ਪਰਾਂ ਦृष੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ਯ ਭੋਗੇਚ੍ਛਾ ਨਾਭਿਜਾਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਕਾਲੇ ਰਾਮਸ੍ਯ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਉੱਚੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਲਈ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
ਆਦੌ ਸ਼ਮਦਮਪ੍ਰਾਯੈਰ੍ ਗੁਣੈਸ਼੍ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ । ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਬੋਧਯੇਤ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਪ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਛ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈਂ।
ਅਜ੍ਞਸ੍ਯਾਰ੍ਧਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਯੋ ਵਦੇਤ੍ । ਮਹਾਨਰਕਜਾਲੇषੁ ਸ ਤੇਨ ਵਿਨਿਯੋਜਿਤਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਧ-ਜਾਗਰੂਕ ਵਿਅਕਤੀ ਕਹਿ ਦੇਵੇ ਕਿ ਸਭ ਕੁਛ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਭੋਗੇਚ੍ਛਸ੍ਯ ਨਿਰਾਸ਼ਿषਃ । ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਮਲਮ੍ ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਭੋਗ-ਇੱਛਾ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਤਿਮਿਰਾਪਹਃ । ਸਮੁਵਾਚ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਸਿष੍ਠੋ ਭੂਮਿਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਬੋਲੇ।
ਕਲਙ੍ਕਕਲਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਰਾਘਵ । ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਕਾਲੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸਿ ਵਾਨਘ
ਰਾਘਵ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਦਾਗ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਖੁਦ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ.
ਸ੍ਮਯਵਿਸ੍ਮਯਸਮ੍ਮੋਹਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਿਕਾਰਿਤਾਮ੍ । ਸਮਤਾਚਲਿਤਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ਨ ਕਦਾਚਨ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਹਾਸਾ, ਹੈਰਾਨੀ, ਭੁਲਾਵਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇ.
ਸਤਿ ਦੀਪ ਇਵਾਲੋਕਸ੍ ਸਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਕ ਇਵ ਵਾਸਰਃ । ਸਤਿ ਪੁष੍ਪ ਇਵਾਮੋਦਸ੍ ਸ੍ਵਤਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਿਰਾਗ ਹੋਣ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਸੂਰਜ ਹੋਣ ਤੇ ਦਿਨ, ਫੁੱਲ ਹੋਣ ਤੇ ਸੁਗੰਧ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.
ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਪਰਿਦृਸ਼੍ਯਤ ਏਵ ਵਾ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਸਮੀਰਣਸ੍ਯੇਵ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਦਿੱਖ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.
ਨਸ਼੍ਯਤੀਹ ਹਿ ਤਦ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਨਾਤ੍ਮਭੂਤਂ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਕਥਂ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਤਦ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭੂਤਂ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਇੱਥੇ, ਉਹ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿਟ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਆਸ਼ਾਮਞ੍ਜਰਿਤਾਕृਤਿਂ ਵਿਵਲਿਤਂ ਦੁਃਖਾਹਿਭਿਰ੍ ਦਾਰੁਣੈਰ੍ ਭੋਗੈਃ ਪਲ੍ਲਵਿਤਂ ਜਰਾਕੁਸੁਮਿਤਂ ਤृष੍ਣਾਲਤਾਭਾਸੁਰਮ੍ । ਸਂਸਾਰਂ ਵਿषਵृਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿਗਡਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਵੇਕਾਸਿਨਾ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਵਿਹਰੇਹ ਵਾਰਣਪਤਿਸ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦ੍ ਇਵੋਨ੍ਮੋਚਿਤਃ
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਕਥਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਜੀਵਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਾਤ੍ । ਕਿਯਤੀ ਕੀਦृਸ਼ੀ ਵੇਤਿ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਵਦ ਪ੍ਰਭੋ
ਇਹ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਦ ਤੇ ਸਵਭਾਵ ਕੀ ਹੈ? ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਭੂਤਜਾਤਯਃ । ਯਥਾ ਨਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾ ਯਥਾ ਮੁਕ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ?
ਯਥਾ ਚ ਪਰਿਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾ ਯਥਾ । ਤਤ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ऽਨਘ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਟਿਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਰ੍ ਅਮਲਾ ਕਲਯਨ੍ਤੀ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਚੇਤ੍ਯਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਕਲਨਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਲਨਾ ਘਨਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਤਤ੍ ਤਤ੍ਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਮਨਃਪਦਮ੍
ਜਦੋਂ ਕਲਪਨਾ ਗਾੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹ ਆਪ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਿੱਛੋਂ ਮਨ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਪੁਰਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਤਨੋਤੀਦਮ੍ ਅਸਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਇਵ ਤ੍ਯਜਤ੍
ਮਨ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਝੂਠਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕੋਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।
ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪਰਿਕਚਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਨਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੀਂ ਮੌਜੂਦ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਿਰਫ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਪਦ੍ਮਜਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਪਾਦ੍ਮਜਮ੍ । ਤਤੋ ਜਗਤ੍ ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਰਜਾਪਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਕਮਲ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਣਾਕੇ, ਉਹਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਾਨਨ੍ਤਭੂਤਜਾਤਸਘੁਙ੍ਘੁਮਮ੍ । ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਏਵਮ੍ ਇਯਂ ਰਾਮ ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਮਿਤਿਮ੍ ਆਗਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਗਿਆਨ, ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਮਯੀ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਿਕਾ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਨਗਰੀ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਸਤੀ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਖਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਕੇਵਲ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਇੱਛਾ ਦੀ ਬਣੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਟਕਾਵ ਅਤੇ ਝੂਠ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਹ ਕਾਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮਹਾਮੋਹਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਜਾਤਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤਜ੍ਞਾਨਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਖਲਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਇਥੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੰਸ਼ ਵੱਡੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਚਾਨ ਤੇ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਡਿੱਗਦੇ ਜਾਂ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
ਭੁਵਿ ਸਮ੍ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਯਾਨ੍ਤੀਨਾਮ੍ ਉਪਦੇਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਭੂਤਜਾਤੀਨਾਂ ਯਾ ਏਤਾ ਨਰਜਾਤਯਃ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵੰਸ਼ ਜੋ ਜਾਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ।
ਬਹ੍ਵਾਧਯੋ ਦੁਃਖਮਯ੍ਯਸ੍ ਤਾ ਹਿ ਦ੍ਵੇषਭਯਾਤੁਰਾਃ । ਤਾਸਾਂ ਮਧ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਾਵਦ੍ ਰਾਜਸਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀਮ੍
ਬਹੁਤ ਤਕਲੀਫਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਫ਼ਰਤ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਵੰਸ਼ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਰਜਸ ਤੇ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਿ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਚਿਦਾਭਾਸਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਖ੍ਯਮ੍ ਅਨਾਦਿ ਵਿਗਤਭ੍ਰਮਮ੍
ਜੋ ਅਮਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ—
ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਪੁषਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸਤ੍ਤੈਕਦੇਸ਼ਤਃ । ਘਨਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸੋਮ੍ਯੇ ऽਬ੍ਧੌ ਚਲਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਕ੍ਰਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਹਲਚਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਘੇਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓ ਸੋਮਿਆ।
ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਏਕਦੇਸ਼ਃ ਕ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਕਥਂ ਵਿਕਾਰਿਤਾ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਥਂ ਚਾਵਯਵਿਕ੍ਰਮਃ
ਅੰਤਹੀਨ ਆਤਮਕ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਜਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਤੇਨ ਜਾਤਂ ਤਤੋ ਜਾਤਮ੍ ਇਤੀਯਂ ਰਚਨਾ ਗਿਰਾਮ੍ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਨ ਰਾਮ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ' ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੀਤ ਲਈ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਾਮਾ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਵਿਕਾਰਿਤਾਵਯਵਿਤਾਦਿਙ੍ਮਤ੍ਤਾਦੇਸ਼ਿਤਾਦਯਃ । ਕ੍ਰਮਾ ਨ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਸ਼ੇ ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨੋਦਯਾ ਅਪਿ
ਬਦਲਾਅ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਬਣਤਰ, ਲੜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦਿੱਖਣ, ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਤਂ ਵਿਨਾ ਕਲ੍ਪਨੈਵਾਨ੍ਯਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਪਿ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਯੌ ਕ੍ਰਮਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਵ੍ ਉਕ੍ਤਯੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਜਾਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੈ; ਨਾ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ 'ਕ੍ਰਮ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਰਵਾਇਤੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਹਨ।
ਜਗਤ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਲਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਕਾਰ ਆਸਾ ਦੇ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਹੈ, ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਤੱਤ-ਬੁਝਣ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਤੋੜ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ ਤੇ ਹੁਣ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਢੰਡੀ ਤੋਂ ਖੁਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।