ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍ । ਸਤ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸ੍ ਸੋ ऽਪਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਕ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਯ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਚਲਾਚਲਾ ਤृਤੀਯਾ ਯਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਆਬਦ੍ਧਭਾਵਨਾ । ਸਾ ਸਮਗ੍ਰਜਗਦ੍ਭੂਤਖਗਬਨ੍ਧਨਵਾਗੁਰਾ
ਤੀਜੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਚਲਦੀ ਤੇ ਨਾਹ ਚਲਦੀ ਦੋਹਾਂ ਹੈ, ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਪੂਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਭ੍ਰਮਵਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ ਵੈਕਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਜਗਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਨ ਸ ਦੁਃਖੇ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਸੱਚ ਤੇ ਕਦੇ ਝੂਠ ਸਮਝ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ।
ਯਸ੍ਯੇਮਾਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਾਸੁ ਭਾਵਨਾਸ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਭਾਵਨਾਃ । ਅਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠਾ ਰੂਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕਾਰਿਤਾਦਯੋ ਦੋषਾ ਨ ਕੇਚਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਯਸੀਵੇਹ ਪਾਂਸਵਃ
ਬਦਲਾਅ ਵਰਗੇ ਜੋ ਅਵਗੁਣ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ।
ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਞ੍ਜਨੇਯਂ ਜਗਦ੍ਗਤਾ । ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਨ ਚਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਹ ਭਾਵਨਾ, ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਦੁਨੀਆਵੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇਣ ਵਿਨੈਤਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟਯਃ । ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਂ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਟਾ ਇਵ ਵਿਤਨ੍ਤਵਃ
ਇਸ ਵਿਅਵਹਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਪੜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਾਗੇ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ।
ਉਹ੍ਯਮਾਨੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਧ੍ਵਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਨੇਹੋਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ऋਤੇ ਤਚ੍ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਤ੍ ਸਮਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਸਰਿਤਃ ਪਾਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਲਾਭਾਦ੍ ऋਤੇ ਕਿਲ । ਰਾਮ ਨਾਸਾਦ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ ਧਿ ਪਦਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਅਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਰਾਮਾ, ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਰ ਆਤਮਾਂ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਯਤਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਜ੍ ਜਾਤੇਯਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਭ੍ਰਮਦਾਯਿਨੀ । ਨੂਨਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਾ ਸਮਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਪਦਂ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਅਗਿਆਨ, ਜੋ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ।
ਕੁਤੋ ਜਾਤੇਯਮ੍ ਇਤਿ ਤੇ ਰਾਮ ਮਾਸ੍ਤੁ ਵਿਚਾਰਣਾ । ਇਮਾਂ ਕਥਮ੍ ਅਹਂ ਹਨ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਤੇ ऽਸ੍ਤੁ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ; ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਇਹ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂ।
ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤਾਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਂ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸਿ ਰਾਘਵ । ਯਤ ਏषਾ ਯਥਾ ਚੈषਾ ਯਥਾ ਨष੍ਟੇਤ੍ਯ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਇਹ ਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।
ਵਸ੍ਤੁਤਃ ਖਲੁ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਵਿਭਾਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਨਵੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਅਸਤੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਭਾਤਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਜਾਨਾਤਿ ਕਃ ਕੁਤਃ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਝੂਠੀ ਭਟਕਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੌਣ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜਾਤੇਯਂ ਪ੍ਰੌਢਿਮ੍ ਆਪਨ੍ਨਾ ਦੋषਾਯੈਵਾਤਤਾਕृਤਿਃ । ਬਲਾਤ੍ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਯਿਤ੍ਵੈਨਾਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸਿ ਵੈ ਤਤਃ
ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤੇ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਸਿਰਫ਼ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ। ਜਦ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮਝ ਲਵੇਂਗਾ।
ਅਪਿ ਸ਼ੂਰਾ ਅਪਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਸ੍ ਤੇ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਅਵਿਦ੍ਯਯਾ ਯੇ ਪੁਰੁषਾ ਨ ਨਾਮ ਵਿਵਸ਼ੀਕृਤਾਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀਰ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯਾਂ ਰੋਗਸ਼ਾਲਾਯਾਂ ਯਤ੍ਨਂ ਕੁਰੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਨੇ । ਯਥੈषਾ ਜਨ੍ਮਦੁਃਖੇਨ ਨ ਭੂਯਸ੍ ਤ੍ਵਾਂ ਨਿਯੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਸ ਰੋਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਨਾ ਪਾਵੇ।
ਸਰ੍ਵਾਪਦਾਮ੍ ਏਕਸਖੀਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਤਰੁਮਞ੍ਜਰੀਮ੍ । ਅਨਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥਜਨਨੀਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਮ੍ ਅਲਮ੍ ਉਦ੍ਧਰ
ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਖਾੜ ਦੇ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਅਣਜਾਣੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਫੁੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਬੇਸਮਝੀ ਦੀਆਂ ਬਿਪਤਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।
ਭਯਵਿषਾਦਦੁਰਾਧਿਵਿਪਤ੍ਪ੍ਰਦਾਂ ਹृਦਯਮੋਹਮਹਾਪਟਲਾਕੁਲਾਮ੍ । ਭृਸ਼ਮ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ ਕੁਦृष੍ਟਿਮ੍ ਇਮਾਂ ਬਲਾਦ੍ ਭਵ ਭਵਾਰ੍ਣਵਪਾਰਮ੍ ਉਪਾਗਤਃ
ਇਹ ਗਲਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਡਰ, ਜ਼ਹਿਰ, ਸਹਿ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਬਿਪਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਭਟਕਾਵੇ ਦੀ ਘਣੀ ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾ।
ਕੁਪਿਤਸ੍ਯਾਸਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਮਾਤ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਿਨਃ । ਅਵਿਦ੍ਯਾਵਿਤਤਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ ਔषਧਂ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ
ਰਾਘਵ, ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਲੰਬੀ ਤੇ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੁਣ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਾਂ ਤਾਂ ਕਥਯਿਤੁਂ ਜਾਤਿਂ ਰਾਮ ਰਾਜਸਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀਮ੍ । ਮਨੋਵੀਰ੍ਯਵਿਚਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਤਾਂ ਸ਼ृਣੁ
ਰਾਮਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਜੋ ਰਾਜਸ ਅਤੇ ਸਾਤਵਿਕ ਜਾਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਿ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਚਿਦਾਭਾਸਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਖ੍ਯਮ੍ ਅਨਾਦਿ ਵਿਗਤਭ੍ਰਮਮ੍
ਉਹ ਜੋ ਅਮਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਟਕਾਵ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਪੁषਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਪਨ੍ਦਃ ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਹਿ । ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਘਨਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸੋਮ੍ਯਾਬ੍ਧੇਸ਼੍ ਚਲਨਾਦ੍ ਇਵ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਿਲਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਜੋ ਲਹਿਰ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਬ੍ਧੇਰ੍ ਜਲਂ ਯਦ੍ਵਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਵਦ੍ ਈਹਤੇ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿ ਤਥੈਕਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ ਠੋਸ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਕੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਯਥਾ ਸਰਤਿ ਮਾਰੁਤਃ । ਤਥੇਹਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵੈਤਿ ਲੋਲਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਚਲਾਇਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸ਼ਿਖਾਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਦੀਪਸ੍ ਸੋਮ੍ਯੋ ਯਥੋਚ੍ਚਤਾਮ੍ । ਏਤਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਅਸਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ ਸ੍ਵੇ ਵਪੁषਿ ਵਲ੍ਗਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਆਪਣੀ ਲੌ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਜਲਾਨ੍ਤਰੇ ऽਮ੍ਬੁਧੇਰ੍ ਯਦ੍ਵਲ੍ ਲਸਦ੍ ਵਾਰਿ ਕ੍ਵਚਿਚ੍ ਚਲਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਵਪੁष੍ਯ੍ ਏਵ ਤਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਵਿਲਾਸਵਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਦੇ ਚਮਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਹਿਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ।
ਯਥੋਲ੍ਲਸਤਿ ਭਾਚਕ੍ਰੈਰ੍ ਦ੍ਰਵਤ੍ਕਾਞ੍ਚਨਸਾਗਰਃ । ਤਥਾਤ੍ਮਨਿ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੈਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਚ੍ਛੈਸ਼੍ ਚਿਦਰ੍ਣਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਚਾਨਣ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਮੌਕ੍ਤਿਕਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਯਥਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਦृਸ਼ਾ ਦृਸ਼ਃ । ਤਥੋਦੇਤਿ ਲਸਦ੍ਰੂਪਾ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ ਚਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਚਿੱਤ ਵਿਚੋਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਰੂਪਾ ਸਾ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ । ਤਨ੍ਮਯ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਚ੍ਛਾ ਤਤ੍ਰੈਵੋਰ੍ਮਿਰ੍ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ
ਉਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜੇ ਹਿਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਚਿੱਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੈਵ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੇਵ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਆਲੋਕਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਇਵਾਲੋਕਕੋਟਰੇ ਘਨਤਾਂ ਗਤਾ
ਉਹ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਵੱਖਰੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇ।