ਅਸਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਿਭਿਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਤਾਨ੍ਯੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤृਭਿਃ । ਵਾਸਨਾਜਾਲਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੈਃ ਕृਤਕਾਰ੍ਯੈਰ੍ ਅਕਰ੍ਤृਭਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸੀ, ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਤੇ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਖਾਲੀ—
ਪ੍ਰਭੋਃ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਸਙ੍ਗਰਤਤ੍ਪਰੈਃ । ਵੀਤਰਾਗੈਰ੍ ਗਤਦ੍ਵੇषੈਸ੍ ਸਤਤਂ ਸਮਦृष੍ਟਿਭਿਃ
ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਮਝ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ, ਰਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਸਨ—
ਸਾ ਦੈਵੀ ਦਾਨਵੈਸ੍ ਸੇਨਾ ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਾਦਿਭਿਃ । ਹਤਾ ਭੁਕ੍ਤਾ ਕ੍ਸ਼ਤਾ ਪ੍ਲੁष੍ਟਾ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਇਵ ਭੋਕ੍ਤृਭਿਃ
ਉਹ ਦਿਵੀ ਸੈਨਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੀ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਜਲਦੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਟ, ਖਾ ਲਈ, ਜਖਮੀ ਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਭੋਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣਾ ਤਤੋ ਗੀਰ੍ਵਾਣਵਾਹਿਨੀ । ਪਰਿਦੁਦ੍ਰਾਵ ਵੇਗੇਨ ਗਙ੍ਗੇਵ ਹਿਮਵਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾ
ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਚਲ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਸੁਰਾਨੀਕਿਨੀ ਦੇਵਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਾਰ੍ਣਵਸ਼ਾਯਿਨਮ੍ । ਜਗਾਮ ਸ਼ਰਣਂ ਸ਼ੈਲਂ ਵਾਤਾਨ੍ਤੇਵਾਬ੍ਦਮਾਲਿਕਾ
ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਫੌਜ, ਜੋ ਦੁਧੀ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਲੱਭੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਾੜੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮ੍ ਆਸ ਤਾਂ ਭੀਤਾਂ ਦੇਵਵਾਹਿਨੀਮ੍ । ਭੁਜਗਾਭਿਦ੍ਰੁਤਾਮ੍ ਏਕਾਂ ਰਮਣੀਮ੍ ਇਵ ਨਾਯਕਃ
ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਡਰੀ ਹੋਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਨਾਇਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਕੁਹਰੇ ਤਾਵਤ੍ ਸਾ ਸੁਰਵਾਹਿਨੀ । ਉਵਾਸ ਯਾਵਦ੍ ਭਗਵਾਨ੍ ਅਰਿਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਮ੍ ਉਦ੍ਯਯੌ
ਫਿਰ, ਦੁਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਉਥੇ ਰਹੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਭਗਵਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਠੇ।
ਬਭੂਵ ਦਾਰੁਣਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਸ਼ੌਰਿਸ਼ਮ੍ਬਰਯੋਸ੍ ਤਤਃ । ਅਕਾਲ ਇਵ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਮੁਡ੍ਡੀਨਕੁਲਾਚਲਃ
ਫਿਰ ਸ਼ੌਰੀ ਤੇ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਲੀ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਸ਼ਾਮ ਸਮਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ ਸਬਲਵਾਹਨਃ । ਨਾਰਾਯਣਹਤੋ ਯਾਤਸ਼੍ ਸ਼ਮ੍ਬਰੋ ਵੈष੍ਣਵੀਂ ਪੁਰੀਮ੍
ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੈਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਵਾਹਨ ਦਬਾ ਲਏ ਗਏ; ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਬਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਾਸ੍ ਤੇ ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿषਮਸਙ੍ਗਰੇ । ਵਿष੍ਣੁਨੈਵ ਸ਼ਮਂ ਨੀਤਾਃ ਪਵਨੇਨੇਵ ਦੀਪਕਾਃ
ਉਹ ਜੋ ਉਸ ਖਤਰਨਾਕ ਜੰਗ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਦੀਵੇ ਬੁਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇ ਹਿ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਾ ਏਵ ਯਦਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਾਃ । ਤਦੈਤੇषਾਂ ਗਤਿਰ੍ ਜਾਤਾ ਦੀਪਾਨਾਮ੍ ਇਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਜਿਲ ਵੀ ਉਹੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਬੁਝਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਾਸਨਯਾ ਬਦ੍ਧਂ ਮੁਕ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਮਨਃ । ਰਾਮ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੀਭਾਵਮ੍ ਆਹਰਾਸ਼ੁ ਵਿਵੇਕਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਲੈ ਆ।
ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਕਨਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਾਦ੍ ਵਾਸਨਾ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ । ਵਾਸਨਾਵਿਲਯੇ ਚੇਤਸ਼੍ ਸ਼ਮਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਦੀਪਵਤ੍
ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਵਾਸਨਾ ਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਸਨਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵੇਹ ਯਦ੍ਭਾਵੋ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਨਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਚਿਤ੍ਤਨਾਮਾਨੌ ਸ਼ਬ੍ਦਾਵ੍ ਅਰ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤੌ । ਸਤ੍ਯਾਵਲੋਕਨਾਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਵਿਲੀਨੌ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
‘ਵਾਸਨਾ’ ਤੇ ‘ਚਿੱਤ’ ਇਹ ਦੋਨੋ ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸਚਾਈ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਇਹ ਦੋਨੋ ਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੈਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਃ ਕਿਂ ਭਾਵਯਤੁ ਕ੍ਵ ਵਾ । ਭਾਵਨਾ ਨਾਮ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਏਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪ ਹੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੌਣ, ਕੀ, ਕਿਵੇਂ ਸੋਚੇ? ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਵਲਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਤਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਮਨ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਸੁਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਘਟਪਟਾਕਾਰੈਸ਼੍ ਚੇਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸ਼ਮਂ ਨੇਯਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਯਕ੍ਸ਼ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਃ
ਮਨ ਕਦੇ ਘੜੇ ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਲਾਂ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਚੈਨ 'ਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਕਲਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭੂਤ ਉਠ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।
ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਾਕਾਰੈਸ਼੍ ਚੇਤਃ ਪਰਿਣਤਂ ਯਥਾ । ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਾਕਾਰੈਸ਼੍ ਚੇਤਃ ਪਰਿਣਤਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਹਾਰ ਜਾਂ ਸੱਪ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵੀ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਨ੍ਯਾਯੋ ਰਾਘਵਾਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਚਲਸ੍ ਤਵ । ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਨ੍ਯਾਯੋ ਮਾ ਤੇ ਭਵਤੁ ਰਾਘਵ
ਰਾਘਵ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੁੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਡੋਲਤਾ ਤੇਰੀ ਅੰਦਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੇ; ਮਾਲਾ ਜਾਂ ਸੱਪ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਵ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵੇ, ਰਾਘਵ।
ਏਤਦ੍ ਰਾਮ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਰਾ ਕਮਲਜੇਨ ਮੇ । ਭਵਤੇ ऽਦ੍ਯ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿष੍ਯਾਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਧੀਮਤੇ
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਨੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੀ ਸੀ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ, ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਨ੍ਯਾਯਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਾ ਤੇ ऽਸ੍ਤੁ ਰਾਘਵ । ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਨ੍ਯਾਯੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤਵਾਨਘ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ, ਰੱਸੀਆਂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸੁਭਾਵ ਉਹ ਹੋਵੇ ਜੋ ਸੁੱਕੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗੇ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਅਵਿਰਲਸੁਖਦੁਃਖਸਙ੍ਕਟੇਯਂ ਭਵਪਦਵੀ ਭਵਭਾਵਨੋਪਯਾਤਾ । ਵ੍ਯਵਹਰਣਵਤੋ ऽਪਿ ਭੂਤਜਾਤੌ ਸਤਤਮ੍ ਅਸਕ੍ਤਤਯਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤੀਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਾਹ, ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਅਟੁੱਟ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਇਹ ਰਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਦਾ ਸ਼ੂਰਾਸ੍ ਸਾਧਵੋ ਯੈਰ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਵਿਦ੍ਯਾਮਦਿਰੋਲ੍ਲਾਸਿ ਸ੍ਵਮਨੋ ਵਿषਯੋਨ੍ਮੁਖਮ੍
ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੀ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਨੇਕ ਜੀਤਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸਂਸਾਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੋਪਦ੍ਰਵਦਾਯਿਨਃ । ਉਪਾਯ ਏਕ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਮਨਸਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਨਿਗ੍ਰਹਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਇਕੋ ਹੀ ਢੰਗ ਹੈ — ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਧਰ੍ਮਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚੈਵਾਵਧਾਰ੍ਯਤਾਮ੍ । ਭੋਗੇਚ੍ਛਾਮਾਤ੍ਰਕੋ ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਰ ਸੁਣੋ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ: ਬੰਧਨ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਉਸ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ।
ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਨ੍ਦਰ੍ਭੈਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍ ਇਦਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵ੍ ਅਙ੍ਗ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਂ ਵਿषਵਹ੍ਨਿਵਤ੍
ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਇਹੀ ਸੁਣੋ: ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਮਝੋ।
ਵਿषਯਾ ਵਿषਮਾਭੋਗਾਃ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਨਿष੍ਟਾਃ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾਸ੍ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ ਸੁਖਾਵਹਾਃ
ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੀੜ ਵਾਲੇ ਸੁਆਦ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਛੱਡ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਦੋषਾਨ੍ ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਸਸ੍ਫਾਰਾਨ੍ ਵਾਸਨਾਵਾਸਿਤਾ ਮਤਿਃ । ਕੀਰ੍ਣਕਣ੍ਟਕਬੀਜਾ ਭੂਃ ਕਣ੍ਟਕਪ੍ਰਸਰਂ ਯਥਾ
ਜਿਸ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਛਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਵਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਕਾਂਟਿਆਂ ਦੇ ਬੀਜ ਪਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕਾਂਟਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਉਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਲਗ੍ਨਵਾਸਨਾਗਰ੍ਭਾ ਮਤਿਃ ਪ੍ਰਸਰਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਅਦृष੍ਟਰਾਗਦ੍ਵੇषਾ ਸਾ ਸ਼ਮਮ੍ ਏਤਿ ਸ਼ਨੈਃ ਪਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਲਗਨ ਜਾਂ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਹਾਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਰਾਗ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।