ਅਦ੍ਯਾਪਯਾਤੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਪਿ ਕਲ੍ਪਨਾਯਾ ਆਕਾਸ਼ਵਲ੍ਲੀਫਲਵਨ੍ਮਹਤ੍ਤ੍ਵੇ । ਉਦੇਤਿ ਨੋ ऽਲੋਭਲਵਾਹਤਾਨਾਮ੍ ਉਦਾਰਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮਯੀ ਕਥੈਵ
ਅੱਜ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਦਾ ਰਤਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਉਭਰਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੇਲ ਦਾ ਫਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਆਦਾਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਨ੍ ਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਨਾਂ ਸ੍ਵਚੇਤਸੈਵੋਪਹਤੋ ऽਦ੍ਯ ਲੋਕਃ । ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਙ੍ਕਂ ਪਸ਼ੁਰ੍ ਅਦ੍ਰਿਕੂਟਾਦ੍ ਆਨੀਲਵਲ੍ਲੀਦਲਵਾਞ੍ਛਯੇਵ
ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਨੀਲੇ ਬੇਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਛਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਾਨ੍ਤਰਨ੍ਯਸ੍ਤਨਿਰਰ੍ਥਕਾਂਸਚ੍ਛਾਯਾਲਤਾਪਤ੍ਤ੍ਰਫਲਪ੍ਰਸੂਨਾਃ । ਸ਼ਰੀਰ ਏਵ ਕ੍ਸ਼ਤਸਮ੍ਪਦਸ਼੍ ਚ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਦ੍ਰੁਮਾ ਅਦ੍ਯਤਨਾ ਨਰਾਸ਼੍ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪੈੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਬੇਕਾਰ ਛਾਂ, ਪੱਤੇ, ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਸਭ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਦੌਲਤਾਂ ਵੀ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਨ।
ਕ੍ਵਚਿਜ੍ ਜਨਾ ਮਾਰ੍ਦਵਸੁਨ੍ਦਰੇषੁ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਰਾਲੇषੁ ਚ ਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤਿ । ਦਸ਼ਾਨ੍ਤਰਾਲੇषੁ ਨਿਰਨ੍ਤਰੇषੁ ਵਨਾਨ੍ਤषਣ੍ਡੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਕृष੍ਣਸ਼ਾਰਾਃ
ਕਦੇ ਲੋਕ ਨਰਮ ਤੇ ਸੋਹਣਿਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਡਰਾਉਣਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਹੀਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਅਟਲ-ਅਟਲ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਧਾਤੁਰ੍ ਨਵਾਨਿ ਦਿਵਸਂ ਪ੍ਰਤਿ ਭੀषਣਾਨਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਚਾਵਲੁਲਿਤਾਖਿਲਮਾਨਵਾਨਿ । ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕष੍ਟਫਲਪਾਕਹਤੋਦਯਾਨਿ ਵਿਸ੍ਮਾਪਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸ਼ਠਸ੍ਯ ਮਨਾਂਸਿ ਕੇषਾਮ੍
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵੇਂ, ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਂ ਸੁਹਣੇ ਕੰਮ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਠੋਰ ਫਲ ਪੱਕਣ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਚਲਾਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਜਨਃ ਕਾਮਾਸਕ੍ਤੋ ਵਿਵਿਧਕੁਕਲਾਵੇਦਨਪਰਸ੍ ਸਮਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤਿ ਸੁਲਭੋ ਨਾਦ੍ਯ ਸੁਜਨਃ । ਕ੍ਰਿਯਾ ਦੁਃਖਾਸਙ੍ਗਾਦ੍ ਵਿਧੁਰਵਿਧੁਰਾ ਨੂਨਮ੍ ਅਖਿਲਾ ਨ ਜਾਨੇ ਨੇਤਵ੍ਯਾ ਕਥਮ੍ ਇਵ ਦਸ਼ਾ ਜੀਵਿਤਮਯੀ
ਲੋਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅੱਜ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿਲੋਂ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ—ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾਈ ਜਾਵੇ।
ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਗਮਸਨ੍ਨਿਭਮ੍
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਾਂਗ।
ਸ਼ੁष੍ਕਸਾਗਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ੋ ਨਿਖਾਤੋ ਯੋ ऽਦ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਸ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਅਭ੍ਰਸਂਵੀਤੋ ਨਗਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਮੁਨੇ
ਜੋ ਅੱਜ ਸੁੱਕਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਪਹਾੜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਵਨਵ੍ਯੂਹਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ਵਿਲੀਢਗਗਨੋ ऽਚਲਃ । ਦਿਨੈਰ੍ ਏਵ ਸ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਉਰ੍ਵੀਸਮਤਾਂ ਕੂਪਤਾਂ ਚ ਵਾ
ਉਹ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ—ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਖੱਡ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਙ੍ਗਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਸਂਵੀਤਂ ਕੌਸ਼ੇਯਸ੍ਰਗ੍ਵਿਲੇਪਨੈਃ । ਦਿਗਮ੍ਬਰਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਸ਼੍ਵੋ ਦੂਰੇ ਵਿਸ਼ਰਿਤਾਵਟੇ
ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਜ ਰੇਸ਼ਮੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਲਗਾ ਕੇ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਦੂਰ, ਸੁੰਨ ਜਗ੍ਹਾ 'ਚ, ਖੁਲ੍ਹਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਦ੍ਯ ਨਗਰਂ ਦृष੍ਟਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਚਾਰਚਞ੍ਚਲਮ੍ । ਤਤ੍ਰੈਵੋਦੇਤਿ ਦਿਵਸੈਸ੍ ਸਂਸ਼ੂਨ੍ਯਾਰਣ੍ਯਧਨ੍ਵਤਾ
ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਥਾਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਰੁਕੜੀ ਧਰਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਅਦ੍ਯ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਮਣ੍ਡਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਧਿਤਿष੍ਠਤਿ । ਸ ਭਸ੍ਮਕੂਟਤਾਂ ਰਾਜਨ੍ ਦਿਵਸੈਰ੍ ਏਵ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਆਦਮੀ ਅੱਜ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਖ ਦੀ ਢੇਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰਣ੍ਯਾਨੀ ਮਹਾਭੀਮਾ ਯਾ ਨਭੋਮਣ੍ਡਲੋਪਮਾ । ਪਤਾਕਾਚ੍ਛਾਦਿਤਾਕਾਸ਼ਾ ਸੈਵ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਪੁਰੀ
ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾ ਲਤਾਵਲਿਤਾ ਭੀਮਾ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯ ਵਿਪਿਨਾਵਲੀ । ਦਿਵਸੈਰ੍ ਏਵ ਸਾ ਯਾਤਿ ਮੁਨੇ ਮਰੁਮਹੀਪਦਮ੍
ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਤੇ ਅੱਜ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ—ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਰੁਕੜੀ ਧਰਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਲਿਲਂ ਸ੍ਥਲਤਾਂ ਯਾਤਿ ਸ੍ਥਲੀ ਭਵਤਿ ਵਾਰਿਭੂਃ । ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਹਿ ਸਕਾष੍ਠਾਮ੍ਬੁਤृਣਂ ਜਗਤ੍
ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਘਾਹ — ਸਭ ਕੁਝ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਿਤ੍ਯਂ ਯੌਵਨਂ ਬਾਲ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਞ੍ਚਯਾਃ । ਭਾਵਾਦ੍ ਭਾਵਾਨ੍ਤਰਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਰਙ੍ਗਵਦ੍ ਅਨਾਰਤਮ੍
ਜਵਾਨੀ, ਬਚਪਨ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਦੌਲਤ — ਇਹ ਸਭ ਅਸਥਾਈ ਹਨ; ਇਕ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਹਾਲਤ ਵੱਲ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਾਤਾਤ੍ਤਦੀਪਕਸ਼ਿਖਾਲੋਲਂ ਜਗਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਤਡਿਤ੍ਸ੍ਫੁਰਣਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਪਦਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਮ੍ ਇਯਂ ਯਾਤਿ ਭੂਰਿਭੂਤਪਰਮ੍ਪਰਾ । ਬੀਜਰਾਸ਼ਿਰ੍ ਇਵਾਜਸ੍ਰਂ ਪ੍ਰਥਮਾਨਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਗਦਾ ਹੈ।
ਮਨਃਪਵਨਪਰ੍ਯਸ੍ਤਭੂਰਿਭੂਤਰਜਃਪਟਾ । ਪਾਤੋਤ੍ਪਾਤਪਰਾਵਰ੍ਤਵਰਾਭਿਨਯਭੂषਿਤਾ
ਮਨ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਕੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਾਦਸਿਆਂ, ਉਲਟ-ਪਲਟਾਂ, ਚੰਗੀ ਤੇ ਮੰਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਨਾਟਕਤਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਇਯਂ ਜਾਗਤੀ ਜਨਿਤਭ੍ਰਮਾ । ਨृਤ੍ਤਾਵੇਸ਼ਵਿਵृਤ੍ਤੇਵ ਸਂਸਾਰਾਰਭਟੀਨਟੀ
ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ, ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਇੱਕ ਹਾਲਤ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਨਾਚਣ ਵਾਲੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਖੁਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਟਕੀ ਆਪਣਾ ਨਾਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਾਕਾਰਵਿਪਰ੍ਯਾਸਵਿਧਾਯਿਨੀ । ਅਪਾਙ੍ਗਭਙ੍ਗੁਰੋਦਾਰਵ੍ਯਵਹਾਰਮਨੋਰਮਾ
ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਲਟ-ਪਲਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਰੂਚੀ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਡਿਤ੍ਤਰਲਮ੍ ਆਲੋਕਮ੍ ਆਤਨ੍ਵਾਨਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਸਂਸਾਰਰਞ੍ਜਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਨृਤ੍ਤਮਤ੍ਤੇਵ ਰਾਜਤੇ
ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਝਲਕਦੀਆਂ ਚਾਨਣੀਆਂ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਨੱਚਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਦਿਵਸਾਸ੍ ਤੇ ਮਹਾਨ੍ਤਸ੍ ਤੇ ਸਮ੍ਪਦਸ੍ ਤਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ ਚ ਤਾਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਮृਤਿਪਦਂ ਯਾਤਂ ਯਾਮੋ ਵਯਮ੍ ਅਪਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਉਹ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਏ, ਉਹ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਉਹ ਕਰਤਬ ਵੀ; ਸਭ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਹਤਰੂਪਾਯਾ ਨਾਨ੍ਤੋ ऽਸ੍ਯਾ ਦਗ੍ਧਸਂਸृਤੇਃ
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਨਸ਼ਟ ਰੂਪ ਦਾ, ਇਸ ਸੜੇ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਿਰ੍ਯਞ੍ਚੋ ਨਰਤਾਮ੍ ਅਪਿ । ਦੇਵਾਸ਼੍ ਚਾਦੇਵਤਾਂ ਚੈਤੇ ਕਿਮ੍ ਏਵੇਹ ਵਿਭੋ ਸ੍ਥਿਰਮ੍
ਇਨਸਾਨ ਜਾਨਵਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਨਵਰ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦੇਵਤਾ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?
ਰਚਯਨ੍ ਰਸ਼੍ਮਿਜਾਲੇਨ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਨਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਅਤਿਵਾਹ੍ਯ ਰਵਿਃ ਕਾਲਂ ਵਿਨਾਸ਼ਾਵਧਿਮ੍ ਈਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਹੱਦ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਵਾ ਭੂਤਜਾਤਯਃ । ਨਾਸ਼ਮ੍ ਏਵਾਨੁਧਾਵਨ੍ਤਿ ਸਲਿਲਾਨੀਵ ਵਾਡਵਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਤੀਆਂ, ਸਿਰਫ ਨਾਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਾਢਵ ਅੱਗ ਵੱਲ ਵਗਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਯੌਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਵਾਯੁਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰ੍ਵਤਾਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਦਿਸ਼ਃ । ਵਿਨਾਸ਼ਵਾਡਵਸ੍ਯੈਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਂਸ਼ੁष੍ਕਮ੍ ਇਨ੍ਧਨਮ੍
ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਸ ਦੀ ਅੱਗ ਲਈ ਸੁੱਕਾ ਈਂਧਨ ਹਨ।
ਧਨਾਨਿ ਬਨ੍ਧਵੋ ਭृਤ੍ਯਾ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਭਵਾਸ਼੍ ਚ ਯੇ । ਵਿਨਾਸ਼ਭਯਭੀਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਨੀਰਸਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਧਨ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਨੌਕਰ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਦੌਲਤ—ਨਾਸ ਦੇ ਡਰ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਤਾਵਦ੍ ਏਵੈਤੇ ਭਾਵਾ ਜਗਤਿ ਧੀਮਤਃ । ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਮृਤਿਪਥਂ ਯਾਤਿ ਨ ਵਿਨਾਸ਼ਕੁਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਤਦ ਤਕ ਹੀ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਯਾਦ ਵਿਚ ਹਨ; ਜਦ ਨਾਸ ਦਾ ਰਾਖਸ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਫਿਰ ਨਹੀਂ।