ਦृष੍ਟ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਸਤ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਾਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਸਂਵਿਦਮ੍ । ਕਾਲੇਨ ਪਦਮ੍ ਆਗਤ੍ਯ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨੇਹ ਤੇ ਪੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਝੂਠ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਆਖਰੀ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਇਥੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਤਪਸਾਥ ਵਾ । ਪਰਮੇष੍ਠਿਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕੇਚਿਦ੍ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਤਪ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਕੜੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਚ੍ ਛਕ੍ਰਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤੁਚ੍ਛਤਯਾ ਧਿਯਃ । ਪੁਨਸ੍ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਰਤਾਮ੍ ਅਪਿ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਨਿਮਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਵਿਚ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੇਚਿਨ੍ ਮਹਾਧਿਯਸ੍ ਸਨ੍ਤ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਾਤ੍ । ਤਦੈਵ ਜਨ੍ਮਨੈਕੇਨ ਤਤ੍ਰੈਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਕੁਝ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਦਰਜੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਇਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇष੍ਵ੍ ਇਤਰੇष੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯੇ ਤੇਨੈਤੇ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਪਦ੍ਮੋਦ੍ਭਵਤਾਮ੍ ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਹਰਤਾਮ੍ ਅਪਿ
ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹਰਿ ਦੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜੀਵ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਸੁਰਤਾਮ੍ ਅਪਿ । ਅਨ੍ਯੇ ऽਪਿ ਨਾਗਤਾਂ ਰਾਮ ਯਥੈਵੇਹ ਤਥੈਵ ਹਿ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਪਸ਼ੂ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ, ਰਾਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਓਥੇ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥੇਦਂ ਹਿ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਫਾਰਂ ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਜਗਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਮਤੀਤਾਨਿ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਅਣਗਿਣਤ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਹਨ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੋਰ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇਨਾਨ੍ਯੇਨ ਚਿਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਰਮੇਣਾਨ੍ਯੇਨ ਹੇਤੁਨਾ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ ਸृष੍ਟਯਸ੍ ਤੇषਾਮ੍ ਆਪਤਨ੍ਤਿ ਪਤਨ੍ਤਿ ਚ
ਹਰੇਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਣਾਂ ਤੇ ਢੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਤੇ ਅਜੀਬ ਜਗਤ ਬਣਦੇ ਤੇ ਮਿਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯਕ੍ਸ਼ਤਾਮ੍ । ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਸੁਰਤਾਂ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਦੈਤ੍ਯਤਾਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਯਕਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸੁਰਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੈਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇਨੈਵ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇ ऽਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਨਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਤੇਨੈਵਾਨ੍ਯੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ
ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੋਕ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਚ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਓਹੀ ਢੰਗ ਹੋਰ ਜਗਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਥੇ ਵਿਵਸਥਾ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇ।
ਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵਵਸ਼ਾਵੇਸ਼ਾਦ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਪਰਿਘਟ੍ਟਨੈਃ । ਸृष੍ਟਯਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਰਙ੍ਗਿਣ੍ਯਾ ਇਵੋਰ੍ਮਯਃ
ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸਭਾਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਜਗਤ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਦੀ ਵਿਚ ਗੇੜੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵੈਰ੍ ਉਨ੍ਮਜ੍ਜਨਨਿਮਜ੍ਜਨੈਃ । ਸृष੍ਟਯਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਰਙ੍ਗਿਣ੍ਯਾ ਇਵੋਰ੍ਮਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਤੇ ਥਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਨ ਤੇ ਮਿਟਣ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਰਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਸ੍ਮਾਜ੍ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦ੍ਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਰੈਵਾਸ਼ੁ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਸ ਅਣਕਹੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੀਪਾਦ੍ ਇਵਾਲੋਕਦृਸ਼ਸ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਦ੍ ਇਵ ਮਰੀਚਯਃ । ਕਣਾਸ੍ ਤਪ੍ਤਾਯਸ ਇਵ ਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾ ਇਵ ਪਾਵਕਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਗਰਮ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਕਣ, ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ—
ਕਾਲਾਦ੍ ਇਵਰ੍ਤਵਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਾ ਆਮੋਦਾਃ ਕੁਸੁਮਾਦ੍ ਇਵ । ਸ਼ੀਕਰਾ ਇਵ ਪਾਤਾਮ੍ਬੁਪੂਰਾਦ੍ ਅਬ੍ਧੇਰ੍ ਇਵੋਰ੍ਮਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੁੱਤਾਂ, ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਡਿੱਗਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ—
ਉਤ੍ਪਤ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਕਾਲੇਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਸ੍ਵਕ ਏਵ ਪਦੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿਲਯਂ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਰਲਮ੍ ਇਯਮ੍ ਆਤਤਾ ਸ੍ਥਿਤੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਭਵਤਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ਵਰ੍ਧਤੇ ਮੁਧੈਵ । ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਰਚਨਾਵਿਮੋਹਮਾਯਾ ਪਰਮਪਦੇ ਲਹਰੀਵ ਵਾਰਿਰਾਸ਼ੌ
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਦੇ ਉੱਚੀ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਵਧਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੋਹ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਹੋਵੇ, ਪਰਮ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ।
ਕ੍ਰਮੇਣਾਨੇਨ ਯੇਨਾਪ੍ਤਾ ਜੀਵੇਨ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਸ ਕਥਂ ਭਗਵਨ੍ ਦੇਹਂ ਸਮਾਦਤ੍ਤੇ ऽਸ੍ਥਿਪਞ੍ਜਰਮ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਾਮ ਕਿਂ ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਸੇ । ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵਿਚਾਰਾਰ੍ਹਾ ਸ਼ੇਮੁषੀ ਕ੍ਵ ਗਤਾ ਤਵ
ਮੈਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ? ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਕਿੱਥੇ ਗਈ?
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਾਦਿ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਅਸਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਟੱਲ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।
ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਰਾਮ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਨਘ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਾਕਾਰੋ ਭ੍ਰਮਾਰ੍ਤਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼ੈਲਵਤ੍
ਇਹ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਕ ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਚੰਦਰਾ ਦੀ ਭੁਲ ਜਾਂ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਵਕਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਜ੍ਞਾਨਨਿਦ੍ਰਸ੍ ਸਨ੍ ਨੂਨਂ ਗਲਿਤਭਾਵਨਃ । ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਚੇਤਾਸ੍ ਸਂਸਾਰਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਦ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਨਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਸ੍ਵਭਾਵਕਲ੍ਪਿਤੋ ਰਾਮ ਜੀਵਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਹਿ । ਆਮੋਕ੍ਸ਼ਪਦਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਨ੍ਤਰੇ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਸ੍ਵਭਾਵਕਲ੍ਪਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਨ੍ਤਰੇ । ਜੀਵਸ੍ਯ ਤਰਲਃ ਕਾਯ ਆਵਰ੍ਤਃ ਪਯਸੋ ਯਥਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਾਵ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਦਾ ਸਰੀਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਹੀ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਭੰਵਰ।
ਬੀਜੇ ਯਥਾਙ੍ਕੁਰਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਃ ਪਲ੍ਲਵਸ਼੍ ਚਾਙ੍ਕੁਰੇ ਯਥਾ । ਪਲ੍ਲਵੇ ਚ ਯਥਾ ਪੁष੍ਪਂ ਪੁष੍ਪਕੋਸ਼ੇ ਫਲਂ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਕੁਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਅੰਕੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਤਾ, ਪੱਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਕੌਲ ਵਿੱਚੋਂ ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਤਸ਼੍ ਚ ਕਲ੍ਪਨਾਰੂਪੋ ਦੇਹੋ ऽਸ੍ਤਿ ਮਨਸੋ ऽਨ੍ਤਰੇ । ਬਹੀਰੂਪਤਯਾ ਰਾਮ ਤਤੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵੇਹ ਸ ਸ੍ਫੁਟਃ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਬਾਹਰ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਯ ਏਵ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸੋ ऽਸ੍ਯ ਮਨਸਃ ਕਿਲ ਜਾਯਤੇ । ਸ ਏਵਾਸ਼ੁ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਤਨ੍ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡੋ ਘਟਕੋ ਯਥਾ
ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਲਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਗੋਲਾ ਘੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤ ਏਵੇਦਂ ਮਨਸ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਜਗਦ੍ ਰਾਘਵ ਨੋ ਸਤ੍ਯਂ ਮृਗਤृष੍ਣਾਜਲਂ ਯਥਾ
ਰਾਘਵ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ; ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸੇਨ ਚੈਤੇਨ ਦੇਹੋ ऽਯਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪੁਰਃ । ਭੀਤਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਬਾਲੇਨ ਵੇਤਾਲੋ ऽਗ੍ਰਗਤੋ ਯਥਾ
ਇਸੇ ਪ੍ਰਤੀਭਾਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਡਰ ਨਾਲ ਭਟਕਿਆ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭੂਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਪੁਰਾ ਕਾਯਪ੍ਰਤਿਭਾਸੋ ऽਸ੍ਯ ਚੇਤਸਃ । ਯਸ੍ ਸ ਏਵ ਵਿਭੁਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ਗृਹੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਝਲਕ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਉਹੀ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਮਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।