ਦृਸ਼੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਤਸ੍ ਤੁ ਪਰਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਅਨ੍ਯਾਭਾਵਵਸ਼ਾਦ੍ ਆਸ਼ੁ ਜੀਵਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਲੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸਰਵੋਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨ ਚੈਵਾਸੀਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ऽਪਿ ਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਪਰਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵੇਦਿਤਮ੍
ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਪਰਮ ਅਜਾਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ ਯੁਕ੍ਤਿਸਹਸ੍ਰੇਣ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ । ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਤਂ ਹਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਚਾਧੁਨਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਨੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਯਥੇਦਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਸਂਵਿਦਮ੍ਬਰਮ੍ । ਇਦਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਕੁਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਥਞ੍ਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ਼ਾਂਤ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਇਹੀ ਤੱਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਂ ਝੂਠ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਚ੍ ਚਮਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਚਾਰੁ ਚਞ੍ਚਲਾਚਞ੍ਚਲਾਤ੍ਮਨਿ । ਯਤ੍ ਤਯੈਵ ਤਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਜੀਬ ਹੈ, ਉਹ ਹਿਲਦੇ ਤੇ ਠਹਿਰਦੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਰੂਪੋ ऽਨੁਭਵਸ਼੍ ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯਾਂਸ਼ੁਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਕ੍ਵ ਵੇਨ੍ਦ੍ਵਂਸ਼ੁਮਤੋਰ੍ ਭੇਦੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਤ੍ਥਨ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਦੱਸੋ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਫਰਕ ਹੈ?
ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ऽਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਦृष੍ਟੇਰ੍ ਯੇ ਉਨ੍ਮੇषਨਿਮੇषਣੇ । ਜਗਦ੍ਰੂਪਾਨੁਭੂਤੇਸ੍ ਤਾਵ੍ ਏਤਾਵ੍ ਅਸ੍ਤਮਯੋਦਯੌ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦਾ ਖੁਲਣਾ ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਣਾ, ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਚੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਡੁੱਬਣਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥੋ ऽਪਰਿਜ੍ਞਾਤਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਮ੍ਬਰੇ ਮਲਃ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ऽਹਮਰ੍ਥਸ੍ ਤੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਮ੍ਬਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਮੈਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਃ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ਨਾਹਮ੍ਭਾਵੀਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਏਕਤਾਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਨੇਵਾਮ੍ਬੁ ਯਾਤਿ ਚਿਨ੍ਨਭਸਾਤ੍ਮਨਾ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਮੈਂ' ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮਾਦਿ ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਕਿਲ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ ਕਸ੍ਮਾਚ੍ ਛਿष੍ਯਤੇ ऽਹਂਵਿਚਾਰਿਣਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਕਿਉਂ ਬਣੀ ਰਹੇ?
ਬਾਧਤੇ ਧ੍ਯਾਮਲਧਿਯਾਮ੍ ਅਪਿਸ਼ਾਚੇ ਪਿਸ਼ਾਚਧੀਃ । ਸ਼ਿਸ਼ੂਨਾਂ ਨਾਵਦਾਤਾਨ੍ਤਃਕਰਣਾਨਾਂ ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੂਤਾਂ ਵਾਲੀ ਮੱਤ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸੋਚ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਚਿਜ੍ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਯਾਵਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਘਨਾਵृਤਾ । ਵਿਕਾਸਮ੍ ਏਤਿ ਨੋ ਤਾਵਤ੍ ਪਰਮਾਰ੍ਥਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀ
ਜਦ ਤੱਕ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਮਾਣਾ ਦੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਖਿੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਦਾ ਕਮਲ ਨਹੀਂ ਖੁਲਦਾ।
ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਿਤੇ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦੇ ਸਾਰ੍ਥੇ ਸ੍ਵਯਂ ਚਿਤਾ । ਨਰਕਸ੍ਵਰ੍ਗਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦਿਤृष੍ਣਾਯਾਃ ਕਲ੍ਪਨੈਵ ਕਾ
'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਨਰਕ, ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਹृਦਿ ਯਾਵਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਵਾਰਿਦਃ ਪ੍ਰਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਤਾਵਦ੍ ਵਿਕਾਸਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਤृष੍ਣਾਕੁਟਜਮਞ੍ਜਰੀ
ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਘਟਾ ਫੈਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਟਜ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਵੀ ਖਿਲਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਚੇਤਨਾਦਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਮ੍ਬੁਦੇ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਜਾਡ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਯਾਤਿ ਨ ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਂ ਕਥਞ੍ਚਨ
ਜਦ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਘਟਾ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਮੰਦੇਪਣ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਮਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਆਸਨ੍ਨੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਦੁਃਖਾਯੈਵ ਨ ਹਰ੍षਾਯ ਬਾਲਸਮ੍ਭ੍ਰਮਯਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਝੂਠਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਮੁਧੈਵ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਮੋਹਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਅਨਨ੍ਤਸਂਸਾਰਕਰਂ ਦਾਮਾਦਿष੍ਵ੍ ਇਵ ਦੁਰ੍ਮਤੌ
ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੇੜ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਰੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਫਾਰਮੋਹਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਂ ਤਮਃ । ਅਨਰ੍ਥਭੂਤਂ ਸਂਸਾਰੇ ਨ ਭੂਤਂ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਇਹ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਗੂੜ੍ਹ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਇਕ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ।
ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਦਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸੁਖਦੁਃਖਮ੍ ਅਲਾਤਵਤ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿਕਾਸਿ ਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ਼ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਖੇਡ ਅਤੇ ਫੈਲਾਵ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਙ੍ਕੁਰਃ ਕष੍ਟੋ ਹृਦਿ ਯੇਨਾਧਿਰੋਪਿਤਃ । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਾਖਂ ਦੁਸ਼੍ਛੇਦਂ ਤਸ੍ਯ ਸਂਸृਤਿਕਾਨਨਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਦੁਖਦਾਈ ਅੰਕੁਰ ਜਦ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵੋ ऽਙ੍ਕੁਰੋ ਜਨ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਮਮੇਦਮ੍ ਇਤਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਸ੍ ਤੇषਾਮ੍ ਸ਼ਾਖਾਸ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਜਨਮ ਦੇ ਅਖੂਤ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਹੈ; 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਚਟਾ ਵਾਤਵਿਸ੍ਫੋਟਾ ਭਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਾ ਵਾਸਨੋਦਯਾਃ । ਵਿਦਾਰ੍ਯਦਾਰੁਰਵਵਤ੍ ਤਰਙ੍ਗਾਰਵਪਙ੍ਕ੍ਤਿਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਟਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਮਹਾਨਾਭਿਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਂ ਵਹਨਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਪਰਿਰੋਧਯ
ਤੂੰ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਰੋਕ ਲੈ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਤਮੋ ਯਾਵਤ੍ ਪੁਮਰਣ੍ਯੇ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਤਾਵਦ੍ ਏਤਾ ਵਿਵਲ੍ਗਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਮਤ੍ਤਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾਃ
ਜਦ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਫੈਲਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋਈਆਂ ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਵਾਂਗੂ ਸੋਚਾਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਪਿਸ਼ਾਚੇਨ ਗृਹੀਤੋ ਯੋ ਨਰਾਧਮਃ । ਨ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ ਚ ਤਸ੍ਯਾਨਾਥਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਭੂਤ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਬੇਸਹਾਰੇ ਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ, ਨਾ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਦਰ੍ਪਣਾਕਾਰੇ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਬਿਮ੍ਬਤ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤਿਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਂਸਃ ਕੇਵਾਤ੍ਰ ਵਾਚ੍ਯਤਾ
ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਫ਼ ਦਰਪਣ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨਸਾਨ ਬਾਰੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਹਙ੍ਕਾਰਚਮਤ੍ਕਾਰੋ ਵਸ੍ਤੁਧਰ੍ਮੋ ਨ ਰਾਘਵ । ਵਾਸਨਾਕृਤ ਏषੋ ऽਰ੍ਥਃ ਪੁਮ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਅਜੀਬੀਅਤ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਇਹ ਤਾਂ ਮਨ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਨ ਚ ਮਮਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਕੁਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਇਤਿ ਭਾਵਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਾਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੋ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਧਨ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਹੈ', ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮਿਥ੍ਯੇਯਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਸ਼੍ਰੀਃ ਕਿਂ ਮੇ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰਾਗਯੋਃ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਾਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੋ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੀ ਚਮਕ ਝੂਠੀ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਲਗਾਵਟ ਜਾਂ ਵਿਰਾਗ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ?', ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨਾਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿਯ ਇਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇਣ ਨਾਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਤੇ
ਜੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਨਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹਾਂ, ਨਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਤੀਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ।