ਤਤਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਭਾਵਨਯੋਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਾਹਙ੍ਕਾਰਂ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਜੇष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਾਨ੍ ਸੁਰਾਨ੍
ਫਿਰ, ਸਚਾਈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਫੜਨਗੇ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣਗੇ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ ਤਾਦृਸ਼ਾਨ੍ ਦਾਨਵਾਧਿਪਾਨ੍ । ਮਾਯਯੋਤ੍ਪਾਦਯਾਮ੍ ਆਸ ਬੁਦ੍ਬੁਦਾਨ੍ ਇਵ ਵਾਰਿਧਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਐਸੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁਲਬਲੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾ ਵੇਦ੍ਯਵੇਤ੍ਤਾਰੋ ਵੀਤਰਾਗਾ ਗਤੈਨਸਃ । ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੈਕਕਰ੍ਤਾਰੋ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਾਨ ਉਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉੱਚ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਭੀਮੋ ਭਾਸੋ ਦ੍ਰੁਟ ਇਤਿ ਨਾਮਭਿਃ ਪਰਿਲਾਞ੍ਛਿਤਾਃ । ਜਗਤ੍ ਤृਣਮ੍ ਇਵਾਸ਼ੇषਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਃ ਪਾਵਨਾਸ਼ਯਾਃ
ਭੀਮ, ਭਾਸਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਟਾ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪਹਚਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦੇ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਤੇ ਸ੍ਮ ਦੈਤ੍ਯਾ ਭੁਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚ੍ਛਾਦਯਾਮ੍ ਆਸੁਰ੍ ਅਮ੍ਬਰਮ੍ । ਗਰ੍ਜਨ੍ਤੋ ਹੇਤਿਤਡਿਤਃ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਪਯੋਧਰਾਃ
ਉਹ ਦੈਤ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆ ਕੇ, ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਅਯੁਧ੍ਯਨ੍ਤ ਸਮਂ ਦੇਵੈਰ੍ ਅਪਿ ਵਰ੍षਗਣਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ । ਵਿਵੇਕਵਸ਼ਤੋ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਨਾਹਙ੍ਕਾਰਂ ਕਦਾਚਨ
ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਏ।
ਤੇषਾਂ ਯਾਵਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮਮੇਦਮ੍ ਇਤਿ ਵਾਸਨਾ । ਤਾਵਤ੍ ਕੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਂ ਚੇਤਿ ਵਿਚਾਰਾਦ੍ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਤਾਮ੍
ਜਦ ਤਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਵਾਲੀ ਲਗਨ ਉਠਦੀ ਰਹੀ, ਤਦ ਤਕ 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?' ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲਗਨ ਝੂਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਅਸਚ੍ ਛਰੀਰਂ ਚਿਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਾ ਕੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਵਿਚਾਰਾਦ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਪ੍ਰੋਦਗੁਰ੍ ਨ ਭਯਾਦਯਃ
ਜਦੋਂ ਝੂਠਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ 'ਇਹ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ।
ਅਸਚ੍ ਛਰੀਰਂ ਨਾਸ੍ਤੀਦਂ ਚਿਚ੍ ਛੁਦ੍ਧੈਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਅਹਂ ਨਾਮ ਨ ਚਾਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯੇਤ੍ਯ੍ ਅਸੁਰਾ ਬਭੁਃ
ਇਹ ਝੂਠਾ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। 'ਮੈਂ' ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ—ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਸੁਰ ਬਣ ਗਏ।
ਤਤਸ੍ ਤੈਰ੍ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰੈਰ੍ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰ੍ਭਯੈਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨੁਕਾਰਿਭਿਰ੍ ਵੀਰੈਰ੍ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨੁਵਰ੍ਤਿਭਿਃ
ਫਿਰ, ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਿਰਭੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਸਨ—
ਅਸਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਿਭਿਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਤਾਨ੍ਯੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤृਭਿਃ । ਵਾਸਨਾਜਾਲਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੈਃ ਕृਤਕਾਰ੍ਯੈਰ੍ ਅਕਰ੍ਤृਭਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸੀ, ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਤੇ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਖਾਲੀ—
ਪ੍ਰਭੋਃ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਸਙ੍ਗਰਤਤ੍ਪਰੈਃ । ਵੀਤਰਾਗੈਰ੍ ਗਤਦ੍ਵੇषੈਸ੍ ਸਤਤਂ ਸਮਦृष੍ਟਿਭਿਃ
ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਮਝ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ, ਰਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਸਨ—
ਸਾ ਦੈਵੀ ਦਾਨਵੈਸ੍ ਸੇਨਾ ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਾਦਿਭਿਃ । ਹਤਾ ਭੁਕ੍ਤਾ ਕ੍ਸ਼ਤਾ ਪ੍ਲੁष੍ਟਾ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਇਵ ਭੋਕ੍ਤृਭਿਃ
ਉਹ ਦਿਵੀ ਸੈਨਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੀ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਜਲਦੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਟ, ਖਾ ਲਈ, ਜਖਮੀ ਤੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਭੋਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣਾ ਤਤੋ ਗੀਰ੍ਵਾਣਵਾਹਿਨੀ । ਪਰਿਦੁਦ੍ਰਾਵ ਵੇਗੇਨ ਗਙ੍ਗੇਵ ਹਿਮਵਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾ
ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਚਲ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਸੁਰਾਨੀਕਿਨੀ ਦੇਵਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਾਰ੍ਣਵਸ਼ਾਯਿਨਮ੍ । ਜਗਾਮ ਸ਼ਰਣਂ ਸ਼ੈਲਂ ਵਾਤਾਨ੍ਤੇਵਾਬ੍ਦਮਾਲਿਕਾ
ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਫੌਜ, ਜੋ ਦੁਧੀ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਲੱਭੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਾੜੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮ੍ ਆਸ ਤਾਂ ਭੀਤਾਂ ਦੇਵਵਾਹਿਨੀਮ੍ । ਭੁਜਗਾਭਿਦ੍ਰੁਤਾਮ੍ ਏਕਾਂ ਰਮਣੀਮ੍ ਇਵ ਨਾਯਕਃ
ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਡਰੀ ਹੋਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਨਾਇਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਕੁਹਰੇ ਤਾਵਤ੍ ਸਾ ਸੁਰਵਾਹਿਨੀ । ਉਵਾਸ ਯਾਵਦ੍ ਭਗਵਾਨ੍ ਅਰਿਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਮ੍ ਉਦ੍ਯਯੌ
ਫਿਰ, ਦੁਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਉਥੇ ਰਹੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਭਗਵਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਠੇ।
ਬਭੂਵ ਦਾਰੁਣਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਸ਼ੌਰਿਸ਼ਮ੍ਬਰਯੋਸ੍ ਤਤਃ । ਅਕਾਲ ਇਵ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਮੁਡ੍ਡੀਨਕੁਲਾਚਲਃ
ਫਿਰ ਸ਼ੌਰੀ ਤੇ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਲੀ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਸ਼ਾਮ ਸਮਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ ਸਬਲਵਾਹਨਃ । ਨਾਰਾਯਣਹਤੋ ਯਾਤਸ਼੍ ਸ਼ਮ੍ਬਰੋ ਵੈष੍ਣਵੀਂ ਪੁਰੀਮ੍
ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੈਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਵਾਹਨ ਦਬਾ ਲਏ ਗਏ; ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਬਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਾਸ੍ ਤੇ ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿषਮਸਙ੍ਗਰੇ । ਵਿष੍ਣੁਨੈਵ ਸ਼ਮਂ ਨੀਤਾਃ ਪਵਨੇਨੇਵ ਦੀਪਕਾਃ
ਉਹ ਜੋ ਉਸ ਖਤਰਨਾਕ ਜੰਗ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਦੀਵੇ ਬੁਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇ ਹਿ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਾ ਏਵ ਯਦਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਾਃ । ਤਦੈਤੇषਾਂ ਗਤਿਰ੍ ਜਾਤਾ ਦੀਪਾਨਾਮ੍ ਇਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਮ੍
ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਜਿਲ ਵੀ ਉਹੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਬੁਝਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਾਸਨਯਾ ਬਦ੍ਧਂ ਮੁਕ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਮਨਃ । ਰਾਮ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੀਭਾਵਮ੍ ਆਹਰਾਸ਼ੁ ਵਿਵੇਕਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਲੈ ਆ।
ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਕਨਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਾਦ੍ ਵਾਸਨਾ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ । ਵਾਸਨਾਵਿਲਯੇ ਚੇਤਸ਼੍ ਸ਼ਮਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਦੀਪਵਤ੍
ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਵਾਸਨਾ ਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਸਨਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵੇਹ ਯਦ੍ਭਾਵੋ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਨਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਚਿਤ੍ਤਨਾਮਾਨੌ ਸ਼ਬ੍ਦਾਵ੍ ਅਰ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤੌ । ਸਤ੍ਯਾਵਲੋਕਨਾਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਵਿਲੀਨੌ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
‘ਵਾਸਨਾ’ ਤੇ ‘ਚਿੱਤ’ ਇਹ ਦੋਨੋ ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸਚਾਈ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਇਹ ਦੋਨੋ ਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੈਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਃ ਕਿਂ ਭਾਵਯਤੁ ਕ੍ਵ ਵਾ । ਭਾਵਨਾ ਨਾਮ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਏਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪ ਹੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੌਣ, ਕੀ, ਕਿਵੇਂ ਸੋਚੇ? ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਵਲਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਤਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਮਨ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਸੁਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਘਟਪਟਾਕਾਰੈਸ਼੍ ਚੇਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸ਼ਮਂ ਨੇਯਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਯਕ੍ਸ਼ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਃ
ਮਨ ਕਦੇ ਘੜੇ ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਲਾਂ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਚੈਨ 'ਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਕਲਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭੂਤ ਉਠ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।
ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਾਕਾਰੈਸ਼੍ ਚੇਤਃ ਪਰਿਣਤਂ ਯਥਾ । ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਾਕਾਰੈਸ਼੍ ਚੇਤਃ ਪਰਿਣਤਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਹਾਰ ਜਾਂ ਸੱਪ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵੀ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭੀਮਭਾਸਦ੍ਰੁਟਨ੍ਯਾਯੋ ਰਾਘਵਾਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਚਲਸ੍ ਤਵ । ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਨ੍ਯਾਯੋ ਮਾ ਤੇ ਭਵਤੁ ਰਾਘਵ
ਰਾਘਵ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੁੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਡੋਲਤਾ ਤੇਰੀ ਅੰਦਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੇ; ਮਾਲਾ ਜਾਂ ਸੱਪ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਵ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵੇ, ਰਾਘਵ।