ਸ਼ੁਭਵਾਸਨਾਗਰ੍ਭਾ ਧੀਃ ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਸੁਗੁਣਾਨ੍ ਸਦਾ । ਫਲਦਾਨ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਾਨ੍ ਕਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਬੀਜਵਤੀਵ ਭੂਃ
ਜਿਸ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਚੰਗੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਪਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫਲ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਮ ਬੀਜ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਫ਼ਸਲ ਉਗਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਭਭਾਵਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇ ਮਨਸਿ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਸ਼ਨੈਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਚ ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਘਨਾਮ੍ਬੁਦੇ
ਚੰਗੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਮਨ ਲਗਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਝੂਠੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵृਦ੍ਧਿਂ ਗਤੇ ਚ ਸੌਜਨ੍ਯੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ ਇਵੋਡੁਪੇ । ਵਿਵੇਕੇ ਪ੍ਰਸृਤੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਜਗਤੀਵਾਰ੍ਕਤੇਜਸਿ
ਜਦੋਂ ਚੰਗਿਆਈ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੌਦਸ ਵਧਦੇ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਝ ਤੇ ਨੇਕੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਧृਤਾਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਵृਦ੍ਧਾਯਾਂ ਮੁਕ੍ਤਾਯਾਮ੍ ਇਵ ਕੀਚਕੇ । ਸ੍ਥਿਤਾਵ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕृਤਾਸ੍ਥਾਯਾਂ ਰੁਚਾਵ੍ ਇਵ ਨਿਸ਼ਾਕਰੇ
ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਹੌਸਲਾ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਂਸ ਵਿਚ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉੱਠਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੁਚੀ ਰਾਤ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਫਲਿਤੇ ਸ਼ੀਤਲਚ੍ਛਾਯੇ ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਸਫਲਦ੍ਰੁਮੇ । ਸ੍ਰਵਤ੍ਯ੍ ਆਨਨ੍ਦਸੁਰਸਂ ਸਮਾਧਿਸਰਲਦ੍ਰੁਮੇ
ਜਦੋਂ ਚੰਗੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਫਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਰੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਆਨੰਦ ਦਾ ਰਸ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਭਵਤਿ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਂ ਨਿष੍ਕਾਮਮ੍ ਅਨੁਪਦ੍ਰਵਮ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਚਾਪਲਾਨਰ੍ਥਲੋਭਮੋਹਭਯਾਮਯਮ੍
ਜਦ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਵਿਚ ਚੰਚਲਤਾ, ਲਾਲਚ, ਭਟਕਣਾ ਜਾਂ ਡਰ ਵਗੈਰਾ ਜੋ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੀਣਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸਨ੍ਦੇਹਂ ਵਿਗਤਾਸ਼ੇषਕੌਤੁਕਮ੍ । ਨਿਰਸ੍ਤਕਲ੍ਪਨਾਜਾਲਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਲੇਪਕਮ੍
ਜਦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਜਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਦੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰੀਹਂ ਨਿਰੁਪਾਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਨਿਰਪੇਕ੍ਸ਼ਂ ਨਿਰਾਧਿ ਚ । ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ੋਕਨੀਹਾਰਮ੍ ਅਸਕ੍ਤਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗਮ ਦਾ ਕੋਹਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਕਤ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਤ ਜਾਂ ਗੰਥ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ—
ਸ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਗ੍ਰਸੁਤਂ ਸੂਤਂ ਸਤृष੍ਣਾਦਾਰਪਞ੍ਜਰਮ੍ । ਨਾਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਾਧਯਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਐਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਤੀਖੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਰਥੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਮੋਹ ਦਾ ਪਿੰਜਰਾ ਹੈ, ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਹਕੂਮਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਪੀਵਰਤਾਹੇਤੂਨ੍ ਵਿਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਿ । ਸਦ੍ਭृਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭੁਕृਤ੍ਯੇषੁ ਜਹਾਤਿ ਤृਣਵਤ੍ ਤਨੁਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੱਚਾ ਨੌਕਰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਨਕੇ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੋਟਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸੋ ऽਭ੍ਯੁਦਯੋ ਨਾਸ਼ੋ ਮਨੋਨਾਸ਼ੋ ਮਹੋਦਯਃ । ਜ੍ਞਮਨੋ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਮਨੋ ऽਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਮਨ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ-ਉਤਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਚ੍ਚਕ੍ਰਂ ਮਨਃ ਪਰ੍ਵਤਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਮਨੋ ਵ੍ਯੋਮ ਮਨੋ ਦੇਹੋ ਮਨੋ ਮਿਤ੍ਰਂ ਮਨੋ ਰਿਪੁਃ
ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਚੱਕਰ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਮਨ ਹੀ ਹਨ; ਅਸਮਾਨ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਦੋਸਤ ਮਨ ਹੀ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਮਨ ਹੀ ਹੈ।
ਵਿਕਲ੍ਪਕਲੁषਾ ਯਾ ਸ੍ਯਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਸ੍ਮृਤਿਃ । ਮਨ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਸੇਯਂ ਵਾਸਨਾ ਭਵਭਾਗਿਨੀ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਮੈਲ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ 'ਮਨ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਵਾਸਨਾ ਹੈ ਜੋ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਚੇਤ੍ਯਾਨੁਪਾਤਕਲਿਤਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇਤਿਕ੍ਸ਼ਤਾਭਿਧਮ੍ । ਮਨਾਗ੍ ਵਿਕਲ੍ਪਕਲੁषਂ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜੀਵ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਮੈਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਜੀਵ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਚੇਤ੍ਯਪ੍ਰਪਤਿਤਂ ਰੂਢਸਞ੍ਜ੍ਞਮ੍ ਅਜ੍ਞਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਂ । ਤਦ੍ ਏਵਾਧਿਕਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਤਨ੍ਮਨਸ੍ਤਯਾ
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਾਂਗ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਤ੍ਮਾ ਸਂਸਾਰਪੁਰੁषੋ ਨ ਸ਼ਰੀਰਂ ਨ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍ । ਜਡਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਾਦਿ ਦੇਹੀ ਖਵਦ੍ ਅਲੇਪਕਃ
ਆਤਮਾ ਨਾਂ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਲਹੂ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰੇ ਕਣਸ਼ਃ ਕृਤ੍ਤੇ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਰੁਧਿਰਾਦਿਕਾਤ੍ । ਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨੇ ਕਦਲੀਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਲ੍ਲਵਾਦ੍ ऋਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲਹੂ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕੇਲੇ ਦੇ ਤਣੇ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਮਨੋ ਜੀਵਂ ਨਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਦ੍ ਏਵਾਕਾਰਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਾਂਸ਼ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਜੀਵ, ਮਨੁੱਖ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਉਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੋਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਨਰਸ੍ ਤਨ੍ਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਰਚਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਜਾਲਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿਬਨ੍ਧਾਯ ਕੋਸ਼ਕਾਰਃ ਕ੍ਰਿਮਿਰ੍ ਯਥਾ
ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ-ਵੱਧ ਬੁਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਲਈ ਜਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਾ ਆਪਣਾ ਕੋਕੂਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਮਂ ਦੇਹਭ੍ਰਮਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇ ਪੁਨਃ । ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਪਲ੍ਲਵਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰਃ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਭਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਪੱਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਦृਗ੍ਵਾਸਨਮ੍ ਏਤਤ੍ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਮਨਸ੍ ਤਾਦृਕ੍ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਜਨਸ੍ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਯਚ੍ਚਿਤ੍ਤਸ੍ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨਿਸ਼ਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨ ਦਾ ਵਾਸਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਚਿੱਤ ਸੁੱਤੇ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਅਮ੍ਬ੍ਲਮ੍ ਅਮ੍ਬ੍ਲਰਸਾਸਿਕ੍ਤਂ ਮਧੁਰਂ ਮਧੁਰਞ੍ਜਿਤਮ੍ । ਬੀਜਂ ਪ੍ਰਤਿਵਿषਾਕਲ੍ਕਸਿਕ੍ਤਂ ਚ ਕਟੁ ਜਾਯਤੇ
ਜਲ ਜਦੋਂ ਜਲ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਬੀਜ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੜਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਭਵਾਸਨਯਾ ਚੇਤੋ ਮਹਤ੍ਯਾ ਜਾਯਤੇ ਮਹਤ੍ । ਭਵਤੀਨ੍ਦ੍ਰਮਨੋਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਤਾਸ੍ਵਪ੍ਨਭਾਙ੍ ਨਰਃ
ਚੰਗੀ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮਨ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਵਾਸਨਯਾ ਚੇਤਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪੇਲਵਾਮ੍ । ਪਿਸ਼ਾਚਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨ੍ ਨਿਸ਼ਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਛੋਟੀ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮਨ ਛੋਟਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਨੁੱਖ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਿਸਾਚਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸਿ ਸ੍ਫਾਰਨੈਰ੍ਮਲ੍ਯੇ ਕਾਲੁष੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਨ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਤਥੈਵ ਸ੍ਫਾਰਕਾਲੁष੍ਯੇ ਪ੍ਰਸਾਦੋ ਯਾਤਿ ਨ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਖੁਲ੍ਹਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੰਦਗੀ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਖੁਲ੍ਹਾ ਪਰ ਗੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਚੱਜਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ।
ਮਨਸਿ ਸ੍ਫਾਰਕਾਲੁष੍ਯੇ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਜਾਯਤੇ ਫਲਮ੍ । ਤਥੈਵ ਸ੍ਫਾਰਨੈਰ੍ਮਲ੍ਯੇ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਜਾਯਤੇ ਫਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋ ਕੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਜਤ੍ਯ੍ ਉਦਾਰਾਂ ਨ ਗਤਿਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਃ । ਉਦ੍ਯੋਗਵਾਨ੍ ਅਵਿਰਤਂ ਪੂਰਣਾਸ਼ਾਮ੍ ਇਵੋਡੁਪਃ
ਸੱਚਾ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਭਾਵੇਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉੱਚੀ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਦਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨੇਹ ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਬਧ੍ਯੋ ਨ ਚ ਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਮਿਥ੍ਯੋਤ੍ਥਿਤੈਵ ਮਾਯੇਯਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਲਤਾ ਯਥਾ
ਇੱਥੇ ਨਾ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ; ਨਾ ਕੋਈ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠੀ ਉਠੀ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਦੂ ਦੀ ਲਤਾ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਾਕਾਰੋ ਮृਗਤृष੍ਣਾਕ੍ਰਮੋਤ੍ਥਿਤਃ । ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਾਭਾਸਸ੍ ਸਂਸਾਰੋ ऽਯਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਚੰਦਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਨ੍ਤੋ ऽਹਂ ਵਰਾਕੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਦੁਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਯੋਦਿਤਃ । ਅਨਨ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਪਰੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਣਛੁੱਟਾ ਭਾਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤਛੜਾ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।