ਪ੍ਰਦੀਪਕਾਨ੍ਤਿष੍ਵ੍ ਇਵ ਭੁਕ੍ਤਭੂਰਿਦਸ਼ਾਸ੍ਵ੍ ਅਤਿਸ੍ਨੇਹਨਿਬਨ੍ਧਨੀषੁ । ਸਂਸਾਰਮਾਯਾਸੁ ਚਲਾਚਲਾਸੁ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਤਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀषੁ
ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਦੇ ਠਹਿਰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਲਰਜ਼ਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਗਾਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਤੇ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਵੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ।
ਸਂਸਾਰਸਂਰਮ੍ਭਕੁਚਕ੍ਰਿਕੇਯਮ੍ ਪ੍ਰਾਵृਟ੍ਪਯੋਬੁਦ੍ਬੁਦਭਙ੍ਗੁਰਾਪਿ । ਅਸਾਵਧਾਨਸ੍ਯ ਜਨਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧੌ ਚਿਰਸ੍ਥਿਰਪ੍ਰਤ੍ਯਯਮ੍ ਆਤਨੋਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਾਲੀ ਘੇਰੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਬੁਲਬਲੇ ਵਾਂਗ ਕੱਚੀ ਹੈ, ਪਰ ਬੇਧਿਆਨ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੱਕਾ ਭਰੋਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੋਭੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾ ਦੈਨ੍ਯਵਸ਼ਾਦ੍ ਵਿਨष੍ਟਾ ਗੁਣਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਜਰ੍ਜਰਤ੍ਵੇ । ਆਸ਼੍ਵਾਸਨਾ ਦੂਰਤਰਂ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਜਨਸ੍ਯ ਹੇਮਨ੍ਤ ਇਵਾਬ੍ਜਿਨੀषੁ
ਚਮਕ ਤੇ ਰੌਣਕ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਿਟ ਗਈ ਹੈ; ਗੁਣ ਹੁਣ ਝੁਕ-ਝੁਕ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਆਰਾਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ।
ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ ਦੈਵਵਸ਼ਾਦ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ ਸ੍ਵਦੇਹਭਾਰੇਣ ਕृਤਾਪਕਾਰਃ । ਵਿਲੂਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤਰੁਃ ਕੁਠਾਰੈਰ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸਨੇ ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਕਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਃ
ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਰਾਮ ਦਾ ਕੀ ਥਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਮਨੋਰਮਸ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਦੋषਵृਤ੍ਤੇਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਘਾਤਾਯ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਸ੍ਯ । ਵਿषਦ੍ਰੁਮਸ੍ਯੇਵ ਜਨਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗਾਦ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਮੂਰ੍ਛਨੈਵ
ਜੋ ਮਨੋਹਰ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖਾਮੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਕਲੀਫ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਸ੍ ਤਾ ਦृਸ਼ੋ ਯਾਸੁ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਦੋषਾਃ ਕਾਸ੍ ਤਾ ਦਿਸ਼ੋ ਯਾਸੁ ਨ ਦੁਃਖਦਾਹਃ । ਕਾਸ੍ ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾ ਯਾਸੁ ਨ ਭਙ੍ਗੁਰਤ੍ਵਂ ਕਾਸ੍ ਤਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਾਸੁ ਨ ਨਾਮ ਮਾਯਾ
ਕਿਹੜੀਆਂ ਉਹ ਰੂਪ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਨਹੀਂ? ਕਿਹੜੀਆਂ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਹੀਂ? ਕਿਹੜੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ? ਕਿਹੜੀਆਂ ਉਹ ਕਰਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਵਿਚ ਮਾਇਆ ਨਹੀਂ?
ਕਲ੍ਪਾਭਿਧਾਨਕ੍ਸ਼ਣਜੀਵਿਨੋ ऽਪਿ ਕਲ੍ਪੌਘਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਲਨੇ ਵਿਰਿਞ੍ਚਾਃ । ਅਤਃ ਕਲਾਸ਼ਾਲਿਨਿ ਕਾਲਜਾਲੇ ਲਘੁਤ੍ਵਦੀਰ੍ਘਤ੍ਵਧਿਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਕਲਪ ਦੇ ਇਕ ਪਲ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਲੰਮਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਬੇਅਸਰ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਾषਾਣਮਯਾ ਮਹੀਧ੍ਰਾ ਮृਦਾ ਮਹੀ ਦਾਰੁਭਿਰ੍ ਏਵ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ । ਮਾਂਸੈਰ੍ ਜਨਾਃ ਪੌਰੁषਬਦ੍ਧਭਾਵਾ ਨਾਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਵਿਕਾਰਹੀਨਮ੍
ਹਰ ਥਾਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਦਰੱਖਤ ਸਿਰਫ ਲੱਕੜ ਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ, ਮਰਦਾਨਗੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ।
ਆਲੋਕ੍ਯਤੇ ਚੇਤਨਯਾਨੁਵਿਦ੍ਧਃ ਪਯੋਨਿਬਦ੍ਧੋ ऽਣੁਚਯੋ ਨਭਸ੍ਸ੍ਥਃ । ਪृਥਗ੍ਵਿਭਾਗੇਨ ਪਦਾਰ੍ਥਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਏਤਜ੍ ਜਗਨ੍ ਨੇਤਰਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਢੇਰ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਰਾਹੀਂ, ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਚਮਤ੍ਕृਤਿਸ਼੍ ਚੇਹ ਮਨਸ੍ਵਿਲੋਕੇ ਚੇਤਸ਼੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਕਰੀ ਨਰਾਣਾਮ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪਿ ਸਾਧੋ ਵਿषਯਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕੇषਾਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਿ ਨ ਚਿਤ੍ਰਰੂਪਾ
ਅਚੰਭਾ ਇੱਥੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ। ਹੇ ਸਾਧੂ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਅਦ੍ਯਾਪਯਾਤੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਪਿ ਕਲ੍ਪਨਾਯਾ ਆਕਾਸ਼ਵਲ੍ਲੀਫਲਵਨ੍ਮਹਤ੍ਤ੍ਵੇ । ਉਦੇਤਿ ਨੋ ऽਲੋਭਲਵਾਹਤਾਨਾਮ੍ ਉਦਾਰਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਮਯੀ ਕਥੈਵ
ਅੱਜ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਦਾ ਰਤਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਉਭਰਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੇਲ ਦਾ ਫਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਆਦਾਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਨ੍ ਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਨਾਂ ਸ੍ਵਚੇਤਸੈਵੋਪਹਤੋ ऽਦ੍ਯ ਲੋਕਃ । ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਙ੍ਕਂ ਪਸ਼ੁਰ੍ ਅਦ੍ਰਿਕੂਟਾਦ੍ ਆਨੀਲਵਲ੍ਲੀਦਲਵਾਞ੍ਛਯੇਵ
ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਨੀਲੇ ਬੇਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਛਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਾਨ੍ਤਰਨ੍ਯਸ੍ਤਨਿਰਰ੍ਥਕਾਂਸਚ੍ਛਾਯਾਲਤਾਪਤ੍ਤ੍ਰਫਲਪ੍ਰਸੂਨਾਃ । ਸ਼ਰੀਰ ਏਵ ਕ੍ਸ਼ਤਸਮ੍ਪਦਸ਼੍ ਚ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਦ੍ਰੁਮਾ ਅਦ੍ਯਤਨਾ ਨਰਾਸ਼੍ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪੈੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਬੇਕਾਰ ਛਾਂ, ਪੱਤੇ, ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਸਭ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਦੌਲਤਾਂ ਵੀ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਨ।
ਕ੍ਵਚਿਜ੍ ਜਨਾ ਮਾਰ੍ਦਵਸੁਨ੍ਦਰੇषੁ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਰਾਲੇषੁ ਚ ਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤਿ । ਦਸ਼ਾਨ੍ਤਰਾਲੇषੁ ਨਿਰਨ੍ਤਰੇषੁ ਵਨਾਨ੍ਤषਣ੍ਡੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਕृष੍ਣਸ਼ਾਰਾਃ
ਕਦੇ ਲੋਕ ਨਰਮ ਤੇ ਸੋਹਣਿਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਡਰਾਉਣਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਹੀਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਅਟਲ-ਅਟਲ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਧਾਤੁਰ੍ ਨਵਾਨਿ ਦਿਵਸਂ ਪ੍ਰਤਿ ਭੀषਣਾਨਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਚਾਵਲੁਲਿਤਾਖਿਲਮਾਨਵਾਨਿ । ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕष੍ਟਫਲਪਾਕਹਤੋਦਯਾਨਿ ਵਿਸ੍ਮਾਪਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸ਼ਠਸ੍ਯ ਮਨਾਂਸਿ ਕੇषਾਮ੍
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵੇਂ, ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਂ ਸੁਹਣੇ ਕੰਮ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਠੋਰ ਫਲ ਪੱਕਣ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਚਲਾਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਜਨਃ ਕਾਮਾਸਕ੍ਤੋ ਵਿਵਿਧਕੁਕਲਾਵੇਦਨਪਰਸ੍ ਸਮਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਤਿ ਸੁਲਭੋ ਨਾਦ੍ਯ ਸੁਜਨਃ । ਕ੍ਰਿਯਾ ਦੁਃਖਾਸਙ੍ਗਾਦ੍ ਵਿਧੁਰਵਿਧੁਰਾ ਨੂਨਮ੍ ਅਖਿਲਾ ਨ ਜਾਨੇ ਨੇਤਵ੍ਯਾ ਕਥਮ੍ ਇਵ ਦਸ਼ਾ ਜੀਵਿਤਮਯੀ
ਲੋਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅੱਜ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿਲੋਂ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ—ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾਈ ਜਾਵੇ।
ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਗਮਸਨ੍ਨਿਭਮ੍
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਾਂਗ।
ਸ਼ੁष੍ਕਸਾਗਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ੋ ਨਿਖਾਤੋ ਯੋ ऽਦ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਸ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਅਭ੍ਰਸਂਵੀਤੋ ਨਗਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਮੁਨੇ
ਜੋ ਅੱਜ ਸੁੱਕਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਪਹਾੜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਵਨਵ੍ਯੂਹਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ਵਿਲੀਢਗਗਨੋ ऽਚਲਃ । ਦਿਨੈਰ੍ ਏਵ ਸ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਉਰ੍ਵੀਸਮਤਾਂ ਕੂਪਤਾਂ ਚ ਵਾ
ਉਹ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ—ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਖੱਡ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਙ੍ਗਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਸਂਵੀਤਂ ਕੌਸ਼ੇਯਸ੍ਰਗ੍ਵਿਲੇਪਨੈਃ । ਦਿਗਮ੍ਬਰਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਸ਼੍ਵੋ ਦੂਰੇ ਵਿਸ਼ਰਿਤਾਵਟੇ
ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਜ ਰੇਸ਼ਮੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਲਗਾ ਕੇ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਦੂਰ, ਸੁੰਨ ਜਗ੍ਹਾ 'ਚ, ਖੁਲ੍ਹਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਦ੍ਯ ਨਗਰਂ ਦृष੍ਟਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਚਾਰਚਞ੍ਚਲਮ੍ । ਤਤ੍ਰੈਵੋਦੇਤਿ ਦਿਵਸੈਸ੍ ਸਂਸ਼ੂਨ੍ਯਾਰਣ੍ਯਧਨ੍ਵਤਾ
ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਥਾਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਰੁਕੜੀ ਧਰਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਅਦ੍ਯ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਮਣ੍ਡਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਧਿਤਿष੍ਠਤਿ । ਸ ਭਸ੍ਮਕੂਟਤਾਂ ਰਾਜਨ੍ ਦਿਵਸੈਰ੍ ਏਵ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਆਦਮੀ ਅੱਜ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਖ ਦੀ ਢੇਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰਣ੍ਯਾਨੀ ਮਹਾਭੀਮਾ ਯਾ ਨਭੋਮਣ੍ਡਲੋਪਮਾ । ਪਤਾਕਾਚ੍ਛਾਦਿਤਾਕਾਸ਼ਾ ਸੈਵ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਪੁਰੀ
ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾ ਲਤਾਵਲਿਤਾ ਭੀਮਾ ਭਾਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯ ਵਿਪਿਨਾਵਲੀ । ਦਿਵਸੈਰ੍ ਏਵ ਸਾ ਯਾਤਿ ਮੁਨੇ ਮਰੁਮਹੀਪਦਮ੍
ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਤੇ ਅੱਜ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ—ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਰੁਕੜੀ ਧਰਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਲਿਲਂ ਸ੍ਥਲਤਾਂ ਯਾਤਿ ਸ੍ਥਲੀ ਭਵਤਿ ਵਾਰਿਭੂਃ । ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਹਿ ਸਕਾष੍ਠਾਮ੍ਬੁਤृਣਂ ਜਗਤ੍
ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਘਾਹ — ਸਭ ਕੁਝ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਿਤ੍ਯਂ ਯੌਵਨਂ ਬਾਲ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਞ੍ਚਯਾਃ । ਭਾਵਾਦ੍ ਭਾਵਾਨ੍ਤਰਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਰਙ੍ਗਵਦ੍ ਅਨਾਰਤਮ੍
ਜਵਾਨੀ, ਬਚਪਨ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਦੌਲਤ — ਇਹ ਸਭ ਅਸਥਾਈ ਹਨ; ਇਕ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਹਾਲਤ ਵੱਲ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਾਤਾਤ੍ਤਦੀਪਕਸ਼ਿਖਾਲੋਲਂ ਜਗਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਤਡਿਤ੍ਸ੍ਫੁਰਣਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਪਦਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਮ੍ ਇਯਂ ਯਾਤਿ ਭੂਰਿਭੂਤਪਰਮ੍ਪਰਾ । ਬੀਜਰਾਸ਼ਿਰ੍ ਇਵਾਜਸ੍ਰਂ ਪ੍ਰਥਮਾਨਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਗਦਾ ਹੈ।
ਮਨਃਪਵਨਪਰ੍ਯਸ੍ਤਭੂਰਿਭੂਤਰਜਃਪਟਾ । ਪਾਤੋਤ੍ਪਾਤਪਰਾਵਰ੍ਤਵਰਾਭਿਨਯਭੂषਿਤਾ
ਮਨ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਕੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਾਦਸਿਆਂ, ਉਲਟ-ਪਲਟਾਂ, ਚੰਗੀ ਤੇ ਮੰਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਨਾਟਕਤਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਇਯਂ ਜਾਗਤੀ ਜਨਿਤਭ੍ਰਮਾ । ਨृਤ੍ਤਾਵੇਸ਼ਵਿਵृਤ੍ਤੇਵ ਸਂਸਾਰਾਰਭਟੀਨਟੀ
ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ, ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਇੱਕ ਹਾਲਤ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਨਾਚਣ ਵਾਲੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਖੁਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਟਕੀ ਆਪਣਾ ਨਾਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ।