰਤ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਲ੍ਪਕਾਲਾਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲਾਭਾਸੁਰਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਾਨਨਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਨਾਭੀਕਮਲਕੁਟ੍ਮਲਮ੍
ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਦੀ ਬੰਦ ਕਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੇਕਾਨਿ ਪ੍ਰਤਿਜਨ੍ਮਾਵਧਿ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਕਲ੍ਪਯਤ੍ਯ੍ ਆਸਨਾਨ੍ਯ੍ ਏष ਨਾਨਾਰੂਪਾਣਿ ਹੇਲਯਾ
ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਜਨਮ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੇਦਮ੍ਪ੍ਰਥਮਤ੍ਵੇਨ ਯਦੈष ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਾਤ੍ । ਅਵਤੀਰ੍ਣਸ੍ ਤਦਾ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸੁਸਮਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਚੰਗਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਨਿਦ੍ਰਾਵ੍ਯਪਗਮੇ ਵਪੁਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਭਾਸੁਰਮ੍ । ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਪ੍ਰਵਾਹਾਢ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ ਏਵ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਦੀ ਨੀਂਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਦੇ ਵਹਾਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰੋਮਕੋਟਿਭਿਰ੍ ਆਕੀਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਸ਼ਨਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਤ੍ਰਿਸ੍ਥੂਣਂ ਪਞ੍ਚਦੈਵਤ੍ਯਮ੍ ਅਧਸ਼੍ਚਰਣਲਾਞ੍ਛਿਤਮ੍
ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਕੋਣਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਤੀਸ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਤਿੰਨ ਥੰਮਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ, ਪੰਦਰਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਭਾਗਂ ਨਵਦ੍ਵਾਰਂ ਤ੍ਵਗ੍ਲੇਪਮਸृਣਾਙ੍ਗਕਮ੍ । ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਙ੍ਗੁਲਿਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਾ ਨਖਵਿਂਸ਼ਤਿਲਾਞ੍ਛਿਤਮ੍
ਉਹ ਪੰਜ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੌਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਅੰਗ ਸਲੋਣੇ ਤੇ ਲੇਪ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਵੀਹ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਵੀਹ ਨਖਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਬਾਹੁਂ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤਨਂ ਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਬਹ੍ਵਕ੍ਸ਼ਭੁਜਮ੍ ਏਵ ਵਾ । ਨੀਡਂ ਚਿਤ੍ਤਵਿਹਙ੍ਗਸ੍ਯ ਬਿਲਂ ਮਨ੍ਮਥਭੋਗਿਨਃ
ਇਹ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ, ਦੋ ਛਾਤੀਆਂ, ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਮੋਢੇ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨ-ਪੰਛੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਛਾ-ਸੱਪ ਲਈ ਗੁਫਾ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਾਪਿਸ਼ਾਚ੍ਯਾ ਨਿਲਯਂ ਜੀਵਕੇਸਰਿਕਨ੍ਦਰਮ੍ । ਅਭਿਮਾਨਗਜਾਲਾਨਮ੍ ਆਨਨਾਮ੍ਭੋਜਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਚੁੜੈਲ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ, ਜੀਵ-ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਗੁਫਾ ਹੈ, ਅਭਿਮਾਨ-ਹਾਥੀ ਦੀ ਢੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕੰਵਲ-ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਹੈ।
ਅਵਲੋਕ੍ਯ ਵਪੁਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਭਗਵਾਂਸ੍ ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਮਲਦਰ੍ਸ਼ਨਃ
ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ—ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੁਹਰੇ ਤਤੇ ਮਦੁਪਲਾਞ੍ਛਿਤੇ । ਅਦृष੍ਟਾਪਾਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਿਮ੍ ਅਭੂਦ੍ ਇਤਿ
ਇਸ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ, ਇਸ ਮਿੱਠੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਸੀ—ਇਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਿਤਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤੋ ऽਮਲਾਤ੍ਮਦृਕ੍ । ਅਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਸਰ੍ਗਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਸਮਤੀਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੇਕਸ਼ਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ।
ਅਥ ਸਸ੍ਮਾਰ ਸਕਲਾਨ੍ ਸ ਸਧਰ੍ਮਗੁਣਕ੍ਰਮਾਨ੍ । ਵਸਨ੍ਤਃ ਕੁਸੁਮਾਨੀਵ ਵੇਦਾਨ੍ ਵਾਙ੍ਮਯਸਂਯੁਤਾਨ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤੱਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਬੋਲ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਲੀਲਯਾ ਕਲ੍ਪਯਾਮ੍ ਆਸ ਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਨਾਨਾਚਾਰਸਮਾਰਮ੍ਭਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਨਗਰਂ ਯਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ, ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਸਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਮਕਲ੍ਪਯਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਖ, ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਅਜੋਕੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰਚੇ।
ਸृष੍ਟਿਰ੍ ਏਵਮ੍ ਇਯਂ ਰਾਮ ਸਰ੍ਗੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਆਗਤਾ । ਵਿਰਿਞ੍ਚਰੂਪਾਨ੍ ਮਨਸਃ ਪੁष੍ਪਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ ਮਧੋਰ੍ ਇਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵਿਧਵਿਰਚਨੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਲਾਸੈਃ ਕਮਲਜਰੂਪਧਰੇਣ ਚੇਤਸੈਵ । ਰਘੁਸੁਤ ਪਰਿਕਲ੍ਪਨੇਨ ਨੀਤਾ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਅਤੁਲਾਂ ਜਗਤੀਹ ਸਰ੍ਗਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ
ਰਘੁਸੁਤਾ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇਥੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ।
ਏਵਂਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਏਵੈਤਨ੍ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਨਭੋਮਾਤ੍ਰਂ ਮਨੋਵਿਲਸਿਤਂ ਪਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਖੇਡ ਹੈ।
ਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵ੍ ਏਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇਨਾਵृਤੌ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਮਹਾਰੂਪਵਤਾਪ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣਾ
ਇਸ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਸਮਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਏਤਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृष੍ਟਪੁਰੋਪਮਮ੍ । ਯਤ੍ਰੈਤਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕੇਵਲਂ ਵ੍ਯੋਮ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ।
ਅਭਿਤ੍ਤਿਰਾਗਰਚਨਮ੍ ਅਪਿ ਦृष੍ਟਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ । ਅਕृਤਂ ਕृਤਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚਿਤ੍ਰਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਕਮ੍
ਚੌਕਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਰਚਨਾ, ਜੇਕਰ ਵੇਖੀ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ।
ਮਨਸਾ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦੇਹਾਦਿਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍ । ਸਂਸृਤੌ ਕਾਰਣਂ ਚੈਤਚ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਆਲੋਕਨੇ ਯਥਾ
ਸਾਰੀ ਕੁਝ—ਸਰੀਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ—ਮਨ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਦੇਖਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਜਗਦ੍ ਘਟਾਵਟਪਟਕ੍ਰਮੈਃ । ਆਵਰ੍ਤਤੇ ਨ ਸਦ੍ਰੂਪਾਃ ਪृਥਕ੍ ਕੁਡ੍ਯਾਦਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਘੜੇ, ਝੁੱਗੀਆਂ ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਚੌਕ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮਨਸੇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਨਿਵਾਸਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਕ੍ਰਿਮਿਣਾ ਕੋਸ਼ਕਾਰੇਣ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਕੋਸ਼ ਇਵ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ ਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੋਛ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਨ੍ ਨਾਮ ਚੇਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਨ੍ਥਰਮ੍ । ਨ ਕਰੋਤਿ ਨ ਚਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦੁਰ੍ਗਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਦੁष੍ਕਰਮ੍
ਮਨ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਹੌਲੇ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਪਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—even ਜੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਵੇ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੌ ਪਰੇ ਦੇਵੇ ਕਾ ਨਾਮ ਨਨੁ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਨ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਵ੍ਰਿਯਤੇ ਯਾਭਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮਨੋਗੁਹਾ
ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਹਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਫਾ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤਾਸਤ੍ਤੇ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਹਿ । ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਮ੍ਭਵਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੌ ਵਿਭੌ ਸਤਿ
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ, ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਦਾ ਹੀ ਉਸ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯ ਭਾਵਨਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਨਸਾ ਪਾਦ੍ਮਜਂ ਵਪੁਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍ਕਲਨਂ ਰਾਮ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਤਂ ਵਿਦੁਃ
ਵੇਖੋ, ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸਰੀਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਹਰ ਰੂਪ, ਹਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।