ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਮੋਹਮਿਹਿਕਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਇਵ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ । ਕ੍ਵਾਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਜ੍ ਜਾਡ੍ਯਂ ਵਿषਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਹਤਂ ਯਥਾ
ਭਟਕਣ ਦੀ ਧੁੰਦ ਸਵੇਰ ਦੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਸਤਪਣ ਵੀ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜਾਦੂ ਹੋਇਆ ਜ਼ਹਿਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹਾਦ੍ਰੌ ਨ ਨਵਚ੍ਛਿਦ੍ਰਸਰਿਤਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਨੋਲ੍ਲਸਨ੍ਤਿ ਲਸਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਗ੍ਰਕਲਾਪਿਨਃ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਨੌ ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਨਹੀਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ; ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਪਰਾਂ ਨਿਰ੍ਮਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸ੍ਵਚਿਦਾਕਾਸ਼ਕੋਟਰਮ੍ । ਰਾਜਤੇ ऽਤਿਤਰਾਮ੍ ਅਚ੍ਛੋ ਜੀਵਾਦਿਤ੍ਯੋ ਮਹੋਦਯਃ
ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਖੋਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੀਵ ਦਾ ਸੂਰਜ ਮਹਾਂ ਉਗਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਘਨਮੋਹਭਰੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਵਿਵਿਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਪਰਂ ਗਤਾਃ । ਸ਼ਮਮ੍ ਏਤ੍ਯਾਤਿਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਧੌਤਾ ਆਸ਼ਾਮਹਾਦਿਸ਼ਃ
ਗਾੜੇ ਭੁਲੇਖੇ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਉੱਚੀ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਸ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਭृਸ਼ਮ੍ ਆਭਾਤਿ ਵਿਮਲਾ ਮੁਦਿਤਾਕਾਸ਼ਮਞ੍ਜਰੀ । ਸ਼ੀਤਲੀਕृਤਦਿਕ੍ਚਕ੍ਰਾ ਸ਼ਰਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੀਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ
ਸਾਫ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਲੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਾਂਦਨੀ।
ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਪਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਭृਸ਼ਂ ਸਫਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸੁਵਿਵਿਕ੍ਤਾ ਵਿਵੇਕਭੂਃ
ਸਾਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਸਾਫ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਪਰ੍ਵਤਵਨਾਭੋਗਂ ਪਰਮਾਲੋਕਸੁਨ੍ਦਰਮ੍ । ਅਚ੍ਛਾਚ੍ਛਂ ਸ਼ੀਤਲਚ੍ਛਾਯਂ ਜਾਯਤੇ ਭੁਵਨਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ, ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ ਨਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਾਰਿਤਾਂ ਸੁਸ਼ਮਤਾਂ ਸ੍ਫਾਰਿਤਾਂ ਸ੍ਫੁਟਿਕਾਚ੍ਛਤਾਮ੍ । ਉਪੈਤਿ ਹृਤ੍ਸਰਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨੀਰੁਗਮ੍ਭੋਜਕੋਟਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਸਾਫ਼ਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਮਲ ਦੀ ਝਿੱਲੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾਗ ਦੇ ਚਮਕ ਉਠਦੀ ਹੈ।
ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ਾਨ੍ ਮਲਿਨਸ੍ ਸ੍ਵਾਹਙ੍ਕਾਰਮਧੁਵ੍ਰਤਃ । ਅਪੁਨਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਯੈਵ ਚਞ੍ਚਲਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਮਨ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿਚੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਮਧੁਮੱਖੀ, ਜੋ ਮੈਲੀ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਸੀ, ਕਦੇ ਮੁੜ ਨਾ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਪਗਤਾਪੇਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਸ੍ ਸਰ੍ਵਨਾਯਕਃ । ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਾਸ੍ ਸ੍ਵਦੇਹਨਗਰੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਗਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਣਾਸਮਧਿਗਤਾਤ੍ਮਦੀਪਕੇ ਮਨਸ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਵ੍ਯਪਗਲਿਤੇ ਚ ਧੀਰਧੀਃ । ਵਿਲੋਕਯਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਭਯਨੀਰਸਾ ਗਤੀਰ੍ ਗਤਜ੍ਵਰੋ ਵਿਲਸਤਿ ਦੇਹਪਤ੍ਤਨੇ
ਜਦੋਂ ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮ ਦੀ ਜੋਤ ਮਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਉਲਝਣਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਸ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਯਥੇਦਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤੀਤੇ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਤਨ੍ ਮੇ ਕਥਯ ਹੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਪੁਨਰ੍ ਬੋਧਾਭਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਯਥੋਰ੍ਮਯੋ ऽਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਭਾਵਿਨਃ ਪਯਸਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਨ ਸ੍ਥਿਤਾਸ਼੍ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਸृष੍ਟਯਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤਸ੍ ਸੌਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਦ੍ ਆਕਾਸ਼ੋ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਨਿਰਂਸ਼ਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਭਾਗਸ੍ ਸਰ੍ਵਗੋ ऽਪਿ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ੁਕੀ ਕਰਕੇ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਅਸ੍ਥਿਤੈਵ ਸ੍ਥਿਤੈਵਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਮਣੌ ਯਥਾ । ਨ ਸਤ੍ਯਭੂਤਾ ਨਾਸਤ੍ਯਾ ਤਥੇਯਂ ਸृष੍ਟਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਮਣਕ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਚਨਾ ਵੀ ਨਾ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠੀ।
ਖਾਧਾਰੈਰ੍ ਅਮ੍ਬੁਦੈਃ ਖਸ੍ਥੈਰ੍ ਨ ਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਗਗਨਂ ਯਥਾ । ਚਿਤ੍ਸ੍ਥੈਸ੍ ਸਰ੍ਗੈਸ਼੍ ਚਿਦਾਧਾਰੈਰ੍ ਨ ਸ੍ਪृष੍ਤਾ ਚਿਤ੍ ਪਰਾ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਬੱਦਲਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਆਧਾਰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਜਲਧਿष੍ਵ੍ ਏਵ ਨੋ ਮਹ੍ਯਾਂ ਯਥਾਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤਿ । ਤਥਾ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਚਿਨ੍ ਨ ਦੇਹੇषੁ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸਿਰਫ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਛਾਈ ਹੋਂਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਸਿਰਫ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਹਿਤਾ ਸਰ੍ਵਸਞ੍ਜ੍ਞਾਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਸੈषਾ ਚਿਦ੍ ਅਵਿਨਾਸ਼ਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵੋਕ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕृਤਾਭਿਧਾ
ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ 'ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਸਲੀਅਤ' ਵਰਗੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਸ਼ਤਭਾਗਾਚ੍ਛਾ ਜ੍ਞੇषੁ ਨਿष੍ਕਲਰੂਪਿਣੀ । ਸਕਲਾਮਲਸਂਸਾਰਸ੍ਵਰੂਪੈਕਾਤ੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ
ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਸੌਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸੁਖਮ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਇਕੋ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ।
ਤਰਙ੍ਗਾਦਿਮਯੀ ਸ੍ਫਾਰਾ ਨਾਨਾਤਾ ਸਲਿਲਾਰ੍ਣਵੇ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਤਥਾ ਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਝਲਕਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਚਿਚ੍ ਚਿਨੋਤਿ ਚਿਤਂ ਚੇਤ੍ਯਂ ਤੇਨੇਦਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਜ੍ਞੇ ऽਜ੍ਞੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਚੇਤਨ ਤੇ ਚੇਤਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਾਣਨ ਤੇ ਨਾ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦਾ ਭਾਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞੇष੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੋਗ੍ਰਸਂਸਾਰਗਣਰੂਪਿਣੀ । ਜ੍ਞੇषੁ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਰੂਪੈਵ ਸਕਲੈਕਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸਤੀ
ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਝੂਠੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਨਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਨਾਲ ਇਕ-ਰੂਪ ਤੇ ਸਾਰ ਹੈ।
ਅਨੁਭੂਤਿਵਸ਼ਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਰ੍ਕਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨੀ । ਸ੍ਵਾਦਨੀ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਭਾਵਨੀ ਭਵਭਾਵਿਨਾਮ੍
ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੁਆਦ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਜੀਵ ਭਵਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਨੋਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਨ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਨ ਚ ਯਾਤਿ ਨ ਚਾਯਾਤਿ ਨ ਚੇਹ ਨ ਚ ਨੇਹ ਚਿਤ੍
ਉਹ ਨਾਂ ਡੁੱਬਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਉੱਗਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਟਿਕਦੀ ਹੈ; ਨਾਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਨਾਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਹੈ।
ਸੈषਾ ਚਿਦ੍ ਅਮਲਾਕਾਰਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ । ਰਾਘਵੇਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੇਨ ਜਗਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਰਾਘਵ, 'ਸੰਸਾਰ' ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਹੈ।
ਤੇਜਃਪੁਞ੍ਜੈਰ੍ ਯਥਾ ਤੇਜਃ ਪਯਃਪੂਰੈਰ੍ ਯਥਾ ਪਯਃ । ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸਸ੍ਪਨ੍ਦੈਸ੍ ਤਥਾ ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਗਸਮ੍ਭ੍ਰਮੈਃ
ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਹਲਚਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਚਿਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਰ੍ਵਗੇਨੋਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨ ਨਿਰਂਸ਼ੇਨਾਂਸ਼ਧਾਰਿਣਾ
ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ, 'ਚੇਤਨਾ' ਨਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਆਪ ਉਪਜੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਅਨ੍ਹੇਰੇ ਵਾਂਗ, ਅਖੰਡ ਤੇ ਖੰਡ-ਖੰਡ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵਵਲਨਾਯੋਗਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਪਦਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਾ । ਅਯਂ ਸੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਭਾਵੇਨ ਗਚ੍ਛਤਾਜ੍ਞਪਦਂ ਸ਼ਨੈਃ
ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਅੰਤਹੀਨ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਰੂਢਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਂ ਸਂਸृਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਭਾਵਾਭਾਵਗ੍ਰਹੋਤ੍ਸਰ੍ਗਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤੇ
ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਜੀਵ-ਅਜੀਵ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਤੈਃ ਕਰੋਤਿ ਨ ਕਰੋਤਿ ਚ । ਉਤ੍ਸੇਧਮ੍ ਏਤਿ ਭੂਕੋਸ਼ਕੋਟਰਸ੍ਥੋ ऽਙ੍ਕੁਰੋਤ੍ਕਰਃ
ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਕੰਪਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।