ਬਾਧਤੇ ਧ੍ਯਾਮਲਧਿਯਾਮ੍ ਅਪਿਸ਼ਾਚੇ ਪਿਸ਼ਾਚਧੀਃ । ਸ਼ਿਸ਼ੂਨਾਂ ਨਾਵਦਾਤਾਨ੍ਤਃਕਰਣਾਨਾਂ ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੂਤਾਂ ਵਾਲੀ ਮੱਤ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸੋਚ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਚਿਜ੍ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਯਾਵਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਘਨਾਵृਤਾ । ਵਿਕਾਸਮ੍ ਏਤਿ ਨੋ ਤਾਵਤ੍ ਪਰਮਾਰ੍ਥਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀ
ਜਦ ਤੱਕ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਮਾਣਾ ਦੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਖਿੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਦਾ ਕਮਲ ਨਹੀਂ ਖੁਲਦਾ।
ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਿਤੇ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦੇ ਸਾਰ੍ਥੇ ਸ੍ਵਯਂ ਚਿਤਾ । ਨਰਕਸ੍ਵਰ੍ਗਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦਿਤृष੍ਣਾਯਾਃ ਕਲ੍ਪਨੈਵ ਕਾ
'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਨਰਕ, ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਹृਦਿ ਯਾਵਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਵਾਰਿਦਃ ਪ੍ਰਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਤਾਵਦ੍ ਵਿਕਾਸਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਤृष੍ਣਾਕੁਟਜਮਞ੍ਜਰੀ
ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਘਟਾ ਫੈਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਟਜ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਵੀ ਖਿਲਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਚੇਤਨਾਦਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਮ੍ਬੁਦੇ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਜਾਡ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਯਾਤਿ ਨ ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਂ ਕਥਞ੍ਚਨ
ਜਦ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਘਟਾ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਮੰਦੇਪਣ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਮਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਆਸਨ੍ਨੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਦੁਃਖਾਯੈਵ ਨ ਹਰ੍षਾਯ ਬਾਲਸਮ੍ਭ੍ਰਮਯਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਝੂਠਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਮੁਧੈਵ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਮੋਹਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਅਨਨ੍ਤਸਂਸਾਰਕਰਂ ਦਾਮਾਦਿष੍ਵ੍ ਇਵ ਦੁਰ੍ਮਤੌ
ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੇੜ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਰੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਫਾਰਮੋਹਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਂ ਤਮਃ । ਅਨਰ੍ਥਭੂਤਂ ਸਂਸਾਰੇ ਨ ਭੂਤਂ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਇਹ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਗੂੜ੍ਹ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਇਕ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ।
ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਦਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸੁਖਦੁਃਖਮ੍ ਅਲਾਤਵਤ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿਕਾਸਿ ਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ਼ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਖੇਡ ਅਤੇ ਫੈਲਾਵ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਙ੍ਕੁਰਃ ਕष੍ਟੋ ਹृਦਿ ਯੇਨਾਧਿਰੋਪਿਤਃ । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਾਖਂ ਦੁਸ਼੍ਛੇਦਂ ਤਸ੍ਯ ਸਂਸृਤਿਕਾਨਨਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਦੁਖਦਾਈ ਅੰਕੁਰ ਜਦ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵੋ ऽਙ੍ਕੁਰੋ ਜਨ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਮਮੇਦਮ੍ ਇਤਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਸ੍ ਤੇषਾਮ੍ ਸ਼ਾਖਾਸ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਜਨਮ ਦੇ ਅਖੂਤ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਹੈ; 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਚਟਾ ਵਾਤਵਿਸ੍ਫੋਟਾ ਭਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਾ ਵਾਸਨੋਦਯਾਃ । ਵਿਦਾਰ੍ਯਦਾਰੁਰਵਵਤ੍ ਤਰਙ੍ਗਾਰਵਪਙ੍ਕ੍ਤਿਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਟਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਮਹਾਨਾਭਿਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਂ ਵਹਨਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਪਰਿਰੋਧਯ
ਤੂੰ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਰੋਕ ਲੈ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਤਮੋ ਯਾਵਤ੍ ਪੁਮਰਣ੍ਯੇ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਤਾਵਦ੍ ਏਤਾ ਵਿਵਲ੍ਗਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਮਤ੍ਤਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾਃ
ਜਦ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਫੈਲਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋਈਆਂ ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਵਾਂਗੂ ਸੋਚਾਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਪਿਸ਼ਾਚੇਨ ਗृਹੀਤੋ ਯੋ ਨਰਾਧਮਃ । ਨ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ ਚ ਤਸ੍ਯਾਨਾਥਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਭੂਤ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਬੇਸਹਾਰੇ ਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ, ਨਾ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਦਰ੍ਪਣਾਕਾਰੇ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਬਿਮ੍ਬਤ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤਿਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਂਸਃ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਵਾਚ੍ਯਤਾ
ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਫ਼ ਦਰਪਣ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨਸਾਨ ਬਾਰੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਹਙ੍ਕਾਰਚਮਤ੍ਕਾਰੋ ਵਸ੍ਤੁਧਰ੍ਮੋ ਨ ਰਾਘਵ । ਵਾਸਨਾਕृਤ ਏषੋ ऽਰ੍ਥਃ ਪੁਮ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਅਜੀਬੀਅਤ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਇਹ ਤਾਂ ਮਨ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਨ ਚ ਮਮਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਕੁਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਇਤਿ ਭਾਵਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਾਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੋ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਧਨ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਹੈ', ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮਿਥ੍ਯੇਯਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਸ਼੍ਰੀਃ ਕਿਂ ਮੇ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰਾਗਯੋਃ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਾਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੋ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੀ ਚਮਕ ਝੂਠੀ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਲਗਾਵਟ ਜਾਂ ਵਿਰਾਗ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ?', ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨਾਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿਯ ਇਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇਣ ਨਾਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਤੇ
ਜੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਨਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹਾਂ, ਨਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਤੀਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ।
ਅਹਂ ਹਿ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਹੇਯਾਦੇਯਦृਸ਼ੋਃ ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਸਮਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਯਾਂ ਨਾਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ 'ਜਗਤ' ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਤੇ ਚਿਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਕਿਮਾਕृਤਿਰ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਃ ਕਥਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਭੋ । ਸਸ਼ਰੀਰੋ ऽਸ਼ਰੀਰਸ਼੍ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਸਚਾਈ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ? ਜਦੋਂ ਇਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ, ਫਿਰ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਰਾਘਵਾਸ੍ਤੀਹ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੋ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਦ੍ਵੌ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਵ੍ ਇਤਰਸ੍ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਰਾਘਵ, ਇਸ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਹਨ; ਦੋ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਅਹਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਹਮ੍ ਅਚ੍ਯੁਤਃ । ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਸਂਵਿਦ੍ ਯਾ ਪਰਮਾ ਸਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤਿਃ
ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਅਟੱਲ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ — ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯੈषਾ ਨ ਬਨ੍ਧਾਯ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਭਿਧਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਨ ਤੁ ਵਾਸ੍ਤਵੀ
ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੈ, ਬੰਧਨ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਅਹੰਕਾਰ' ਕਹਿਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਵਾਇਤੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦ੍ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੋ ऽਹਂ ਵਾਲਾਗ੍ਰਸ਼ਤਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਯਦਿ ਵਾ ਸਂਵਿਦ੍ ਏषਾਸੌ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਹਙ੍ਕृਤਿਃ ਪਰਾ
ਮੈਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹਾਂ, ਵੱਲ ਦੇ ਸੌਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਬਰੀਕ; ਜਾਂ ਫਿਰ, ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦੂਜੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯੈषਾ ਨ ਬਨ੍ਧਾਯ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਭਿਧਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਨ ਤੁ ਵਾਸ੍ਤਵੀ
ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੈ, ਬੰਧਨ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਅਹੰਕਾਰ' ਕਹਿਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਪਾਣਿਪਾਦਾਦਿਮਾਤ੍ਰੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ ਤृਤੀਯੋ ऽਸੌ ਲੌਕਿਕਸ੍ ਤੁਚ੍ਛ ਏਵ ਸਃ
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਆਦਿ ਹੀ ਹਾਂ'। ਇਹ ਤੀਜਾ ਅਹੰਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਨੀਆਵੀ ਤੇ ਬੇਕਾਰ ਹੈ।
ਵਰ੍ਜ੍ਯ ਏष ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਸੌ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ ਏष ਪਰਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ । ਅਨੇਨਾਭਿਹਤੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਨ ਭੂਯਃ ਪਰਿਰੋਹਤਿ
ਇਹ ਨੁਕਸਾਨਦਿਹ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੈਰੀ ਚੋਟ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਰਿਪੁਣਾਨੇਨ ਬਲਿਨਾ ਵਿਵਿਧਾਧਿਪ੍ਰਦਾਯਿਨਾ । ਖਰ੍ਵੀਕृਤਮਤਿਰ੍ ਲੋਕਸ੍ ਸਙ੍ਕਟੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਮਜ੍ਜਤਿ
ਇਹ ਤਾਕਤਵਰ ਵੈਰੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।