ਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵਵਸ਼ਾਵੇਸ਼ਾਦ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਪਰਿਘਟ੍ਟਨੈਃ । ਸृष੍ਟਯਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਰਙ੍ਗਿਣ੍ਯਾ ਇਵੋਰ੍ਮਯਃ
ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸਭਾਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਜਗਤ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਦੀ ਵਿਚ ਗੇੜੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵੈਰ੍ ਉਨ੍ਮਜ੍ਜਨਨਿਮਜ੍ਜਨੈਃ । ਸृष੍ਟਯਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਰਙ੍ਗਿਣ੍ਯਾ ਇਵੋਰ੍ਮਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਤੇ ਥਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਨ ਤੇ ਮਿਟਣ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਰਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਸ੍ਮਾਜ੍ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦ੍ਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਰੈਵਾਸ਼ੁ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਸ ਅਣਕਹੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੀਪਾਦ੍ ਇਵਾਲੋਕਦृਸ਼ਸ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਦ੍ ਇਵ ਮਰੀਚਯਃ । ਕਣਾਸ੍ ਤਪ੍ਤਾਯਸ ਇਵ ਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾ ਇਵ ਪਾਵਕਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਗਰਮ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਕਣ, ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ—
ਕਾਲਾਦ੍ ਇਵਰ੍ਤਵਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਾ ਆਮੋਦਾਃ ਕੁਸੁਮਾਦ੍ ਇਵ । ਸ਼ੀਕਰਾ ਇਵ ਪਾਤਾਮ੍ਬੁਪੂਰਾਦ੍ ਅਬ੍ਧੇਰ੍ ਇਵੋਰ੍ਮਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੁੱਤਾਂ, ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਡਿੱਗਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ—
ਉਤ੍ਪਤ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਕਾਲੇਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਸ੍ਵਕ ਏਵ ਪਦੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿਲਯਂ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਰਲਮ੍ ਇਯਮ੍ ਆਤਤਾ ਸ੍ਥਿਤੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਭਵਤਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ਵਰ੍ਧਤੇ ਮੁਧੈਵ । ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਰਚਨਾਵਿਮੋਹਮਾਯਾ ਪਰਮਪਦੇ ਲਹਰੀਵ ਵਾਰਿਰਾਸ਼ੌ
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਦੇ ਉੱਚੀ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਵਧਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੋਹ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਹੋਵੇ, ਪਰਮ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ।
ਕ੍ਰਮੇਣਾਨੇਨ ਯੇਨਾਪ੍ਤਾ ਜੀਵੇਨ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਸ ਕਥਂ ਭਗਵਨ੍ ਦੇਹਂ ਸਮਾਦਤ੍ਤੇ ऽਸ੍ਥਿਪਞ੍ਜਰਮ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਾਮ ਕਿਂ ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਸੇ । ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵਿਚਾਰਾਰ੍ਹਾ ਸ਼ੇਮੁषੀ ਕ੍ਵ ਗਤਾ ਤਵ
ਮੈਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ? ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਕਿੱਥੇ ਗਈ?
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਾਦਿ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਅਸਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਟੱਲ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।
ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਰਾਮ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਨਘ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਾਕਾਰੋ ਭ੍ਰਮਾਰ੍ਤਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼ੈਲਵਤ੍
ਇਹ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਕ ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਚੰਦਰਾ ਦੀ ਭੁਲ ਜਾਂ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਵਕਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਜ੍ਞਾਨਨਿਦ੍ਰਸ੍ ਸਨ੍ ਨੂਨਂ ਗਲਿਤਭਾਵਨਃ । ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਚੇਤਾਸ੍ ਸਂਸਾਰਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਦ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਨਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਸ੍ਵਭਾਵਕਲ੍ਪਿਤੋ ਰਾਮ ਜੀਵਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਹਿ । ਆਮੋਕ੍ਸ਼ਪਦਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਨ੍ਤਰੇ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਸ੍ਵਭਾਵਕਲ੍ਪਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਨ੍ਤਰੇ । ਜੀਵਸ੍ਯ ਤਰਲਃ ਕਾਯ ਆਵਰ੍ਤਃ ਪਯਸੋ ਯਥਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਾਵ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਦਾ ਸਰੀਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਹੀ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਭੰਵਰ।
ਬੀਜੇ ਯਥਾਙ੍ਕੁਰਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਃ ਪਲ੍ਲਵਸ਼੍ ਚਾਙ੍ਕੁਰੇ ਯਥਾ । ਪਲ੍ਲਵੇ ਚ ਯਥਾ ਪੁष੍ਪਂ ਪੁष੍ਪਕੋਸ਼ੇ ਫਲਂ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਕੁਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਅੰਕੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਤਾ, ਪੱਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਕੌਲ ਵਿੱਚੋਂ ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਤਸ਼੍ ਚ ਕਲ੍ਪਨਾਰੂਪੋ ਦੇਹੋ ऽਸ੍ਤਿ ਮਨਸੋ ऽਨ੍ਤਰੇ । ਬਹੀਰੂਪਤਯਾ ਰਾਮ ਤਤੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵੇਹ ਸ ਸ੍ਫੁਟਃ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਬਾਹਰ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਯ ਏਵ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸੋ ऽਸ੍ਯ ਮਨਸਃ ਕਿਲ ਜਾਯਤੇ । ਸ ਏਵਾਸ਼ੁ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਤਨ੍ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡੋ ਘਟਕੋ ਯਥਾ
ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਲਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਗੋਲਾ ਘੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤ ਏਵੇਦਂ ਮਨਸ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਜਗਦ੍ ਰਾਘਵ ਨੋ ਸਤ੍ਯਂ ਮृਗਤृष੍ਣਾਜਲਂ ਯਥਾ
ਰਾਘਵ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ; ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸੇਨ ਚੈਤੇਨ ਦੇਹੋ ऽਯਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪੁਰਃ । ਭੀਤਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਬਾਲੇਨ ਵੇਤਾਲੋ ऽਗ੍ਰਗਤੋ ਯਥਾ
ਇਸੇ ਪ੍ਰਤੀਭਾਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਡਰ ਨਾਲ ਭਟਕਿਆ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭੂਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਪੁਰਾ ਕਾਯਪ੍ਰਤਿਭਾਸੋ ऽਸ੍ਯ ਚੇਤਸਃ । ਯਸ੍ ਸ ਏਵ ਵਿਭੁਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ਗृਹੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਝਲਕ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਉਹੀ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਮਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਤਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ । ਇਯਂ ਸृष੍ਟਿਰ੍ ਅਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ ਮਾਯੇਵ ਘਨਮਾਯਯਾ
ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਅੰਤਹੀਣ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਝੂਠੀ ਮਾਇਆ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵੋ ਮਨਃਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵੈਰਿਞ੍ਚਪਦਮ੍ ਆਗਤਃ । ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਵਦਾਸ਼ੁ ਮੇ
ਜੀਵ ਜਦ ਮਨ ਦੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਚਨਹਾਰ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਜਲਦੀ ਸਮਝਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਸ਼ृਣੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ਰੀਰਗ੍ਰਹਣੇ ਕ੍ਰਮਮ੍ । ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਤੇਨੈਵ ਜਾਗਤੀਂ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸਿ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੁਣ। ਇਸੇ ਉਦਾਹਰਨ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਵੇਂਗਾ।
ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ । ਲੀਲਯੈਵ ਯਦ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਦਿਕ੍ਕਾਲਕਲਿਤਂ ਵਪੁਃ
ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚਾਈ, ਜੋ ਦਿਸਾ, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਖੇਡ ਕਰਦਿਆਂ, ਦਿਸਾ ਤੇ ਸਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਤਜ੍ ਜੀਵਪਰ੍ਯਾਯਂ ਵਾਸਨਾਵੇਸ਼ਤਤ੍ਪਰਂ । ਮਨਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਲੋਲਂ ਕਲਨਾਕਲਨੋਨ੍ਮੁਖਮ੍
ਇਹੀ ਜੀਵ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਚੰਚਲ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਚਣ ਤੇ ਨਾ ਸੋਚਣ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਲਯਨ੍ਤੀ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਆਦੌ ਭਾਵਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਆਕਾਸ਼ਭਾਵਨਾਮ੍ ਅਚ੍ਛਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਬੀਜਰਸੋਨ੍ਮੁਖੀਮ੍
ਸੁਰਤ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸੋਚਣ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਚਾ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਖਿਆਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਦੇ ਮੂਲ ਵੱਲ ਰੁਝੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਤਦ੍ਘਨਤਾਂ ਯਾਤਂ ਘਨਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ ਮਨਃ । ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਅਨਿਲਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਬੀਜਰਸੋਨ੍ਮੁਖਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਖਿਆਲ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਠੋਸਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਵਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਛੂਹ ਦੇ ਮੂਲ ਵੱਲ ਰੁਝੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਾਤਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਆਮृष੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਮਨੋਦृਸ਼ਾ । ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ੍ਵਰੂਪਾਭ੍ਯਾਂ ਸਙ੍ਘਰ੍षਾਜ੍ ਜਨ੍ਯਤੇ ऽਨਲਃ
ਜਦ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਹਵਾ, ਮਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਤੇ ਛੂਹ ਵਜੋਂ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਸਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਨਸ੍ ਤਦ੍ਘਨਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਤੋ ਭਾਵਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਮਲਾਲੋਕਮ੍ ਆਲੋਕਸ੍ ਤੇਨ ਵਰ੍ਧਤੇ
ਮਨ, ਜਦ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਸੁੱਚੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਫਿਰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਸ੍ ਤਾਦृਗ੍ਗੁਣਗਣਂ ਰਸਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵੇਦਨਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਚ੍ ਚਿਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਪਾਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਜਲਸਂਵਿਤ੍ ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਉਹ ਗੁਣ ਤੇ ਸੁਆਦ ਦੀ ਸਮਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਠੰਡਕ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।