ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਲ੍ਲਾਂਸ੍ ਤृਣਵਨ੍ ਨਿਘ੍ਨਨ੍ ਵਿष੍ਣ੍ਵਬ੍ਜਜਾਦਿਕਾਨ੍ । ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯਦਾਰ੍ਢ੍ਯੇਨ ਕਾਲਸ਼੍ ਸ਼੍ਵੇਤੇਨ ਕਾਲਿਤਃ
ਕਾਲ ਨੇ ਵਧੀਆ ਤਰਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਨਿਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਮੇਤ; ਤੇ ਸ਼ਵੇਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਪ੍ਰਣਯੇਨ ਯਮਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਚਨਸਙ੍ਗਰਮ੍ । ਪਰਲੋਕਾਦ੍ ਉਪਾਨੀਤਸ੍ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਵਾਨ੍ ਪਤਿਃ
ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਯਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਚਨ ਲੈ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਈ।
ਨ ਸੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤਿਸ਼ਯੋ ਲੋਕੇ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਨ ਫਲਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਤਿਸ਼ਯਸ਼ਾਲਿਨਾ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਧਿਆਈ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਫਲ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਵਧੀਆ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਸ਼ੇषਾਣਾਂ ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ਾਦृਸ਼ਾਮ੍ । ਮੂਲਙ੍ਕषਕਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਾਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰਾਤਿਸ਼ਾਯਿਨਾ
ਆਤਮ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਨਾਨਯੋਪਹਤਾਰ੍ਥਿਨ੍ਯਾ ਦृਸ਼੍ਯਦृष੍ਟ੍ਯਾਤਿਦੁष੍ਟਯਾ । ਦੁਃਖਾਦ੍ ऋਤੇ ਨਿਰਾਬਾਧਂ ਸੁਖਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਖਰਾਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬੇਫਿਕਰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਅਸ਼ਮਃ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਮਸ਼੍ ਚ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਯਦ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰਮ੍
ਬੇਚੈਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਜਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ।
ਅਭਿਮਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ਼ਮਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਜ੍ਜਨਸੇਵਨਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਚਲਣ ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤਪਾਂਸਿ ਨ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਜਯਨ੍ਤਿ ਵਃ । ਸਂਸਾਰਸਾਗਰੋਤ੍ਤਾਰੇ ਸਜ੍ਜਨਾਸੇਵਨਂ ਯਥਾ
ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਤੀਰਥ, ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਲੋਭਮੋਹਰੁषਾਂ ਯਸ੍ਯ ਤਨੁਤਾਨੁਦਿਨਂ ਭਵੇਤ੍ । ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਹਰਤਸ੍ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਸ ਸਜ੍ਜਨਃ
ਉਹ ਜਿਸਦੇ ਲੋਭ, ਮੋਹ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੱਟਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦੁषਸ੍ ਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਾ ਧੀਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵ ਏਵਾਸ੍ਯ ਯਯਾ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਤਸ੍ ਤੁ ਪਰਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਅਨ੍ਯਾਭਾਵਵਸ਼ਾਦ੍ ਆਸ਼ੁ ਜੀਵਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਲੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸਰਵੋਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨ ਚੈਵਾਸੀਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ऽਪਿ ਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਪਰਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵੇਦਿਤਮ੍
ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਪਰਮ ਅਜਾਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ ਯੁਕ੍ਤਿਸਹਸ੍ਰੇਣ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ । ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਤਂ ਹਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਚਾਧੁਨਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਨੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਯਥੇਦਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਸਂਵਿਦਮ੍ਬਰਮ੍ । ਇਦਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਕੁਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਥਞ੍ਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ਼ਾਂਤ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਇਹੀ ਤੱਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਂ ਝੂਠ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਚ੍ ਚਮਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਚਾਰੁ ਚਞ੍ਚਲਾਚਞ੍ਚਲਾਤ੍ਮਨਿ । ਯਤ੍ ਤਯੈਵ ਤਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਜੀਬ ਹੈ, ਉਹ ਹਿਲਦੇ ਤੇ ਠਹਿਰਦੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਰੂਪੋ ऽਨੁਭਵਸ਼੍ ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯਾਂਸ਼ੁਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਕ੍ਵ ਵੇਨ੍ਦ੍ਵਂਸ਼ੁਮਤੋਰ੍ ਭੇਦੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਤ੍ਥਨ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਦੱਸੋ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਫਰਕ ਹੈ?
ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ऽਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਦृष੍ਟੇਰ੍ ਯੇ ਉਨ੍ਮੇषਨਿਮੇषਣੇ । ਜਗਦ੍ਰੂਪਾਨੁਭੂਤੇਸ੍ ਤਾਵ੍ ਏਤਾਵ੍ ਅਸ੍ਤਮਯੋਦਯੌ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦਾ ਖੁਲਣਾ ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਣਾ, ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਚੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਡੁੱਬਣਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥੋ ऽਪਰਿਜ੍ਞਾਤਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਮ੍ਬਰੇ ਮਲਃ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ऽਹਮਰ੍ਥਸ੍ ਤੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਮ੍ਬਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਮੈਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਃ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ਨਾਹਮ੍ਭਾਵੀਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਏਕਤਾਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਨੇਵਾਮ੍ਬੁ ਯਾਤਿ ਚਿਨ੍ਨਭਸਾਤ੍ਮਨਾ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਮੈਂ' ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮਾਦਿ ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਕਿਲ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ ਕਸ੍ਮਾਚ੍ ਛਿष੍ਯਤੇ ऽਹਂਵਿਚਾਰਿਣਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਕਿਉਂ ਬਣੀ ਰਹੇ?
ਬਾਧਤੇ ਧ੍ਯਾਮਲਧਿਯਾਮ੍ ਅਪਿਸ਼ਾਚੇ ਪਿਸ਼ਾਚਧੀਃ । ਸ਼ਿਸ਼ੂਨਾਂ ਨਾਵਦਾਤਾਨ੍ਤਃਕਰਣਾਨਾਂ ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੂਤਾਂ ਵਾਲੀ ਮੱਤ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸੋਚ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਚਿਜ੍ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਯਾਵਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਘਨਾਵृਤਾ । ਵਿਕਾਸਮ੍ ਏਤਿ ਨੋ ਤਾਵਤ੍ ਪਰਮਾਰ੍ਥਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀ
ਜਦ ਤੱਕ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਮਾਣਾ ਦੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਖਿੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਦਾ ਕਮਲ ਨਹੀਂ ਖੁਲਦਾ।
ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਿਤੇ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦੇ ਸਾਰ੍ਥੇ ਸ੍ਵਯਂ ਚਿਤਾ । ਨਰਕਸ੍ਵਰ੍ਗਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦਿਤृष੍ਣਾਯਾਃ ਕਲ੍ਪਨੈਵ ਕਾ
'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਨਰਕ, ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਹृਦਿ ਯਾਵਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਵਾਰਿਦਃ ਪ੍ਰਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਤਾਵਦ੍ ਵਿਕਾਸਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਤृष੍ਣਾਕੁਟਜਮਞ੍ਜਰੀ
ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਘਟਾ ਫੈਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਟਜ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਵੀ ਖਿਲਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਚੇਤਨਾਦਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਮ੍ਬੁਦੇ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਜਾਡ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਯਾਤਿ ਨ ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਂ ਕਥਞ੍ਚਨ
ਜਦ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਘਟਾ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਮੰਦੇਪਣ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਮਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਆਸਨ੍ਨੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਦੁਃਖਾਯੈਵ ਨ ਹਰ੍षਾਯ ਬਾਲਸਮ੍ਭ੍ਰਮਯਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਝੂਠਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਮੁਧੈਵ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਮੋਹਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਅਨਨ੍ਤਸਂਸਾਰਕਰਂ ਦਾਮਾਦਿष੍ਵ੍ ਇਵ ਦੁਰ੍ਮਤੌ
ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੇੜ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਰੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਫਾਰਮੋਹਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਂ ਤਮਃ । ਅਨਰ੍ਥਭੂਤਂ ਸਂਸਾਰੇ ਨ ਭੂਤਂ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਇਹ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਗੂੜ੍ਹ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਇਕ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ।
ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਦਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸੁਖਦੁਃਖਮ੍ ਅਲਾਤਵਤ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿਕਾਸਿ ਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ਼ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਖੇਡ ਅਤੇ ਫੈਲਾਵ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਙ੍ਕੁਰਃ ਕष੍ਟੋ ਹृਦਿ ਯੇਨਾਧਿਰੋਪਿਤਃ । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਾਖਂ ਦੁਸ਼੍ਛੇਦਂ ਤਸ੍ਯ ਸਂਸृਤਿਕਾਨਨਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਦੁਖਦਾਈ ਅੰਕੁਰ ਜਦ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।