ਅਵਿਦ੍ਯਯੈਵੋਤ੍ਤਮਯਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਸ਼ੋਦ੍ਯਮੋਤ੍ਕਯਾ । ਵਿਦ੍ਯਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਸਰ੍ਵਦੋषਾਤਿਹਾਰਿਣੀ
ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੀ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮਲੇਨ ਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯਤੇ ਮਲਮ੍ । ਸ਼ਮਂ ਵਿषਂ ਵਿषੇਣੈਤਿ ਰਿਪੁਣਾ ਹਨ੍ਯਤੇ ਰਿਪੁਃ
ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਧੋ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਊਤਰਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਈਦृਸ਼ੀ ਭੂਤਮਾਯੇਯਂ ਯਾ ਸ੍ਵਨਾਸ਼ੇਨ ਹਰ੍षਦਾ । ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣੈਵ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ: ਇਹ ਆਪਣੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਮ੍ ਆਚ੍ਛਾਦਯਤਿ ਜਗਨ੍ਤਿ ਜਨਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਨ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯਤੇ ਕੈषਾ ਪਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਮਹਤ੍
ਇਹ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ—ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਜੋਬਾ ਹੈ, ਵੇਖੋ!
ਅਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਤੁ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਮਾਯੇਯਮ੍ ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਯਮਾਨਰੂਪੈਵ ਵਲ੍ਗਤਿ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਕਦੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਨੱਚਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ।
ਅਹੋ ਨੁ ਖਲੁ ਚਿਤ੍ਰੇਯਂ ਮਾਯਾ ਸਂਸਾਰਬਨ੍ਧਨੀ । ਅਸਤ੍ਯੈਵਾਤਿਸਤ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਨ੍ ਅਪਿ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਯਾ
ਵਾਹ, ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਅਜੀਬ ਮਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਝੂਠੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਸੱਚੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਭਿਨ੍ਨੇ ਪਦੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਨ੍ਵਾਨਾ ਭੇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਸਂਸਾਰਮਾਯਾ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ਯੇਨਾਸੌ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਅਖੰਡ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ-ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਪਰਮਾਰ੍ਥੇਨੇਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ਭਾਵਨਯੇਦ੍ਧਯਾ । ਜ੍ਞੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞੇਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਸ਼ਯਮ੍
ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖੋ ਕਿ 'ਇਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ', ਤੇ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਇਸ ਮਾਇਆ ਦਾ ਅਸਲ ਭੇਦ ਸਮਝ ਲਵੇਂਗਾ।
ਯਾਵਤ੍ ਤੁ ਨ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਤਾਵਨ੍ ਮਦ੍ਵਚਸੈਵ ਤੇ । ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਭਵਤੂਦ੍ਦਾਮੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਲਃ
ਜਦ ਤਕ ਤੂੰ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਤਕ ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਤੇਰੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸਚਾ ਬਣੀ ਰਹੇ ਕਿ 'ਅਗਿਆਨਤਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ', ਤੇ ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਹਿਲੇ ਨਾ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਂ ਯਾਤਂ ਮਾਨਸਂ ਮਨਨਂ ਮਹਤ੍ । ਅਸਤ੍ ਤਦ੍ ਇਤਿ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਗ੍ ਅਸੌ
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਯ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍ । ਸਤ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸ੍ ਸੋ ऽਪਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਕ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਯ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਚਲਾਚਲਾ ਤृਤੀਯਾ ਯਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਆਬਦ੍ਧਭਾਵਨਾ । ਸਾ ਸਮਗ੍ਰਜਗਦ੍ਭੂਤਖਗਬਨ੍ਧਨਵਾਗੁਰਾ
ਤੀਜੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਚਲਦੀ ਤੇ ਨਾਹ ਚਲਦੀ ਦੋਹਾਂ ਹੈ, ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਪੂਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਭ੍ਰਮਵਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ ਵੈਕਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਜਗਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਨ ਸ ਦੁਃਖੇ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਸੱਚ ਤੇ ਕਦੇ ਝੂਠ ਸਮਝ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ।
ਯਸ੍ਯੇਮਾਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਾਸੁ ਭਾਵਨਾਸ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਭਾਵਨਾਃ । ਅਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠਾ ਰੂਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕਾਰਿਤਾਦਯੋ ਦੋषਾ ਨ ਕੇਚਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਯਸੀਵੇਹ ਪਾਂਸਵਃ
ਬਦਲਾਅ ਵਰਗੇ ਜੋ ਅਵਗੁਣ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ।
ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰਞ੍ਜਨੇਯਂ ਜਗਦ੍ਗਤਾ । ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਨ ਚਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਹ ਭਾਵਨਾ, ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਦੁਨੀਆਵੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇਣ ਵਿਨੈਤਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟਯਃ । ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਂ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਟਾ ਇਵ ਵਿਤਨ੍ਤਵਃ
ਇਸ ਵਿਅਵਹਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਪੜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਾਗੇ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ।
ਉਹ੍ਯਮਾਨੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਧ੍ਵਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਨੇਹੋਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ऋਤੇ ਤਚ੍ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਤ੍ ਸਮਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਸਰਿਤਃ ਪਾਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਲਾਭਾਦ੍ ऋਤੇ ਕਿਲ । ਰਾਮ ਨਾਸਾਦ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ ਧਿ ਪਦਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਅਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਰਾਮਾ, ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਰ ਆਤਮਾਂ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਯਤਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਜ੍ ਜਾਤੇਯਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਭ੍ਰਮਦਾਯਿਨੀ । ਨੂਨਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਾ ਸਮਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਪਦਂ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਅਗਿਆਨ, ਜੋ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ।
ਕੁਤੋ ਜਾਤੇਯਮ੍ ਇਤਿ ਤੇ ਰਾਮ ਮਾਸ੍ਤੁ ਵਿਚਾਰਣਾ । ਇਮਾਂ ਕਥਮ੍ ਅਹਂ ਹਨ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਤੇ ऽਸ੍ਤੁ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ; ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਇਹ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂ।
ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤਾਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਂ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸਿ ਰਾਘਵ । ਯਤ ਏषਾ ਯਥਾ ਚੈषਾ ਯਥਾ ਨष੍ਟੇਤ੍ਯ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਇਹ ਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।
ਵਸ੍ਤੁਤਃ ਖਲੁ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਵਿਭਾਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਨਵੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਅਸਤੋ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਭਾਤਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਜਾਨਾਤਿ ਕਃ ਕੁਤਃ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਝੂਠੀ ਭਟਕਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੌਣ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜਾਤੇਯਂ ਪ੍ਰੌਢਿਮ੍ ਆਪਨ੍ਨਾ ਦੋषਾਯੈਵਾਤਤਾਕृਤਿਃ । ਬਲਾਤ੍ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਯਿਤ੍ਵੈਨਾਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸਿ ਵੈ ਤਤਃ
ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤੇ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਸਿਰਫ਼ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ। ਜਦ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮਝ ਲਵੇਂਗਾ।
ਅਪਿ ਸ਼ੂਰਾ ਅਪਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਸ੍ ਤੇ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਅਵਿਦ੍ਯਯਾ ਯੇ ਪੁਰੁषਾ ਨ ਨਾਮ ਵਿਵਸ਼ੀਕृਤਾਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀਰ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯਾਂ ਰੋਗਸ਼ਾਲਾਯਾਂ ਯਤ੍ਨਂ ਕੁਰੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਨੇ । ਯਥੈषਾ ਜਨ੍ਮਦੁਃਖੇਨ ਨ ਭੂਯਸ੍ ਤ੍ਵਾਂ ਨਿਯੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਸ ਰੋਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਨਾ ਪਾਵੇ।
ਸਰ੍ਵਾਪਦਾਮ੍ ਏਕਸਖੀਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਤਰੁਮਞ੍ਜਰੀਮ੍ । ਅਨਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥਜਨਨੀਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਮ੍ ਅਲਮ੍ ਉਦ੍ਧਰ
ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਖਾੜ ਦੇ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਅਣਜਾਣੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਫੁੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਬੇਸਮਝੀ ਦੀਆਂ ਬਿਪਤਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।
ਭਯਵਿषਾਦਦੁਰਾਧਿਵਿਪਤ੍ਪ੍ਰਦਾਂ ਹृਦਯਮੋਹਮਹਾਪਟਲਾਕੁਲਾਮ੍ । ਭृਸ਼ਮ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ ਕੁਦृष੍ਟਿਮ੍ ਇਮਾਂ ਬਲਾਦ੍ ਭਵ ਭਵਾਰ੍ਣਵਪਾਰਮ੍ ਉਪਾਗਤਃ
ਇਹ ਗਲਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਡਰ, ਜ਼ਹਿਰ, ਸਹਿ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਬਿਪਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਭਟਕਾਵੇ ਦੀ ਘਣੀ ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾ।
ਕੁਪਿਤਸ੍ਯਾਸਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਮਾਤ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਿਨਃ । ਅਵਿਦ੍ਯਾਵਿਤਤਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ ਔषਧਂ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ
ਰਾਘਵ, ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਲੰਬੀ ਤੇ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੁਣ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਾਂ ਤਾਂ ਕਥਯਿਤੁਂ ਜਾਤਿਂ ਰਾਮ ਰਾਜਸਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀਮ੍ । ਮਨੋਵੀਰ੍ਯਵਿਚਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਤਾਂ ਸ਼ृਣੁ
ਰਾਮਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਜੋ ਰਾਜਸ ਅਤੇ ਸਾਤਵਿਕ ਜਾਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।