ਆਲਾਨਿਤਾਸ਼ਯਾ ਲੋਲਾਃ ਕਾਲੇਨ ਲਯਮ੍ ਆਗਤਾਃ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਦ੍ਮਸਰਸਿ ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਾਰਸਾਃ
ਅਧੂਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਉਥੇ ਹੀ, ਉਸ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਹੰਸ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।
ਤਤ੍ਰ ਕਲ੍ਹਾਰਮਾਲਾਸੁ ਸਰੋਜਪਟਲੀषੁ ਚ । ਸ਼ੇਵਾਲਵਰਵਲ੍ਲੀषੁ ਤਰਙ੍ਗਵਲਨਾਸੁ ਚ
ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਜਲ-ਕੁਮੁਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ, ਸ਼ੇਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮੋੜ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—
ਲਲਤ੍ਕੁਮੁਦਦੋਲਾਸੁ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਲਤਾਸੁ ਚ । ਸ਼ੀਕਰੌਘਾਭ੍ਰਲੇਖਾਸੁ ਸ਼ੀਤਲਾਵਰ੍ਤਵृਤ੍ਤਿषੁ
ਚਿੱਟੇ ਕੁਮੁਦਾਂ ਦੇ ਝੂਲਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਿਚ, ਓਸ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਜੁੰਡਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਠੰਢੀਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ—
ਸਰਸ੍ਸਾਰਸਸਮ੍ਭੋਗਾਨ੍ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੁਵਨਭੂषਣਾਃ । ਵਿਹृਤ੍ਯ ਸੁਚਿਰਂ ਕਾਲਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਗਤਸ਼ੁਦ੍ਧਯਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹਨ, ਉਹ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਖੇਡ ਕੇ, ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।
ਤੇ ਵਿਯੁਕ੍ਤਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੁਕ੍ਤਯੇ ਲਬ੍ਧਯੁਕ੍ਤਯਃ । ਰਜਸ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮਾਂਸੀਵ ਭੇਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ
ਉਹ ਲੋਕ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਰਜ, ਸਤ ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਕਿਸੇ ਵਖਰੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਸ਼੍ਮੀਰਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਨਗਰਂ ਨਗਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਨਾਮ੍ਨਾਧਿष੍ਠਾਨਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤਚ੍ ਛ੍ਰੀਮਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।
ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ਼ਿਖਰਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਲਘੁ ਸਰੋਜਸ੍ਯ ਕੋਸ਼ਚਕ੍ਰਮ੍ ਇਵੋਦਰੇ
ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨਸ਼ਿਖਰ ਨਾਮਕ ਇਕ ਚੋਟੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਹਲਕੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇਗੀ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਗਿਰੇਰ੍ ਗੇਹਂ ਕੋ ऽਪਿ ਰਾਜਾ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । ਅਭ੍ਰਙ੍ਕषਮਹਾਸਾਲਂ ਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਸ਼ृਙ੍ਗਮ੍ ਇਵਾਪਰਮ੍
ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਆਪਣਾ ਮਹਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ—ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲਾ ਘਰ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਿੰਦਾ ਕੋਈ ਲੰਮਾ ਦਰਖ਼ਤ, ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ।
ਗृਹਸ੍ਯੇਸ਼ਾਨਕੋਣਾਦ੍ਰਿਸ਼ਿਰੋਭਿਤ੍ਤਿਵ੍ਰਣੋਦਰੇ । ਤਸ੍ਯਾਨਿਸ਼ਮ੍ ਅਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਤੋਦ੍ਧੂਤਤृਣਾਙ੍ਕਿਤੇ
ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਇੱਕ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਹਿਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—
ਆਲਯੇ ਦਾਨਵੋ ਵ੍ਯਾਲਃ ਕਲਵਿਙ੍ਕੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਪ੍ਰਥਮਾਲ੍ਪਸ਼੍ਰੁਤਚ੍ਛਾਤ੍ਤ੍ਰ ਇਵਾਰ੍ਥਰਹਿਤਾਰਟਿਃ
ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ ਵਿਅਾਲਾ ਚਿੜੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਿਆ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਤਦਾ ਕਾਲੇ ਤਤ੍ਰ ਰਾਜਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸ਼੍ਰੀਯਸ਼ਸ੍ਕਰਦੇਵਾਖ੍ਯਸ਼੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਇਵਾਪਰਃ
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਓਥੇ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਯਸ਼ਸਕਰਦੇਵ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇਗਾ।
ਦਾਨਵੋ ਦਾਮਨਾਮਾਨ੍ਤਰ੍ ਮषਕਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਦ੍ਮਨਿ । ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਬृਹਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭਪृष੍ਠਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇ ਮृਦੁਧ੍ਵਨਿਃ
ਦਾਮਾ ਨਾਂ ਦਾ ਦੈਤ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛਰ ਬਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਸਤੰਭ ਦੀ ਦਰਾਰ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰੇਗਾ।
ਅਧਿष੍ਠਾਨਾਭਿਧੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵੋਗ੍ਰਨਗਰੇ ਤਦਾ । ਰਤ੍ਨਾਵਲੀਵਿਹਾਰਾਖ੍ਯੋ ਵਿਹਾਰੋ ऽਪਿ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਉਸੇ ਭਾਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ, ਰਤਨਾਵਲੀ ਵਿਹਾਰ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵਿਹਾਰ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਦ੍ਭੂਮਿਪਾਮਾਤ੍ਯੋ ਨਰਸਿਂਹ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਕਰਾਮਲਕਵਦ੍ ਦृष੍ਟਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ, ਭੂਮਿਪਾ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਨਰਸਿੰਘਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਆਵਲਾ ਫਲ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖੇਗਾ।
ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਗृਹੇ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੀਡਨਕ੍ਰਕਰਃ ਖਗਃ । ਕਟੋ ਮਾਯਾਸੁਰੋ ਨਾਮ ਕृਤਹਿਞ੍ਜੀਰਪਞ੍ਜਰਃ
ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਕਟਾ ਨਾਂ ਦਾ ਪੰਛੀ ਜੋ ਮਾਇਆਸੁਰ ਹੈ, ਖੇਡਣ ਲਈ ਇਮਲੀ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸ ਨृਸਿਂਹੋ ਨृਪਾਮਾਤ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼੍ਲੋਕੈਰ੍ ਵਿਰਚਿਤਾਮ੍ ਇਮਾਮ੍ । ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਾਦੀਨਾਂ ਕਥਯਿष੍ਯਤਿ ਸਙ੍ਕਥਾਮ੍
ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਨਰਸਿੰਘ ਇਹ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਦਾਮ, ਵਿਆਲ, ਕਟ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਸੁਣਾਏਗਾ।
ਸ ਕਟਃ ਕ੍ਰਕਰਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਕਥਾਂ ਸਂਸ੍ਮृਤਾਤ੍ਮਭੂਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਿਥ੍ਯਾਹਮਂਸ਼ੋ ऽਨ੍ਤਃ ਪਰਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ
ਕਟ ਪੰਛੀ, ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਆਪਣਾ ਝੂਠਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਉੱਚਾ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਵੇਗਾ।
ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ਼ਿਖਰਪ੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਸ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕਲਵਿਙ੍ਕਕਃ । ਤਥੈਤ੍ਯ ਸ੍ਵਕਥਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ
ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੇੜੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕਲਵਿੰਗ ਪੰਛੀ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚਾ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।
ਰਾਜਮਨ੍ਦਿਰਦਾਰ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ ਵ੍ਰਣਵਾਸ੍ਤਵ੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ । ਮषਕੋ ऽਪਿ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਉਪੈष੍ਯਤਿ
ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਜ਼ਖਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਮੱਛਰ ਵੀ, ਯਾਦੀ-ਯਾਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਮਨ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇਗਾ।
ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ਼ृਙ੍ਗਾਚ੍ ਚਟਕੋ ਮषਕੋ ਰਾਜਮਨ੍ਦਿਰਾਤ੍ । ਵਿਹਾਰਾਤ੍ ਕ੍ਰਕਰਸ਼੍ ਚੇਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਏष੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਘਵ
ਰਾਘਵ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਚਿੜੀ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਤੋਂ ਮੱਛਰ ਅਤੇ ਬਾਗ ਤੋਂ ਝਿੰਗਾ — ਇਹ ਸਭ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ।
ਏष ਤੇ ਕਥਿਤਸ੍ ਸਰ੍ਵੋ ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਕ੍ਰਮਃ । ਮਾਯੇਯਮ੍ ਏਵ ਸਂਸਾਰੀ ਸ਼ੂਨ੍ਯੈਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਭਾਸੁਰਾ
ਇਹ ਰੱਸੀ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਲਾਠੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਮਾਇਆ ਹੈ — ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ।
ਭ੍ਰਮਯਤ੍ਯ੍ ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਧੀਰ੍ ਇਵ । ਸਂਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਧੀਰ੍ ਇਵ
ਜੇ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ, ਇਹ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹਤੋ ऽਪਿ ਪਦਾਦ੍ ਏਵਂ ਰਾਮਾਜ੍ਞਾਨਵਸ਼ਾਦ੍ ਅਧਃ । ਪਤਨ੍ਤਿ ਮੋਹਿਤਾ ਮੂਢਾ ਦਾਮਵ੍ਯਾਲਕਟਾ ਇਵ
ਰਾਮਾ, ਵੱਡੇ ਪੈਦਾਨ ਤੋਂ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਵੇ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਾਲੇ ਰੱਸੀ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਲਾਠੀ ਵਾਂਗ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਵ ਭ੍ਰੂਕ੍ਸ਼ੇਪਵਿਨਿष੍ਪਿष੍ਟਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਸਹ੍ਯਤਾ । ਕ੍ਵ ਰਾਜਗृਹਦਾਰ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਮषਕਰੂਪਤਾ
ਇੱਕ ਭੌਂਹ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਮੇਰੂ, ਮੰਦਰ ਤੇ ਸਹਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਰੌੜ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੱਥੇ, ਤੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਜਖਮ 'ਚ ਮੱਛਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿੱਥੇ।
ਕ੍ਵ ਚਪੇਟਚ੍ਛਟਾਮਾਤ੍ਰਪਾਤਿਤਾਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਤਾ । ਕ੍ਵ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਗਿਰੌ ਗੇਹਭਿਤ੍ਤਿਵ੍ਰਣਵਿਹਙ੍ਗਤਾ
ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚਪੇੜ ਨਾਲ ਚੰਦ ਦੀ ਚਟਾਈ ਡਿੱਗ ਪੈਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿੱਥੇ, ਤੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਘਰ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਜਖਮ 'ਚ ਪੰਛੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿੱਥੇ।
ਕ੍ਵ ਪੁष੍ਪਲੀਲਯਾਲੋਲਕਰਤੋਲਿਤਮੇਰੁਤਾ । ਕ੍ਵਾਰ੍ष੍ਯਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਨृਸਿਂਹਸ੍ਯ ਗृਹੇ ਕ੍ਰਕਰਪੋਤਤਾ
ਹਥ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੇਡਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੱਥੇ, ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕੰਬਦੇ ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿੱਥੇ।
ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੋ ਹਿ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਰਜਸਾ ਰਞ੍ਜਿਤਪ੍ਰਭਃ । ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਤ੍ਯਜਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਵਿਰੂਪਮ੍ ਇਵ ਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਜੋ ਰਜਸ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਸਵਭਾਵ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯੈਵ ਵਾਸਨਾਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਯੇਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਯਾ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯੇਵ ਯਾਤਿ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਅਵਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਆਪਣੀ ਹੀ ਲੁਕਣੀ ਹੋਈ ਆਸਾਂ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਜੀਵ ਅੰਦਰ ਵਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਰਨ੍ਤਿ ਤੇ ਭਵਾਮ੍ਭੋਧਿਂ ਸ੍ਵਪ੍ਰਵਾਹਧਿਯੈਵ ਯੇ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਸਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਦਿੱਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਰਾਰਵਵਿਕਾਰੀਣਿ ਸ਼ੁष੍ਕਤਰ੍ਕਮਤਾਨਿ ਯੇ । ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਜਲਾਨ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਨਾਸ਼ੁਭਂ ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤਰਕ-ਵਾਦ ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਸੋਚ ਦਾ ਹਲਚਲ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਸ਼ੁਭ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।