ਦੌਰ੍ਭਾਗ੍ਯਦਾਯਿਨੀ ਦੀਨਾ ਸ਼ੁਭਹੀਨਾਵਿਚਾਰਣਾ । ਘਨਦੀਰ੍ਘਮਹਾਨਿਦ੍ਰਾ ਤ੍ਯਜ੍ਯਤਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤਾਮ੍
ਜੋ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਦੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਿਕੰਮੀ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀ। ਮੋਟਾ, ਲੰਮਾ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸੁੱਤਾ ਛੱਡੋ ਤੇ ਜਾਗੋ।
ਸੁਪ੍ਤਂ ਮਾ ਸ੍ਥੀਯਤਾਂ ਵृਦ੍ਧਮਨ੍ਦਕਚ੍ਛਪਵਚ੍ ਛਨੈਃ । ਉਤ੍ਥਾਨਮ੍ ਅਙ੍ਗੀਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਜਰਾਮਰਣਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ
ਸੋਏ ਨਾ ਰਹੋ; ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਕਛੂਏ ਵਾਂਗ, ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਉਠੋ—ਜਾਗਣ ਨੂੰ ਅਪਣਾਓ ਤਾਂ ਕਿ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇ।
ਅਨਰ੍ਥਾਯਾਰ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਭੋਗੌਘੋ ਭਵਰੋਗਦਃ । ਆਪਦੇ ਸਮ੍ਪਦਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨਾਦਰੋ ਜਯਃ
ਸਿਰਫ਼ ਰਲਣ-ਮਾਣਣ ਲਈ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ ਸੰਸਾਰਕ ਬਿਮਾਰੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਰੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨੁਸਾਰੇਣ ਵਿਚਾਰਾਦ੍ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਾਮ੍ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਚਾਰਾਵਿਰੁਦ੍ਧੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼ਰ੍ਮ ਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਲੋਕ-ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਚਾਰਚਾਰੁਚਰਿਤਸ੍ਯ ਵਿਵਿਕ੍ਤਵृਤ੍ਤੇਸ੍ ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਲਵਸੌਖ੍ਯਦਸ਼ਾਸ੍ਵ੍ ਅਗृਧ੍ਨੋਃ । ਆਯੁਰ੍ ਯਸ਼ਾਂਸਿ ਚ ਗੁਣਾਸ਼੍ ਚ ਸਹੈਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਫੁਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਮਾਧਵਲਤਾ ਇਵ ਸਤ੍ਫਲਾਯ
ਜਿਸ ਦੀ ਚਲਣ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਭ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਇਜ਼ਤ, ਗੁਣ ਤੇ ਦੌਲਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕਠਾ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੂਮਲਤੀ ਦੀ ਲਤਾ ਫਲ ਲਈ ਫੁੱਲਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਤਿਸ਼ਯਸਾਫਲ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਂ ਸ਼ੁਭੋਦ੍ਯੋਗਂ ਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਯਤਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਕਰ੍षੇਣ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦੇਵਾ ਅਪਿ ਵਿਮਰ੍ਦਿਤਾਃ । ਦਾਨਵੈਰ੍ ਦਾਨਵਾਰ੍ਯਾਢ੍ਯੈਰ੍ ਗਜੈਃ ਪਦ੍ਮਾਕਰਾ ਇਵ
ਦੇਵਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਰੁਤ੍ਤਨृਪਤੇਰ੍ ਯਜ੍ਞੇ ਸਂਵਰ੍ਤੇਨ ਮਹਰ੍षਿਣਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇਵਾਪਰਸ੍ ਸਰ੍ਗੋ ਰਚਿਤਸ੍ ਸਸੁਰਾਸੁਰਃ
ਮਰੁੱਤ ਰਾਜੇ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਵਰਤ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ, ਇਕ ਨਵਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਮਹਾਤਿਸ਼ਯਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਣ ਵਿਪ੍ਰਤਾ । ਭੂਯੋ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਾ ਤਪਸਾਰ੍ਜਿਤਾ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮੇਹਨਤ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਨਹੀਂ।
ਪਿष੍ਟਾਤਕਾਮ੍ਬੁ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਂ ਰਸਾਯਨਮ੍ ਇਵਾਸ਼੍ਨਤਾ । ਦੁਰ੍ਭਗੇਨੇਦृਸ਼ੇਨਾਪ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦ ਉਪਮਨ੍ਯੁਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਆਟੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਰਸ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੰਦਭਾਗੀ ਨਾਲ ਦੁਲਭ ਦੁਧ-ਸਾਗਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਲ੍ਲਾਂਸ੍ ਤृਣਵਨ੍ ਨਿਘ੍ਨਨ੍ ਵਿष੍ਣ੍ਵਬ੍ਜਜਾਦਿਕਾਨ੍ । ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯਦਾਰ੍ਢ੍ਯੇਨ ਕਾਲਸ਼੍ ਸ਼੍ਵੇਤੇਨ ਕਾਲਿਤਃ
ਕਾਲ ਨੇ ਵਧੀਆ ਤਰਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਨਿਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਮੇਤ; ਤੇ ਸ਼ਵੇਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਪ੍ਰਣਯੇਨ ਯਮਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਚਨਸਙ੍ਗਰਮ੍ । ਪਰਲੋਕਾਦ੍ ਉਪਾਨੀਤਸ੍ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਵਾਨ੍ ਪਤਿਃ
ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਯਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਚਨ ਲੈ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਈ।
ਨ ਸੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤਿਸ਼ਯੋ ਲੋਕੇ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਨ ਫਲਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਤਿਸ਼ਯਸ਼ਾਲਿਨਾ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਧਿਆਈ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਫਲ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਵਧੀਆ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਸ਼ੇषਾਣਾਂ ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ਾਦृਸ਼ਾਮ੍ । ਮੂਲਙ੍ਕषਕਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਾਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰਾਤਿਸ਼ਾਯਿਨਾ
ਆਤਮ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਨਾਨਯੋਪਹਤਾਰ੍ਥਿਨ੍ਯਾ ਦृਸ਼੍ਯਦृष੍ਟ੍ਯਾਤਿਦੁष੍ਟਯਾ । ਦੁਃਖਾਦ੍ ऋਤੇ ਨਿਰਾਬਾਧਂ ਸੁਖਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਖਰਾਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬੇਫਿਕਰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਅਸ਼ਮਃ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਮਸ਼੍ ਚ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਯਦ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰਮ੍
ਬੇਚੈਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਜਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ।
ਅਭਿਮਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ਼ਮਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਜ੍ਜਨਸੇਵਨਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਚਲਣ ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤਪਾਂਸਿ ਨ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਜਯਨ੍ਤਿ ਵਃ । ਸਂਸਾਰਸਾਗਰੋਤ੍ਤਾਰੇ ਸਜ੍ਜਨਾਸੇਵਨਂ ਯਥਾ
ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਤੀਰਥ, ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਲੋਭਮੋਹਰੁषਾਂ ਯਸ੍ਯ ਤਨੁਤਾਨੁਦਿਨਂ ਭਵੇਤ੍ । ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਹਰਤਸ੍ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਸ ਸਜ੍ਜਨਃ
ਉਹ ਜਿਸਦੇ ਲੋਭ, ਮੋਹ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੱਟਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦੁषਸ੍ ਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਾ ਧੀਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵ ਏਵਾਸ੍ਯ ਯਯਾ ਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਤਸ੍ ਤੁ ਪਰਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਅਨ੍ਯਾਭਾਵਵਸ਼ਾਦ੍ ਆਸ਼ੁ ਜੀਵਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਲੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸਰਵੋਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨ ਚੈਵਾਸੀਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ऽਪਿ ਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਪਰਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵੇਦਿਤਮ੍
ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਪਰਮ ਅਜਾਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ ਯੁਕ੍ਤਿਸਹਸ੍ਰੇਣ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ । ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ਏਵਾਨੁਭੂਤਂ ਹਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਚਾਧੁਨਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਨੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਯਥੇਦਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਸਂਵਿਦਮ੍ਬਰਮ੍ । ਇਦਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਕੁਤੋ ऽਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਥਞ੍ਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ਼ਾਂਤ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਇਹੀ ਤੱਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਂ ਝੂਠ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਚ੍ ਚਮਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਚਾਰੁ ਚਞ੍ਚਲਾਚਞ੍ਚਲਾਤ੍ਮਨਿ । ਯਤ੍ ਤਯੈਵ ਤਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਜੀਬ ਹੈ, ਉਹ ਹਿਲਦੇ ਤੇ ਠਹਿਰਦੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਰੂਪੋ ऽਨੁਭਵਸ਼੍ ਚਿਦਾਦਿਤ੍ਯਾਂਸ਼ੁਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਕ੍ਵ ਵੇਨ੍ਦ੍ਵਂਸ਼ੁਮਤੋਰ੍ ਭੇਦੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਤ੍ਥਨ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਦੱਸੋ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਫਰਕ ਹੈ?
ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ऽਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਦृष੍ਟੇਰ੍ ਯੇ ਉਨ੍ਮੇषਨਿਮੇषਣੇ । ਜਗਦ੍ਰੂਪਾਨੁਭੂਤੇਸ੍ ਤਾਵ੍ ਏਤਾਵ੍ ਅਸ੍ਤਮਯੋਦਯੌ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦਾ ਖੁਲਣਾ ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਣਾ, ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਚੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਡੁੱਬਣਾ ਹੈ।
ਅਹਮਰ੍ਥੋ ऽਪਰਿਜ੍ਞਾਤਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਮ੍ਬਰੇ ਮਲਃ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ऽਹਮਰ੍ਥਸ੍ ਤੁ ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਮ੍ਬਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਮੈਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਃ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ਨਾਹਮ੍ਭਾਵੀਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਏਕਤਾਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਨੇਵਾਮ੍ਬੁ ਯਾਤਿ ਚਿਨ੍ਨਭਸਾਤ੍ਮਨਾ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਮੈਂ' ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮਾਦਿ ਜਗਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਕਿਲ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ ਕਸ੍ਮਾਚ੍ ਛਿष੍ਯਤੇ ऽਹਂਵਿਚਾਰਿਣਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਕਿਉਂ ਬਣੀ ਰਹੇ?